Warffum

Plaats
Dorp
Het Hogeland
Hoogeland
Groningen

gemeente_warffum_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Warffum anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Warffum anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

warffum_boerderij_warffumerklooster_toegangshek.jpg

Anno mei 2018 constateert de fotograaf van deze foto dat alleen de linkerhelft van het toegangshek van boerderij Warffumerklooster in Warffum nog over is. Zie verder het hoofdstuk Geschiedenis. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Anno mei 2018 constateert de fotograaf van deze foto dat alleen de linkerhelft van het toegangshek van boerderij Warffumerklooster in Warffum nog over is. Zie verder het hoofdstuk Geschiedenis. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

warffum torenweg 1905 [640x480].jpg

Warffum, Torenweg, 1905

Warffum, Torenweg, 1905

Warffum

Terug naar boven

Status

- Warffum is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Hoogeland, gemeente Het Hogeland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989. In 1990 over naar gemeente Eemsmond, in 2019 over naar gemeente Het Hogeland.

- Wapen van de voormalige gemeente Warffum.

- Onder het dorp Warffum valt ook een deel van de buurtschap Noordpolder, en voor de postadressen valt ook het dorp Breede onder dit dorp. Verder vallen onder het dorpsgebied ook de Waddeneilanden Rottumeroog en Rottumerplaat.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Waarvum.

Oudere vermeldingen
840-849 kopie ca. 1000 Werfhem, 944 kopie 1150-1158 Werfheim, 10e-11e eeuw de UUerfhem, 1284 Werfum, 1390 kopie en 1506 Warffum, 1440 Werpphum, 1579 Warfum.

Naamsverklaring
Betekent heem 'woonplaats, woning' op de werf 'opgeworpen hoogte voor bewoning'.(1)

Bijnaam
Warffumers hadden als bijnaam bloklichters. Hoe dat zit, kun je lezen onder de link.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Warffum ligt NO van het dorp Winsum, O van het dorp Pieterburen en W van het dorp Usquert. Het buitengebied van het dorp grenst in het N aan de Waddenzee.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Warffum 313 huizen met 1.853 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 300/1.746 (= huizen/inwoners), buurtschap Breede 12/95 en eiland Rottumeroog 1/12. Vlak na de oorlog wonen er nog bijna 4.000 mensen in dit dorp. Sinds de jaren zeventig is het inwoneraantal gestaag afgenomen. Tegenwoordig heeft het dorp nog ca. 900 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Warffum ligt op de grootste wierde van Nederland. Een door mensen opgeworpen bult die 500 jaar voor Christus al bewoond werd. De dorpswierde kwam ooit tot stand op een kwelderwal. Haaks daarop is nog altijd een hogere rug zichtbaar; mogelijk een dichtgeslibd geulenstelsel. Zo’n natuurlijke hoogte is ideaal voor bebouwing, dachten ook de johannieters die er rond 1200 een klooster stichtten. In de eeuwen die volgden groeide het klooster uit tot de grootste johannieter commanderij van het land. De oorsprong van de johannieter kloosterorde ligt in Jeruzalem. Vanuit Jeruzalem hebben de johannieters zich over grote delen van Europa verspreid. In de Ommelanden zijn vijf zogeheten commanderijen gesticht. Naast de hiervoor reeds genoemde betrof het commanderijen in Wijtwerd, Oosterwierum, Oosterwijtwerd en Goldhoorn bij Finsterwolde.

Rond 1540 werd het klooster bewoond door vier priesters en tachtig nonnen. Het complex bestond uit verschillende gebouwen, zoals ‘het lange huis’, ‘de schuijre’, ‘het brouhuijs’ en ‘de poorte’. De poort moet ontzettend groot, lang en overdekt zijn geweest. Een overlevering vertelt ons dat er boven in de poort ruimte was voor twaalf wagenladingen hooi. In 1610 is het klooster opgeheven, en komt het bezit in handen van de Provincie Groningen. Het kloostercomplex lag op de plek van de huidige boerderij Warffumerklooster (Kloosterweg 2), met fraai gelijknamig toegangshek. Anno 2018 staat alleen de linkhelft van het hek er nog. Wellicht is de rechterhelft verwijderd i.v.m. de breedte van het landbouwverkeer?

- Geschiedenis van Warffum door historicus Teun Juk.

- Dankzij de samenwerking van wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen met lokale inwoners en instellingen, is op de website Terpenenwierdenland.nl nu een uitvoerig artikel te vinden over de historische geogratie e.a. geschiedenis van Warffum (waaronder die van het hierboven vermelde klooster).

- Geschiedenis van de joodse gemeenschap in Warffum.

- De eerste veearts van Warffum, Kees Lameris, heeft 50 jaar zijn vak in het dorp uitgeoefend. Onder de link vind je zijn bewogen levensverhaal. Lameris overlijdt in 1916. In zijn testament heeft hij laten vastleggen dat zijn vermogen van 10.000 gulden toekomt aan de inwoners van het dorp. Hij legateert het bedrag onder de naam Fonds Jaco en bepaalt dat het geld besteed moet worden "voor beschaving en ontwikkeling van de volksklassen in deze gemeente, leidende tot een blijmoedige, gezonde en ruime wereldbeschouwing." Vandaag de dag bestaat het fonds nog steeds en het huidige bestuur tracht nog altijd de wens van de allereerste veearts van het dorp uit te voeren.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Laan Zuid moet een groene wijk worden, die tussen het dorp en het open landschap ligt. Om het landelijke karakter te bereiken, worden eisen gesteld aan de architectuur van de woningen. Uitgangspunt is de streekeigen Noord-Groningse architectuur. Deze wordt gekenmerkt door een robuuste en eenvoudige bouwstijl, waarbij langgerekte woonhuizen met verticaal vormgegeven gevels en kozijnen worden gebouwd. Er zijn in totaal 64 kavels beschikbaar voor verkoop aan particulieren. Een deel daarvan is gereed voor uitgifte en daarvan zijn nog kavels beschikbaar. Op de overige 8 kavels heeft Woningstichting De Delthe 2-onder-1-kapwoningen gerealiseerd.

- Journalist Louis Stiller komt in 2007 in Warffum wonen. Hij schrijft daarover o.a.: "In 2007 was het dorp nog altijd springlevend, dankzij een middelbare school (met vwo-plus), een aanpalende bibliotheek, een gezondheidscentrum, een openluchtmuseum, een treinstation, een jaarlijks dansfestival, een handvol winkels en twee kroegen, waar tientallen verenigingen wekelijks of maandelijks bijeenkomen.

Al met al reden genoeg voor ons om in 2007 voor dit dorp te kiezen, toen we vanuit Friesland wilden verhuizen naar het Noord-Groninger platteland. Voor Warffum en niet voor een van de andere dorpen in de omgeving, want die hadden de afgelopen decennia hun winkels en horeca zien vertrekken, de bibliotheek zien sluiten, bushaltes zien verdwijnen en de jaarlijkse kermis teloor zien gaan. En wat is een dorp zonder kermis?

Zes winkels telde Warffum toen we er kwamen wonen. Vijf, toen de slager een paar jaar later overleed. Daarna vertrok de Duitse drogisterijketen Schlecker met de staart tussen de benen uit Nederland en waren het er nog maar vier: een supermarktje, een dappere bakker, een rijwielhandelaar en een dierenspeciaalzaak. Vier winkels, een Chinees restaurant, een kroeg en een café-restaurant. Daar moesten we het mee doen, de komende jaren.

En toen kwam 16 augustus 2012. Dikke boem. Drie komma zes op de schaal van Richter. In februari 2013 gevolgd door een van drie komma twee. Die twee bevingen veroorzaakten zoveel schade dat bijna 40 procent van de huizen in ons dorp moesten worden gerepareerd, bleek later." Maar de inwoners zitten niet bij de pakken neer en in de afgelopen jaren onstaan ook weer allerlei iniatieven om het tij ten goede te keren, waarover je ook elders op deze pagina kunt lezen. De citaten hierboven komen uit het Vrij Nederland-artikel "Hoe Warffum werd wakkergeschud" (7-2-2015), waarvoor Stiller de Groninger Persprijs heeft gewonnen. Onder de link is het artikel online te lezen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Warffum heeft 41 rijksmonumenten.

- De Hervormde kerk wordt in de 9e eeuw voor het eerst genoemd door missionaris Liudger. Toen was het nog een houten kerk. Sinds ca. 1200 is de kerk van steen. De kerk valt onder de Protestantse Gemeente Warffum - Breede - Usquert.

Het kerkorgel is gebouwd in 1811 door Heinrich Hermann Freytag. Hij was een van de beste orgelbouwers in Nederland. Het orgel in Warffum is een van de mooiste instrumenten die Freytag gemaakt heeft. Het geluid wordt omschreven als een 'zilver-zangerige klank die uiterst verfijnd en doorzichtig is, van hoog artistiek niveau'. Een andere bijzonderheid is dat het orgel het laatste instrument van de orgelbouwers uit de Arp Schnitgerschool is. Anno 2018 is het orgel dringend aan restauratie toe. Dat kost echter bijna een half miljoen euro. De provincie subsidieert dat deels, maar het grootste deel moet de kerkelijke gemeente middels fondsenwerving zelf zien te vergaren, dus dat kan nog 'even' duren. Als het instrument na de restauratie weer in volle glorie is hersteld kan ook het publiek daarvan genieten. Er zijn plannen voor concerten en via het museum zijn kerk en orgel ook te bezichtigen.

- Met twintig gebouwen in het hart van Warffum laat Openluchtmuseum Het Hoogeland zien hoe honderd jaar geleden op het platteland werd gewoond en gewerkt. Als je rondkijkt in de woonkamer, de slaapkamer of de werkplaats is het, door de gedetailleerde inrichting van de huizen, net of de bewoners even weg zijn. Het museum geeft je een natuurgetrouwe blik op de dorpssamenleving van honderd jaar geleden: de woning van een dagloner, de werkplaats van een schilder, een schoolgebouw en een café. Daarnaast zijn er ook nog een slagerij, een smederij, een drukkerij, een woonwagen, een burgermanswoning, de huizen van de veearts en de koster, een gasthuis voor oude vrouwen en een schipperswoning.

- In 1868 wordt in Warffum de eerste Rijks-HBS op het platteland opgericht. In 1925 krijgt de school een apart gymlokaal (Oostervalge 53). Het karakteristieke houten pand, dat lijkt op een schuur, is een rijksmonument. Maar door geldgebrek bij Stichting Op Roakeldais, die het pand als opslagruimte in gebruik heeft, is het slecht onderhouden. Diverse fondsen hebben al bijdragen toegezegd. De intentie is dat in 2017 voldoende geld beschikbaar komt voor restauratie. Er komt dan een nieuw dak op het gymlokaal. Verder wordt de complete schil van het gebouw opgeknapt. Het hout wordt op verschillende plekken vervangen en geverfd en er komen nieuwe ramen in.

- In mei 2017 is de 10e en laatste Waddenbank onthuld in Warffum. Met de onthulling is dit deel van het project 'Kiek over Diek' afgerond. De banken, echte Groninger Pronkjewailtjes, zijn nu in 10 dorpen langs de fietsroute van Lauwersoog naar Nieuw Statenzijl te vinden. Het belangrijkste doel van ‘Kiek over Diek’ is het zichtbaar maken van de bijzondere, maar tot nu toe nauwelijks ontsloten natuurlijke en landschappelijke rijkdom van het gebied langs de Groninger Waddenkust. De voor- en zijkanten van de banken zijn ingelegd met een patroon van deels spiegelende tegeltjes. Op elk van de 10 banken heeft dit patroon een andere kleur en samenstelling. Samen met de afgebeelde vogels verwijzen ze naar het Waddengebied met zijn getijden en steeds wisselende licht en luchtspiegelingen. De achterkant van de banken vertelt iets over het gebied waar de bank staat. Inwoners van jong tot ouder hebben zelf onderwerpen, wensen en tekeningen aangeleverd die verwerkt zijn in de bank van hun dorp. De banken zijn ontworpen door kunstenaars van Het Wilde Oosten uit Winschoten en gemaakt door medewerkers van Ability en vrijwilligers uit de dorpen. De bank in Warffum vertelt het verhaal van de wierden en kwelders, en de bijzondere band die het dorp heeft met de Waddeneilanden Rottumeroog en Rottumerplaat.

- Gevelstenen in Warffum.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Vereniging voor Volksvermaken (VvV) Warffum organiseert diverse evenementen door het jaar heen.

- De Roakeldaishal is een multifunctionele hal van 1850 m2 met zeer ruime parkeergelegenheid. De meest uiteenlopende evenementen van klein tot groot kun je er (laten) organiseren en doordat er een groep toegewijde, ervaren vrijwilligers meewerkt, ook nog voor zeer vriendelijke prijzen. Door het jaar heen is er regelmatig van alles te doen, zoals een Shantyfestival, Vooienmarkten, Kledingbeurs en Winterfair. Voor details zie de Agenda.

- Paasmarkt (2e paasdag).

- Avondvierdaagse (eind mei / begin juni).

- Warffum geniet internationale bekendheid vanwege het jaarlijkse 4-daagse internationale dans- en muziekfestival Op Roakeldais (eind juni). Iedere dag is er voor jong en ouder veel te beleven en mee te dansen en maak je kennis met internationale dansgroepen en hun cultuur.

- Het AWW (Art Weekend Warffum) is een 2-jaarlijks weekend vol kunst, muziek en literatuur. De eerstvolgende keer is begin september 2020.

- Jaarlijks is er in een weekend half november in Warffum de naar eigen zeggen gezelligste Winterfair van het Hoogeland in de Op Roakeldais Evenementenhal. Ca. 50 standhouders presenteren zich met een breed assortiment exclusieve artikelen. De bezoekers kunnen er onder andere hun Sinterklaas- en Kerstinkopen doen. Natuurlijk zijn er ook andere leuke spulletjes en mode-items. De Winterfair kan zich al jaren verheugen op twee drukke dagen in de sfeervol aangeklede hal. De Winterfair is zowel zaterdag als zondag van 13.00-17.30 uur geopend en de entree is gratis. De evenementenhal is rolstoel- en rollatorvriendelijk.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Warffum (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Warffum.

- Nieuws: - Actualiteiten m.b.t. Warffum op Facebook.

- Huiskamercafé / 'dorpshuis': - Dankzij het enthousiasme en doorzettingsvermogen van inwoners Jan Dirk Gardenier en Henk van Welzen is een beeldbepalend pand in Warffum gered en heeft het dorp in 2016 zijn historische huiskamercafé op Noorderkerkpad 13 terug. Het pand, zelf een voormalig huiskamercafé, had voorheen 26 jaar leeggestaan en was daarom zeer vervallen. Waarom dit project in dit pand? “Vanwege de geschiedenis als huiskamercafé en het feit dat het pand het meest in het oog springt”, aldus Gardenier. Bovendien: “Als je dan toch wat wil doen, doe het dan in het meest vervallen pand. Daar heeft het dorp uiteindelijk het meeste aan.” Tot in de jaren tachtig zat café De Terp in het pand, een begrip in het dorp. Maar de woning stond al jaren leeg en was ernstig verpauperd. Het is niet de bedoeling om van het pand weer een echt café te maken. Het moet een ruimte worden voor alle inwoners van Warffum, waar vergaderingen en kleinschalige evenementen kunnen worden gehouden. De verbouwing is en de exploitatie wordt door vrijwilligers uitgevoerd. - Huiskamercafé Noorderkerkpad op Facebook.

- Onderwijs en kinderopvang: - Het Hogeland College (HAVO/VWO).  - Jansenius de Vriesschool. - Basisschool De Rank. - Peuterspeelzaal Hummelhörn.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Warffum.

- Ruitersportvereniging De Waddenruiters.

- Damvereniging.

- Tennisclub Warffum heeft 2 banen op sportpark Breede. Het is een kleine vereniging waar sportief recreatief getennist wordt. Nieuwe leden zijn welkom. Informeer naar de mogelijkheden voor lidmaatschap en tennisles.

- Overige verenigingen: - Spekclub De Samenwerking is opgericht in 1931 en houdt haar traditie nog altijd in ere; via een spaarsysteem sparen de leden geld om in december vlees te kopen.

- Zorg: - In Gezondheidscentrum Warffum werken verschillende hulpverleners binnen de eerste lijn samen om jou als patiënt van een zo goed mogelijke zorg te kunnen voorzien. Het gaat om een huisartsenpraktijk Warffum, fysiotherapie, buurtzorg, verloskundigenpraktijk, laboratorium, maatschappelijk werk en voedingsadviesbureau Brouwer.

- Zorgcentrum Warfheem is in 2013 gesloten. Het project GoudOud in Warffum brengt in kaart wat de mogelijkheden zijn om ouderen toch (zo lang mogelijk) in het dorp te kunnen laten wonen, middels o.a. nieuwbouw van een 'zorghofje' op de plek van het oude gebouw, dat niet meer aan de eisen des tijds voldeed. Beschrijving van het project GoudOud, door begeleidend adviseur Diet Hensums. - Artikel over GoudOud en de Dorpscoöperatie door de Landelijke Vereniging van Kleine Kernen LVKK.

"Als het plan slaagt, kunnen de ouderen bijna allemaal tot hun dood in het dorp blijven wonen. Eerst thuis, en als dat niet langer gaat, in een hofje met ca. 25 aangepaste woningen. De huisarts en de fysiotherapeut, de diëtiste en thuiszorgmedewerkers leveren de medische zorg, vrijwilligers de rest. Want vrienden, familie, buren en andere Warffumers gaan de ouderen zelf helpen, met eten, boodschappen doen, wandelen, vervoer, klusjes in huis, met het uitlaten van de hond. Een mooi initiatief, maar kwetsbaar en riskant, vond bijzonder hoogleraar samenlevingsopbouw Justus Uitermark van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Want wat doe je als bij de enthousiaste aanjagers het heilige vuur dooft? Wat als de vrijwilligers ruzie krijgen of niet langer de tijd en de kennis beschikbaar hebben om er hun ziel en zaligheid in te stoppen? Dat is een probleem bij basisvoorzieningen waarvan we willen dat iedereen er gebruik van kan maken. Daar kan je niet zeggen: eens kijken wie er vandaag komt.

Natuurlijk had Uitermark daarin gelijk. Vrijwilligersinitiatieven – hoe goed geleid ook – blijven kwetsbaar en zijn nooit een volwaardig alternatief voor professionele zorginstituten. Maar ja, wat moet je, als er geen ‘institutionele verankering’ is, je ouderencentrum verdwijnt en de firma Ad Hoc (leegstandsbeheer, red.) verschijnt? Dan organiseer je zelf iets – en zo goed mogelijk. Voorzitter Francie Kaaijk van de stichting GoudOud in Warffum draaide de kritiek van Uitermark dan ook om: waarom niet meer ondersteuning voor een dergelijke initiatief van de bestaande instituten. ‘Ik mis een stimulerende rol van de overheid, de zorgverzekeraars en de zorginstellingen. Je hoopt dat ze zien: dit dorp ontdekt zijn eigen kracht, de zorg wordt goedkoper, hoe kunnen we dat ondersteunen?’" Aldus een citaat over de beoogde ouderenzorg nieuwe stijl in Warffum, uit het artikel van Louis Stiller dat in het hoofdstuk Recente ontwikkelingen wordt beschreven en gelinkt.

- Duurzaamheid: - Een 6-tal inwoners heeft zich verenigd in WarffumWerkt met als doel: breedband voor Warffum en samen energie besparen. Lees er meer over in de flyer onder de link. - WarffumWerkt op Facebook.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Warffum.

Reactie toevoegen