Kwadendamme

Plaats
Dorp
Borsele
Zuid-Beveland
Zeeland

kwadendamme_bluesfestival_1.jpg

Kwadendamme is bij bluesliefhebbers bekend van het jaarlijkse Bluesfestival in mei, in 2016 alweer voor de 24e keer. Met op zondag een Bluesviering in de kerk! En op de zaterdag voor het kerstweekend is er ook nog het Kwadendamme Indoor Bluesfestival.

Kwadendamme is bij bluesliefhebbers bekend van het jaarlijkse Bluesfestival in mei, in 2016 alweer voor de 24e keer. Met op zondag een Bluesviering in de kerk! En op de zaterdag voor het kerstweekend is er ook nog het Kwadendamme Indoor Bluesfestival.

kwadendamme_plaatsnaambord_pikpot_kopie.jpg

Het carnaval in de 'katholieke enclave' Kwadendamme, tijdens carnaval Pikpot geheten, wordt verzorgd door carnavalsvereniging De Pikpotters. En het is een goede traditie dat tijdens carnaval de plaatsnaamborden worden overplakt met de carnavalsnaam.

Het carnaval in de 'katholieke enclave' Kwadendamme, tijdens carnaval Pikpot geheten, wordt verzorgd door carnavalsvereniging De Pikpotters. En het is een goede traditie dat tijdens carnaval de plaatsnaamborden worden overplakt met de carnavalsnaam.

kwadendamme_dorpshuis_de_burcht_kopie.jpg

Kwadendamme krijgt in 1801 een kerk, in 1874 een school, in 1897 een pastorie en in 1958 een dorpshuis (De Burcht). En sindsdien is het dorp pas echt compleet, want een dorp zonder dorpshuis is als een woestijn zonder zand toch?

Kwadendamme krijgt in 1801 een kerk, in 1874 een school, in 1897 een pastorie en in 1958 een dorpshuis (De Burcht). En sindsdien is het dorp pas echt compleet, want een dorp zonder dorpshuis is als een woestijn zonder zand toch?

DK_20110710_1672_Kwadendamme_Zeeland.jpg

Kwadendamme, de St. Gerardus Majellaschool is van 1916 tot 1974 in functie geweest.

Kwadendamme, de St. Gerardus Majellaschool is van 1916 tot 1974 in functie geweest.

RIT_20110710_5434Kwadendamme_Zeeland.jpg

Kwadendamme, straatbeeld

Kwadendamme, straatbeeld

RIT_20110710_5438Kwadendamme_Zeeland.jpg

Kwadendamme, verscholen woonhuis

Kwadendamme, verscholen woonhuis

RIT_20110710_5439Kwadendamme_Zeeland.jpg

Kwadendamme, kastanjehouten beeld van de H. Bonifatius nabij de pastorie.

Kwadendamme, kastanjehouten beeld van de H. Bonifatius nabij de pastorie.

Kwadendamme

Terug naar boven

Status

- Kwadendamme is een dorp in de provincie Zeeland, in de streek Zuid-Beveland, gemeente Borsele. T/m 1969 gemeente Hoedekenskerke.

- Onder het dorp Kwadendamme valt ook de buurtschap Langeweegje.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Quaendamme.

Naamsverklaring
- Betekent 'bij de kwade dam', d.w.z. een dam die in slechte staat verkeert, of waarvan het onderhoud veel geld kost. Voor het Middelnederlandse quaet in de zin 'in slechte staat van onderhoud verkerend, versleten', zie Palenstein bij Zoetermeer. Vergelijk ook het MNW onder swijnsherde: "Eens quam bi teere steede, daer een zwijnherde zat... ende hadde ene quade pelse an, dat hi binaer naect sceen."(1)

- "Dit dorp, hetwelk langs den dijk tusschen den Oud-Vrelandschepolder en den Nieuw-Vrelandschepolder ontstaan is, heeft van dien dijk, den naam van Kwadendam gekregen".(2)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Pikpot.

Terug naar boven

Ligging

Kwadendamme ligt Z van Goes, WNW van Hoedekenskerke.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Kwadendamme 57 huizen met 358 inwoners. Curieus is dat de gemeente Hoedekenskerke het in de Volkstelling van dat jaar nog als buurtschap beschouwt, hoewel de kerk er dan al 40 jaar staat. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 400 huizen met ca. 950 inwoners, inclusief de buurtschap Langeweegje.

Terug naar boven

Geschiedenis

Kerkelijk
De H. Bonifacius-parochie dateert van 1801. Na eeuwen van onderdrukking wordt het katholieke geloof in de Franse Tijd weer toegestaan en verschijnen er op het platteland van Zuid-Beveland diverse parochies. Kwadendamme is de tweede in de serie, na 's-Heerenhoek en voor Kapelle. Levensvatbaar was een parochie slechts dan wanneer er voldoende kapitaal opgebracht kon worden door de gemeenschap om een kerk te bouwen en een pastoor te onderhouden. Met Kwadendamme in het centrum, en de dorpen 's-Heer Abtskerke, 's-Gravenpolder, Nisse, Ovezande, Driewegen, Ellewoutsdijk, Oudelande, Baarland en Hoedekenskerke erom heen, bleek dat financieel mogelijk.

De eerste kerk, met pastorie, is betrekkelijk eenvoudig van opzet. Mocht het zover komen dat het katholieke geloof wederom verboden zou worden, dan was de kerk gemakkelijk om te bouwen tot een boerenschuur. In 1870 wordt de oorspronkelijke parochie opgesplitst: Ovezande (met Driewegen en Ellewoutsdijk) wordt zelfstandig. De aanwezigheid van een katholieke kerk stimuleert de komst van katholieke gezinnen naar het dorp, met als gevolg dat Kwadendamme flink groeit. Dat rechtvaardigt een eigen parochieschool, en wel sinds 1874. In 1897 komt er een pastorie aan de toenmalige Kerkdreef. Na 100 jaar dienst te hebben gedaan, is het oude kerkje afgebroken en in 1902 vervangen door de tegenwoordige neogotische kerk, waarin vier keer zoveel mensen kunnen (1000 i.p.v. 250).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2016 zijn in Kwadendamme 8 'gegoten curaviewoningen'* geplaatst, als primeur voor Zeeland. De woningen maken deel uit van het vernieuwde dorpshart met dorpsplein. In de fabriek van CascoTotaal in Terneuzen staat een speciale machine voor de woningen. Eigenlijk is het een grote mal, waarin de woningen als het ware worden gegoten. Het resultaat is een betonnen blok met een vloer, een plafond en drie muren. De blokken kunnen als legoblokjes op en naast elkaar worden gezet en vormen dan een eengezinswoning. Twee blokken naast elkaar zijn samen een levensloopbestendige (senioren)woning. Zo'n woning kan in een week sleutelklaar zijn.
* Een curaviewoning is speciaal ingericht om in te spelen op zorgbehoeften.

"Hiermee kunnen we onze huurders snel onderdak bieden. En als er in de toekomst een woningoverschot ontstaat, kunnen we de woningen zo weer verhuizen naar plekken waar ze nog wel nodig zijn", aldus directeur Peter Bevers van woningbouwstichting R&B Wonen, die het concept heeft bedacht. De blokken passen op een vrachtwagen. De productie is nu nog net zo duur als een traditioneel huis, maar dat kan bij grotere producties goedkoper worden. In 2017 moeten er in totaal 250 curaviewoningen in Zeeland staan. Daarvan zijn er 100 op deze nieuwe manier gemaakt.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Kwadendamme heeft 9 rijksmonumenten, zijnde het woonhuis uit 1663 (jaartalankers) op Fransjesweg 2, de boerderij uit 1743 (jaartalankers) op Groenewegje 3, het woonhuis uit 1846 op Zwaaksedijk 2, de 18e-eeuwse boerderij Kwistenburg op Zwaaksedijk 6, de St. Bonifaciuskerk, en het station uit 1927 met bijbeborend: goederenloods, weegbrug met weeshuisje, en coupure in de Zwaaksedijk.

- Kwadendamme heeft 2 gemeentelijke monumenten, zijnde boerderij Kaneelpolderhoeve - die vóór de Franse Tijd als schuilkerk heeft gediend - uit 1775 op Kaneelpolderdijk 1, en de pastorie uit 1897 op Johan Frisostraat 5.

- Kwadendamme is een katholiek bolwerk in een verder overwegend protestantse omgeving. Het priesterkoor van de neogotische RK Bonifaciuskerk uit 1902 heeft kleurrijke ramen, ontworpen door atelier Nicholas uit Roermond. Deze kerk is gebouwd omdat de voorganger uit 1801 te klein werd. - Ter gelegenheid van het 200 jarig bestaan van de parochie en het 100 jarig bestaan van de kerk is in 2001 een boekje uitgegeven met de titel: 'Twee eeuwen geschiedenis van de parochie Kwadendamme'. Het boekje is samengesteld door Rob de Boo, gebruik makend van het vele historische materiaal dat eerder door zijn vader Adriaan de Boo was verzameld, en is voor slechts €5,00 via het Parochiehuis verkrijgbaar. - In 2013 is de parochie, samen met 7 andere parochies uit de regio, opgegaan in de Pater Damiaanparochie.

- Pastorie uit 1897 (Johan Frisostraat 5) met kastanjehouten beeld van Bonifacius.

- De voormalige RK St. Gerardus Majellaschool (Johan Frisostraat 26) is in 1916 gebouwd als een vierklassige middengangschool met onderwijzerswoning (Johan Frisostraat 24). Oorspronkelijk een jongens- en meisjesschool werd het tussen 1925 en 1929 een meisjesschool. De onderwijzerswoning heeft men toen als kloosterwoning ingericht voor de zusters Ursulinen. In 1940 is dit pand met een etage verhoogd. De zusters verlaten het dorp in 1960. Het schoolgebouw is tot 1974 als zodanig in gebruik geweest.

- Voormalig Ursulinenklooster (1925-1960) (Johan Frisostraat 24).

- Mariakapelletje. In het Jaar van het Cultureel-Religieus Erfgoed 2008 besluit de H. Bonifaciusparochie om weer een Sacramentsprocessie te gaan houden. Halverwege de route van de processie wordt aan de Vreelandsedijk een Mariakapelletje opgericht. In korte tijd is het Mariabeeld, tot 2 maal toe, gestolen. Een ijzeren traliewerk zorgt ervoor dat dit niet meer kan gebeuren.

- Boerderij Kwistenburg (Zwaaksedijk 6) is, gezien de situering nabij de gelijknamige weel, de groepering van de opstallen en de goed bewaarde hoofdvormen en detaillering van de opstallen, van grote architectuurhistorische waarde, waarbij niet alleen het 17e-eeuwse woonhuis met schuur en bakhuis, maar ook de 19e-eeuwse wagenschuur en het vroeg 20e-eeuwse varkenshok, tezamen de bescherming als monumenten op Rijksniveau rechtvaardigen. Naar men zegt zou dit de oudste boerderij zijn van Zeeland. Wij hebben dit echter nog niet kunnen verifiëren.

- Van hoeve Middelzwake (Zwaaksedijk 3) komt het in gele baksteen opgetrokken woonhuis in 1743 (jaartalankers) tot stand op de fundamenten van een voorganger uit mogelijk 1600. De aangebouwde houten schuur is recent in oude vorm herbouwd.

- Boerderij Torenzicht (Nissestelle 1) bestaat uit een woonhuis uit 1763 en een aangebouwde lange dwarsdeelschuur van zwart geteerd hout uit 1835. Verder staan op het erf onder meer een bakhuis, een varkensstal en een houten schuurtje.

- Een karakteristiek voorbeeld van een kleinere laat-19e-eeuwse boerderij is Hugodijk 2, met een deels in de schuur ingebouwde kleine woning en een houten dwarsdeelschuur.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Het carnaval in de 'katholieke enclave' Kwadendamme, tijdens carnaval Pikpot geheten, wordt verzorgd door carnavalsvereniging De Pikpotters.

- Bluesfestival Kwadendamme (weekend in mei, met op zondag een Bluesviering in de kerk) trekt ca. 1.200 bezoekers uit heel Europa. Grootschaliger wil de organisatie het festival ook niet maken. Tijdens dit weekend wordt het inwonertal dus heel even meer dan verdubbeld. De gasten worden door de inwoners gastvrij onthaald. Overal staan tentjes en 'Dixies' en de reguliere B&B's, hotels en campings zijn tot ver in de omtrek uitverkocht. - Filmpjes m.b.t. het Bluesfestival (zie ook de rechterkolom op de pagina). - Voor een impressie van dit festival zie ook het verslag van Bluesfestival 2015 door Wil Wijnhoven.

- Het Kwadendamme Indoor Bluesfestival (op de zaterdag voor het kerstweekend) is 'geboren' in 1999 en ontstaan om alle medewerkers te bedanken voor al het goede werk dat zij doen tijdens het Bluesfestival in mei. De medewerkers en bezoekers en de bands maken er elk jaar een groot feest van, waardoor dit is uitgegroeid tot hét bluesfestival in december, om het jaar feestelijk af te sluiten.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Berkhof Tropical Zoo ligt in de buurtschap Langeweegje en wordt aldaar beschreven. Dat geldt ook voor de stoomtrein en voor natuurgebied Zwaakse Weel.

- Wandelroute Groene Wissel Kwadendamme / Dijken in de Zak (ca. 17 km). Bijna onafgebroken over de vele dijken die de Zak van Zuid-Beveland rijk is maak je een zeer afwisselende wandeling. Onderweg valt er veel te zien en te beleven: een oude kreek, enkele bloemendijken, vele enorme boomgaarden (waar je ook even doorheen kuiert), Berkenhof Tropical Zoo (een stukje jungle in een enorme kas), prachtige wandelpaden langs het museum (stoom)spoorlijntje Goes-Borsele (met een stationnetje waar je over het perron loopt) en de zeedijk langs de Westerschelde. Ongeveer de helft van de dijken is autoluw, de andere helft zijn heerlijke grasdijken.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Perentelers willen geen motten op hun fruit in de periode dat de dagen het langst zijn en de temperaturen ook 's nachts boven de 15 graden blijven. In deze periode zorgen de fruitmotjes namelijk voor hun voortplanting. Na de paring legt het vrouwtje haar eitjes op een blad of op het fruit en komen er wormpjes uit, die het fruit aantasten. Per oogst leidt dat al snel tot duizenden kilo's bedorven peren. Perentelers in Kwadendamme werken sinds 2015 met een innovatief systeem: Een weerstation meet of het 'terrassenweer' is en stuurt een kastje aan om een wolkje feromoon uit te stoten.

Het gevolg is een verward mannetje, geen paring, geen eitjes en een schone teelt. Het systeem voldoet goed, want de perentelers hebben in de oogst 2015 geen fruitmot gevonden. Daarnaast is het gebruik van feromeen milieuvriendelijk: telers hoeven geen chemische bestrijdingsmiddelen meer te gebruiken, wat ze ook in de portemonnee scheelt. De wolkjes feromoon kunnen ook worden ingezet in de appel- en pruimenteelt.

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Kwadendamme.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Kwadendamme (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - In 1958 wordt parochiehuis, later dorpshuis De Burcht gerealiseerd. Op de vrijdagen kun je er lekker warm eten met een toetje ('wat de pot schaft', de menu's staan wel van tevoren op de site), 'uit de wereldkeuken, met een twist van Jacqueline', voor maar €7,50. Op de vrijdagen is ook de frituur geopend van 17-19 uur.

- Onderwijs / kinderopvang / jeugd: - In het gebouw van de Mgr. Heyligersschool - de opvolger van de St. Gerardus Majellaschool, zie daarvoor bij Bezienswaardigheden - zijn ook de peutergroep en de buitenschoolse opvang (BSO) (zowel voor- als naschools) gevestigd. - Jeugd- en Jongerenwerk Kwadendamme.

- Sport: - v.v. Kwadendamme (voetbal). - Schuttersvereniging Victoria is een reeds in 1851 opgerichte groep handboogschutters met als thuisbasis Kwadendamme, waar zij jaarlijks verschillende schietingen organiseren. Dit varieert afhankelijk van het seizoen tussen de binnenschietingen (liggende wip) en de buitenschietingen (staande wip).

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Kwadendamme, met foto's van de grafzerken.

Reacties

(2)

Dat beeld bij het Ursulinenklooster. Weet u zeker dat dat in Kwadendamme staat? Of is dat in Bergen? Noord-Holland.

Dit beeld staat inderdaad in Kwadendamme, de fotograaf in kwestie heeft het daar gefotografeerd en niet in Bergen.

Reactie toevoegen