Vuilendam

Plaats
Buurtschap
Molenwaard
Alblasserwaard
Zuid-Holland

vuilendam_collage.jpg

De prachtige landelijke buurtschap met veel monumentale boerderijen Vuilendam doet zijn naam geen eer aan: het is er hartstikke 'schoon'. Maar vroeger schijnt het er wel een vieze boel te zijn geweest. Vandaar de naam. (© Jan Dijkstra, Houten)

De prachtige landelijke buurtschap met veel monumentale boerderijen Vuilendam doet zijn naam geen eer aan: het is er hartstikke 'schoon'. Maar vroeger schijnt het er wel een vieze boel te zijn geweest. Vandaar de naam. (© Jan Dijkstra, Houten)

vuilendam_fietstocht_volendam_-_vuilendam_2014_ijzerman2wielers.jpg

Fietsenzaak IJzerman2wielers in Vuilendam heeft in 2014 een originele fietstocht voor racefietsers georganiseerd, nl. van Volendam naar Vuilendam. Met de bus heen en met de fiets terug, naar keuze 100 of 150 km.

Fietsenzaak IJzerman2wielers in Vuilendam heeft in 2014 een originele fietstocht voor racefietsers georganiseerd, nl. van Volendam naar Vuilendam. Met de bus heen en met de fiets terug, naar keuze 100 of 150 km.

vuilendam_bestuur_lagere_school_vuilendam_brandwijk_kopie.jpeg

De buurtschap Vuilendam had vroeger, vermoedelijk vanwege de afgelegenheid van de dorpskernen, een eigen lagere school, en wel in het deel onder Brandwijk. Deze foto van school met schoolbestuur dateert uit de jaren dertig.

De buurtschap Vuilendam had vroeger, vermoedelijk vanwege de afgelegenheid van de dorpskernen, een eigen lagere school, en wel in het deel onder Brandwijk. Deze foto van school met schoolbestuur dateert uit de jaren dertig.

vuilendam_onder_brandwijk_ansichtkaart.jpg

Oude ansichtkaart van Vuilendam betreffende het deel onder Brandwijk. Jaren veertig?

Oude ansichtkaart van Vuilendam betreffende het deel onder Brandwijk. Jaren veertig?

vuilendam_damse_molen_kopie.jpg

De imposante Damse Molen op Vuilendam aan de Damweg en de Ottolandse Vliet, is in 1929 buiten gebruik gesteld en helaas afgebroken. Op de fundamenten is een motor-schepradgemaal gebouwd. Die bestaat nog, maar is tegenwoordig in gebruik als woning.

De imposante Damse Molen op Vuilendam aan de Damweg en de Ottolandse Vliet, is in 1929 buiten gebruik gesteld en helaas afgebroken. Op de fundamenten is een motor-schepradgemaal gebouwd. Die bestaat nog, maar is tegenwoordig in gebruik als woning.

Vuilendam-MSD-20130305-286469.jpg

Vuilendam, gemeente Molenwaard, Zuid Holland. Kern Molenaarsgraaf.

Vuilendam, gemeente Molenwaard, Zuid Holland. Kern Molenaarsgraaf.

Vuilendam-MSD-20130305-286471.jpg

Vuilendam, gemeente Molenwaard, Zuid Holland. Kern Molenaarsgraaf. en kern Brandwijk links van de vaart.

Vuilendam, gemeente Molenwaard, Zuid Holland. Kern Molenaarsgraaf. en kern Brandwijk links van de vaart.

Vuilendam-MSD-20130305-286472.jpg

Vuilendam, gemeente Molenwaard, Zuid Holland. Kern Brandwijk.

Vuilendam, gemeente Molenwaard, Zuid Holland. Kern Brandwijk.

Vuilendam-MSD-20130305-286473.jpg

Vuilendam, gemeente Molenwaard, Zuid Holland. Kern Ottoland.

Vuilendam, gemeente Molenwaard, Zuid Holland. Kern Ottoland.

Vuilendam.JPG

Het eind van Gijbeland bij Vuilendam.

Het eind van Gijbeland bij Vuilendam.

Vuilendam (2).JPG

Zeer oude boerderij met kamelendak in Vuilendam aan de zijde van Molenaarsgraaf.

Zeer oude boerderij met kamelendak in Vuilendam aan de zijde van Molenaarsgraaf.

Vuilendam

Terug naar boven

Status

- Vuilendam is een buurtschap in de provincie Zuid-Holland, in de streek Alblasserwaard, gemeente Molenwaard. T/m 1985 deels gemeente Brandwijk, deels gemeente Molenaarsgraaf, deels gemeente Ottoland. In 1986 over naar gemeente Graafstroom, in 2013 over naar gemeente Molenwaard.

- De buurtschap Vuilendam valt, ook voor de postadressen, onder 3 dorpen, te weten Brandwijk, Molenaarsgraaf en Ottoland. Bijzonder (en bijzonder fraai!) is dat ieder deel is voorzien van eigen plaatsnaamborden, met de respectievelijke dorpsnamen in blauw (komborden) en eronder de buurtschapsnaam Vuilendam in wit, zodat je je ter plekke ook bewust wordt van de bijzondere grens-situatie, én kunt zien welk deel onder welk dorp valt.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1369 Vuilendam, 1639 Vuylendam.

Naamsverklaring
- Samenstelling van dam 'dam, waterkering' en vuil(en) 'niet schoon', wel naar de gesteldheid van het water (de bovenloop van de Alblas), dat door de dam werd afgesloten. Mogelijk verzamelde zich hier veel drijfvuil.(1)

- Op het internet vinden wij aanvullend nog de volgende verklaring (zonder bron): "In 1420 was de oorspronkelijke naam 'Veylendam' al bekend. Volgens de volksoverlevering heeft de plaats haar naam te danken aan het volgende: de Vuilendam was een trefpunt van 6 toegangswegen. Door de vele watersnoden van vroeger en door de lage ligging kon het water daar niet zo snel weg en werd het vooral door en voor het verkeer vaak een drassige en vuile toestand. Daarnaast was het ook een plaats van samenkomst waar vee, turf, hout en niet te vergeten hennep geveild werd. Ook dat zal het nodige vuil hebben opgeleverd."

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Vuilendam ligt O van Brandwijk en Molenaarsgraaf, W van Ottoland, rond de kruising van de wegen Gijbelandsedijk (valt onder Brandwijk), Graafdijk Oost (valt onder Molenaarsgraaf), B (valt onder Ottoland) en Damseweg (valt onder alledrie de dorpen, zie de link).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In de Volkstelling van 1840 wordt de buurtschap Vuilendam onder de desbetreffende 3 gemeenten niet apart vermeld. Waarschijnljik weet niemand hoeveel panden vandaag de dag precies tot de buurtschap zijn te rekenen, omdat de plaatsnaam voor de postcode - en dus statistieken - 1) niet bestaat en 2) onder 3 buurdorpen wordt gerekend. Maar als iemand daar wél een idee van heeft, vernemen wij dat natuurlijk graag.

Terug naar boven

Geschiedenis

School
Omdat Vuilendam vroeger een eind verwijderd lag van de dorpskern van Brandwijk, zeker omdat vroeger de vervoersmiddelen en de kwaliteit van de wegen niet vergelijkbaar waren met nu, heeft de buurtschap in het Brandwijkse deel een eigen gereformeerde lagere school gehad (zie foto).

Watermolens
Reeds vóór 1500 waren er 2 watermolens in de polder Laag Blokland. In 1513 zijn deze door de Geldersen in brand gestoken, waarna ze zijn herbouwd. Op enig moment is een van beide molens verdwenen. De laatste molen, de Damse Molen op Vuilendam (zie foto) aan de Damweg en de Ottolandse Vliet, is in 1929 buiten gebruik gesteld en afgebroken (helaas was monumentenzorg toen nog niet zo gangbaar...). Op de fundamenten is een motor-schepradgemaal gebouwd. Die bestaat nog, maar is tegenwoordig in gebruik als woning. Ernaast staat een elektrisch gemaaltje.

Fietsenzaak
Sinds 1903 is IJzerman2wielers een begrip op de Vuilendam in Brandwijk en de Alblasserwaard. De 4 generaties IJzerman volgen elkaar op en bouwen een naam op in fietsend Alblasserwaard. Eerst Herman IJzerman die overkomt vanuit Polsbroek om als dorpssmid in Brandwijk zijn brood te verdienen. Zoon Marten, die vroeg komt te overlijden, zet de eerste stappen in de tweewielerbranche. Goof IJzerman is degene die de tweewielerzaak regionale bekendheid geeft. Met zijn technisch inzicht, sociale instelling en bovenal vakmanschap bloeit de zaak op. Samen met vrouw Danie zijn zij jarenlang het uithangbord voor fietsend Alblasserwaard. In 2003 vieren zij het eeuwfeest van IJzerman2wielers. In 2002 komt Cees - de 4e generatie IJzerman - in de zaak erbij. In februari 2011 komt Goof plots te overlijden. Sindsdien zet Cees IJzerman met zijn team de zaak voort.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Op adres B46, postaal onder Ottoland vallend, het motorgemaal van de polder Laag-Blokland uit 1929.

- Nabij het voormalige driegemeentenpunt, bij de kruising Graafdijk-Oost / Damseweg, staat een monument uit 1984 ter herinnering aan de omvangrijke rioleringswerken die hier hebben plaatsgevonden. Op het voetstuk van het kunstwerk van beeldhouwer Marcus Ravenswaaij, destijds onthuld door minister J. de Koning en de 3 betrokken burgemeesters, staan alle gemeentewapens van de toenmalige 3 gemeenten waar Vuilendam onder viel, afgebeeld.

- Monumentale boerderijen, waaronder de rijksmonumentale panden aan de Gijbelandsedijk 114 en 119-120.

- Vuilendam heeft 1 gemeentelijk monument op Brandwijks grondgebied, zijnde het pand op Damseweg 76.

Terug naar boven

Beeld

- Schilderij van Vuilendam uit 1720-1740 van Cornelis Pronk.

Terug naar boven

Links

- Lied ´Vuilendam vrij´ van The Amazing Stroopwafels. Citaat uit de tekst: "Vuilendam vrij, wij horen nergens bij, wij zullen de Verenigde Naties en de Veiligheidsraad, wel even zeggen waar het op staat!" - Tekst van het lied ´Vuilendam vrij´.

Reactie toevoegen