Doorwerth

Plaats
Dorp
Renkum
Veluwe
Gelderland

doorwerth kasteel oudste acacia van NL geplant in 1579 ca 1910 [640x480].jpg

Kasteel Doorwerth, met de oudste robinia - volgens Wikipedia. Volgens de ansichtkaart uit ca. 1910 is het een acacia - van Nederland, geplant rond 1600

Kasteel Doorwerth, met de oudste robinia - volgens Wikipedia. Volgens de ansichtkaart uit ca. 1910 is het een acacia - van Nederland, geplant rond 1600

gemeente_doorwerth_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Doorwerth anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Doorwerth anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Doorwerth

Terug naar boven

Status

- Doorwerth is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Renkum. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1811. In 1812 over naar gemeente Oosterbeek, in 1818 weer afgesplitst tot een zelfstandige gemeente (het andere deel van de gemeente Oosterbeek werd de nieuwe gemeente Renkum), per 1-5-1923 opgegaan in de gemeente Renkum (waarmee dus het grondgebied van de gemeente Oosterbeek van voor 1818 werd hersteld, zij het onder de gemeetenaam Renkum).

Tussen 1818 en 1923 waren de Renkumse en Oosterbeekse delen van de gemeente Renkum slechts middels een smalle corridor N van Doorwerth met elkaar verbonden. Op de oude gemeenteplattegronden van Renkum en Oosterbeek (zie aldaar) is dat goed te zien.

- Wapen van de voormalige gemeente Doorwerth.

- Onder het dorp Doorwerth valt formeel ook de buurtschap Kievitsdel.

Terug naar boven

Naam

Uitspraak
Doort.

Oudere vermeldingen
Doorenwert, Doirenwerdt, Dorenwaard, 1280 Dorenweerd, 1318 den Dorenweert, 1432 ten Doerenwerde, 1433 then Dornwert, 1500 Doorweerth. Van 1935 tot 1946 droeg het plaatselijke postkantoor (o.a. in de poststempels) de benaming Park Doorwerth.

Naamsverklaring
Samengesteld uit weerd 'land aan water, waard, riviereiland' en doorn 'doornstruik'. De oude vorm Thornvurd die in het verleden aan dit dorp is toegerekend, is geïdentificeerd als behorend bij het dorpje Toornwerd gem. Loppersum.(1)

Spelling
Toen in 1818 de gemeente werd heropgericht, en daarmee de officiële naam werd vastgelegd, was graaf William Bentinck heer van Doorwerth. Hij was in Engeland opgegroeid, wat mogelijk de reden was voor de ‘h’ achter de naam.

Terug naar boven

Ligging

Doorwerth ligt O van Renkum en Heelsum, Z van Wolfheze, W van Oosterbeek, midden in de bossen, en grenst in het N aan de N225 en in het Z aan de Nederrijn.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Doorwerth 32 huizen met 366 inwoners, verdeeld in de gelijknamige kern 17/246 (= huizen/inwoners) en Heelsum 15/120, die in dat jaar beide nog als buurtschap worden vermeld. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.100 huizen met ca. 4.900 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Kasteel Doorwerth wordt voor het eerst vermeld in 1260 maar is al ouder, omdat het in dat jaar door de heer van Vianen wordt belegerd en in brand gestoken. De nederzetting Doorwerth, in den beginne alleen rond de Fonteinallee gelegen, is er aanvankelijk alleen voor personeel en pachters van het kasteel. De Fonteinallee, gelegen op de grens van de Veluwe in het N en het rivierengebied in het Z, is lange tijd een belangrijke route tussen Oosterbeek en Wageningen. De huidige dorpskern met de bijbehorende doorgaande weg, de Van der Molenallee, zijn pas ontstaan na 1923. De oude bebouwing van Doorwerth is in WOII tijdens de Slag om Arnhem grotendeels verloren gegaan.

- Nadere informatie over de geschiedenis van Doorwerth op de site van de gemeente Renkum.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

"Doorwerth is na de Tweede Wereldoorlog bedacht als groeikern met 15.000 inwoners. Dat is er niet van gekomen", stelt landschapsarchitect Gerbert Smulders van bureau Los Stad en Land, die betrokken is bij de beoogde herstructering van het centrum van het dorp. Ton Marijnissen, lid van de kerngroep van inwoners die meedenkt over de plannen, geeft aan waar dat toe geleid heeft: "Je doet boodschappen in het winkelcentrum en daarna ga je weer snel naar huis." Het in juni 2017 door de gemeenteraad goedgekeurde Masterplan Centrum Doorwerth beoogt daar verandering in te brengen. Een bundeling van de scholen De Dorendal en De Wegwijzer in combinatie met andere dorpsvoorzieningen en horeca dient als vliegwiel voor een bruisende ontmoetingsplek bij het winkelcentrum.

Het huidige dorpshuis De Poort van Doorwerth zou erin opgenomen moeten worden. Voor de deur beoogt een baan voor jeu de boules te komen, met een podium voor concerten. Op de vrijkomende grond van De Dorendal zijn ruim honderd woningen gepland. De opbrengst van de grond draagt bij aan de financiering van het project. Het winkelcentrum moet intiemer worden, naar buiten gericht, zonder blinde wanden. "Zodat je er 's avond langs kunt flaneren, om etalages te kijken", stelt Smulders. De parkeerplaats gaat ook op de schop en wordt vergroend, met een kiss & ride plek voor de ouders van de schoolkinderen. Smulders: "We benaderen het nieuwe centrum niet als een plein, maar als een campus met verspreid gelegen gebouwen in het bos, slim neergezet met de deuren naar elkaar toe. We willen daarbij gebruik maken van de spaghetti van paden die er nu al zijn als olifantenpaadjes door het bos." Op deze pagina van de gemeente Renkum vind je alle relevante documenten en actuele informatie over (de voortgang van) het project. (bron: de Gelderlander, juni 2018) Zie ook de Facebookpagina over het centrumplan.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Doorwerth heeft 6 rijksmonumenten.

- Doorwerth heeft 7 gemeentelijke monumenten.

- Al in 1920 vinden er RK kerkdiensten plaats in de kantine van rubberfabriek Hevea in Heveadorp. Met het oog op de verdere ontwikkeling van het dorp Doorwerth schenkt de Cardanus Exploitatiemaatschappij grond voor de bouw van de Onze Lieve Vrouw van Lourdes-kerk (Van der Molenplein 1), die in 1934 gereed komt. Het wordt een zelfstandige parochie, waar ook de dorpen Heveadorp en Wolfheze onder vallen. Het gebouw krijgt een zakelijk uiterlijk en een uitbundig interieur. Markante hoogtepunten zijn de levendige Kruiswegstaties van Willem Wiegmans en de glas-in-loodramen van de Doorwerthse glazeniers jhr. Octave van Nispen tot Pannerden en Henry Duchêne.

In Doorwerth komt een rijk katholiek leven tot bloei, met een kleuterschool, later ook een lagere school en MAVO, een Trefcentrum en een klooster, die intussen zijn gesloten of in grotere verbanden opgegaan. In 2010 is de parochie samen met tien andere aan de zuidwestkant van de Veluwe en in het Valleigebied opgegaan in de RK Parochie Zalige Titus Brandsma. Het aantal belijdende katholieken was bij de oprichting van de parochie in 1934 270. In de jaren zestig waren het er ruim 1.500. De laatste jaren omvatte de geloofsgemeenschap O.L. Vrouw van Lourdes nog enkele tientallen praktiserende gelovigen. De kerk is na de laatste dienst in februari 2018 aan de eredienst onttrokken en herbestemd tot B&B. Het gebouw is een gemeentelijk monument. De kunstwerken die deel uitmaken van de kerk zijn behouden gebleven.

- De Hervormde (PKN) Ontmoetingskerk (Bentincklaan 7) is gebouwd in 1969 en valt onder de Protestantse Gemeente Doorwerth-Heveadorp.

- De voormalige Gereformeerde kerk (W.A. Scholtenlaan 25) uit 1934 is in 1998 aan de eredienst onttrokken, en tegenwoordig in gebruik als atelier.

- Kasteel Doorwerth is een waterburcht in de uiterwaarden van de Rijn. Het kasteel wordt voor het eerst genoemd in 1260, als het door de heer van Vianen wordt belegerd en in brand gestoken. Dit was vermoedelijk een straf, opgelegd door de graaf van Gelre, om korte metten te maken met de roofzuchtige praktijken van burchtheer Berend van Dorenweerd. Gedurende de daaropvolgende 20 jaar heeft de toenmalige burchtheer (Berend van Dorenweerd of diens zoon, Hendric) de burcht weer hersteld (andere bronnen spreken van de stichting alhier van een waterburcht door Hendric van Dorenweerd omstreeks 1280). In 1435 verkrijgt Reinald van Homoet het kasteel en laat het flink uitbreiden. De daaropvolgende eigenaren van het kasteel verblijven er slechts zelden. Dit is waarschijnlijk een van de redenen dat het kasteel nog altijd een zeer middeleeuws aandoend uiterlijk heeft.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakt het kasteel zwaar beschadigd, maar het is daarna weer geheel gerestaureerd. Na diverse opvolgende eigenaren en bestemmingen biedt het kasteel tegenwoordig onderdak aan het Museum voor Natuur- en Wildbeheer en Museum Veluwezoom. Bij het kasteel staat een monumentale robinia, die volgens de overlevering in 1579 is geplant. Het is in elk geval de oudste van Nederland. Een bordje ter plekke meldt dat de boom in 1601 door Fransman Pierre Robin uit het oosten van de Verenigde Staten is meegenomen en niet lang erna hier is geplant. De boom is een van de oorspronkelijk drie; de andere twee zijn in de oorlog vernield. Inmiddels heeft de robinia een stamomvang van 7 meter. Kasteel Doorwerth is te bezichtigen.

- Museum Veluwezoom, gevestigd in kasteel Doorwerth, is ontstaan als een afsplitsing van Stichting voor Heemkunde in de Gemeente Renkum en is in 1994 opgericht. Het ging aanvankelijk vooral om de bewaar- en registratiefunctie van schilderijen van de gemeente en het beperkte eigen bezit. De collectie groeide aan met bruiklenen, donaties en vooral door de verwerving van de collectie Bol, die een belangrijke versterking van de basis betekende.De aandacht ligt hierbij op beeldende kunst uit twee periodes: de periode van de kunstenaarskolonie in Oosterbeek (globaal van 1840-1880) en de bloeitijd van Pictura Veluvensis (globaal van 1900-1930).

In 1997 vroeg Euroart aan Stichting Museum Veluwezoom om toe te mogen treden. Dat opende en opent een onverwacht breed perspectief: van deze vereniging zijn namelijk inmiddels ca. 40 vroegere kunstenaarskolonies lid. Euroart houdt zich o.a. bezig met cultureel erfgoed, moderne en contemporaine kunst, samenwerking, uitruil van kunstwerken, en het bij het grote publiek bekend maken van kunstenaarskolonies. Het initiatief is vanuit Barbizon en Tervuren ontstaan en van begin af aan ondersteund door de Europese Unie. Mede door het lidmaatschap van Euroart kan en wil het museum zijn blik in diverse richtingen verruimen.

- De watertoren (Spechtlaan 19) uit 1937 was tot 2008 in bezit van Vitens, en is sinds 2009 door de nieuwe eigenaren verbouwd en herbestemd tot woning.

- Gevelstenen in Doorwerth.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Stichting Doorwerth (Be)leeft zet zich in voor de levendigheid in het dorp. Door het jaar heen organiseert de stichting diverse activiteiten. Verder beheert zij een Boekenpunt dat op woensdag en zaterdag geopend is.

- Lionsclub Renkum Airborne organiseert jaarlijks op de 2e zondag in december een groots opgezette Kerst & Wild Fair in de sfeervolle ambiance van Kasteel Doorwerth. Diverse exposanten met een veelzijdig aanbod op het gebied van food en lifestyle zullen de bezoekers verrassen, entertainen en inspireren met culinaire lekkernijen, wijnen, mode, ideeën op het gebied van wonen etc.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Rondwandeling Trage Tocht Kasteel Doorwerth (14 km) start op de parkeerplaats bij het kasteel, maar je kunt ook bij de bushalte beginnen van lijn 86 die vanaf station Arnhem rijdt. Kasteelcafé De Zalmen is een mooie plek om eerst nog even wat te drinken. Deze wandeling gaat in een grote cirkel door het groen rondom Doorwerth. Je loopt eerst op en langs de soms steile randen van de stuwwal met beneden de uiterwaarden van de Rijn. De uitzichtpunten op landgoed Duno over de Rijn en de Betuwe zijn fantastisch. Vanaf de Westerbouwing vervolgt de route over brede bomenlanen van de landgoederen Laag en Hoog Oorsprong. Even later kom je in de bossen rond Wolfheze en loop je een heel eind langs de droge en soms natte beddingen van de Wolfhezerbeek. Beroemd is het pad langs de Wodanseiken, die door veel schilders zijn vereeuwigd. Je wandelt langs de Wolfhezerheide, waar de koeien lopen te grazen, en volgt het beekdalletje aan de rand. Dan steek je de hei dwars over en wandel je weer een flink stuk door het bos. Aan het eind duik je steil naar beneden weer terug naar het kasteel.

- Nog meer wandelroutes in en rond Doorwerth.

- Als je van fietsen in heuvelachtig gebied houdt, kun je je uitleven rond Doorwerth en buurdorp Oosterbeek. De Holleweg bijvoorbeeld start aan de fietsvriendelijke Fonteinallee, vlakbij het kasteel. De smalle weg tussen de hoge bomen laat je als wielrenner klein voelen. Gelukkig wordt je in al je kleinheid niet omvergereden door auto's, want die komen hier zelden of nooit.

- Onder de Fonteinallee bij Kasteel Doorwerth is in 2010 een ecopassage voor amfibieën aangelegd. Jaarlijks vonden vele padden, kikkers en salamander de dood op deze weg. De ecopassage moet de dieren beschermen tegen het verkeer. De ecopassage bestaat uit meerdere onderdelen. In totaal zijn 8 tunnels onder de weg aangelegd. Een wand van 650 meter aan beide kanten van de weg leidt de dieren naar deze tunnels. De Fonteinallee ligt tussen het bosgebied op de Veluwe en de uiterwaarden van de Nederrijn. De amfibieën overwinteren in de bossen. Ze trekken tussen februari en april massaal naar de uiterwaarden om te paren en steken daarbij de Fonteinallee over. Met name tijdens deze trek vielen veel slachtoffers. Stichting Geldersch Landschap en Staatsbosbeheer zetten de dieren daarom voorheen handmatig over, wat erg arbeidsintensief en tijdrovend was.

- In 2013 zijn de Doorwerthse Waarden heringericht. Zo is er meer ruimte gekomen voor waterberging, wat bij hoogwater overstroming in gebouwd gebied elders in de omgeving voorkomt. Maar het komt ook natuur en recreatie ten goede. Zo is er nu een struinpad over de zomerkade, waarmee de rivieroever toegankelijk is gemaakt.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Doorwerth (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - De in 2014 opgerichte Stichting Dorpsplatform Doorwerth wil bereiken dat inwoners zich betrokken voelen bij hun woon- en leefomgeving en zet zich in voor een duurzame kwaliteit, leefbaarheid en veiligheid in het dorp.

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Poort van Doorwerth heeft in 2017 het 40-jarig bestaan gevierd. Maar het had maar een haartje gescheeld of het was net niet zover gekomen. Eind 2015 kondigde een van de huurders, Solidex Welzijn en Maartschappelijk Werk, aan dat ze zou vertrekken. En dat zou het eind betekenen van het dorpshuis. Een handtekeningenactie die opriep tot behoud leverde 1.650 ondertekenaars op. Ook de kerk bood hulp, en inwoners hebben bij de gemeente beargumenteerd waarom het dorpshuis behouden zou moeten blijven. Het resultaat is dat de gemeente het pand heeft gekocht. Vervolgens heeft inwoner Ellen Rozenboom met medestanders in maart 2017 een stichting opgericht, die sindsdien met vrijwilligers het dorpshuis runt. (bron en zie verder: Hoog en Laag, 11-5-2017)

- Onderwijs en kinderopvang: - De Wegwijzer is een openbare basisschool. De school is er voor iedereen, zo wil de De Wegwijzer dan ook graag zijn. Een school waarbinnen iedereen zich thuis voelt. De Wegwijzer, voorheen de Koningin Emmaschool, is in 1922 gestart in Heveadorp en is sinds 1967 gevestigd aan de Mozartlaan 1 te Doorwerth. In 1985 is de school gefuseerd met de toenmalige kleuterschool De Gonzende Korf. Op De Wegwijzer krijgen kinderen de mogelijkheid om zichzelf te zijn. Niet iedereen in een keurslijf, maar als individu in een gezamenlijke omgeving. De Wegwijzer is een dependance van de dr. Jac. P. Thijsseschool te Renkum. Dit houdt in dat er op financieel, personeel en inhoudelijk gebied een duidelijke samenwerking is. Sinds 2001 is ook peuterspeelzaal De Wip Wap ondergebracht in het gebouw van De Wegwijzer. Samen met Kinderopvang Peuterplein werken ze aan een doorgaande ontwikkelingslijn voor kinderen van 2 t/m 12 jaar. Regelmatig zijn er voor peuters en kleuters gecombineerde activiteiten, aansluitend bij hun ontwikkelingsniveau.

- Dalton Basisschool De Dorendal. Daltononderwijs is adaptief onderwijs dat leerlingen uitnodigt op basis van (zelf)vertrouwen uitdagingen aan te gaan om zich verder te ontwikkelen. Dat betekent dat zij kinderen leren ondernemend en zelfverantwoordelijk te zijn. Je kind leert bij hen hoe hij of zij kan samenwerken, hoe het taken en opdrachten moet plannen in een dag en/of een weektaak en hoe te reflecteren op het gemaakte werk. Daarnaast vinden zij het ook belangrijk aandacht te schenken aan kunst- en cultuuronderwijs. Zij zien graag dat intellectuele en creatieve groei in evenwicht zijn met sociale en persoonlijke groei. Ouder(s) / verzorger(s) zijn voor hen educatieve partners, met wie zij intensief willen samenwerken aan wat zij hun opdracht vinden: samen met hen van de kinderen volwaardige mensen maken. Waarmee ze een optimale basis willen leggen voor de toekomst van de kinderen.

- Kinderdagverblijf Piccolo (voor kinderen van 0-4 jaar) is centraal gelegen in Doorwerth, op 100 meter van het Doorwerthse bos, waar regelmatig met de kinderen een wandeling wordt gemaakt. Het gebouw heeft een eigen afgesloten buitenspeelplek met zandbak, loopauto's en fietsen en een speelhut. Wanneer je ook kinderen in de basisschool leeftijd hebt, kunnen deze terecht op de naastgelegen Buitenschoolse Opvang (BSO) Piccolo.

- Sport: - Tennisvereniging T.V. Duno is opgericht in 1967. In 1970 wordt het tenniscomplex op Sportpark De Waayenberg gerealiseerd.

- Bridgeclub Doorwerth is in 1980 opgericht en heeft bijna 400 leden, die op de maandagmiddag, maandagavond, dinsdagavond, woensdagmiddag, woensdagavond en donderdag spelen. De bridgeclub speelt in een eigen gebouw en ze exploiteren zelf de bar  De hapjes en drankjes zijn hierdoor zeer mild geprijsd. Hiervoor zijn veel vrijwilligers actief. Net als voor de vele functies die horen bij een grote vereniging met een eigen gebouw. Je bent van harte welkom om eens op een van de speeldagen te komen kijken of bridge wellicht ook iets voor jou is. Laat het hen even weten.

- Zorg: - Pluryn biedt op een locatie aan de Cardanuslaan 24-uurszorg aan 10 jongeren met multiproblematiek. Ze begeleiden en ondersteunen de jongeren in de dagelijkse gang van zaken. Zoals naar school gaan, kameronderhoud, zelfstandig koken, zelfstandig wassen, zichzelf leren vermaken, verzorging, omgaan met sociale contacten, omgaan met financiën en seksuele voorlichting.

Reactie toevoegen