Helvoirt

Plaats
Dorp
Haaren
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

NB gemeente Helvoirt in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Helvoirt in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Helvoirt in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Helvoirt

Terug naar boven

Status

- Helvoirt is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente Haaren. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1995.

- Wapen van de voormalige gemeente Helvoirt.

- Onder het dorp Helvoirt vallen ook de buurtschappen Distelberg (grotendeels), Gijzel, Laar (deels), Molenstraat (grotendeels), Raam (deels) en Zandkant (deels). Dat zijn 6 buurtschappen in totaal.

Terug naar boven

Naam

In het dialect
Hélvert.

Oudere vermeldingen
1192 Hellevorth, 1225 kopie 1296 Hellevorth, 1296 Helleuoirt, Helleuort, 1312-1350 Helvorde, Helvort, 1416 Helvoert, 16e eeuw Helvoert, Helvoirt.

Naamsverklaring
Wordt wel gezien als een samenstelling van voorde 'doorwaadbare plaats' en helle, ontstaan uit helde* 'helling', maar rivieren en beken worden gewoonlijk doorwaad waar het stroombed breed en het water minder diep is, niet nabij hellingen. Eerder te verbinden met hel 'niet troebel, doorzichtig, helder'. Voor het doorkruisen van een rivier is zicht op de bodem van groot belang, vergelijk Lichtenvoorde en Duistervoorde.(1)

Terug naar boven

Ligging

Helvoirt ligt NO van Tilburg, ZW van 's-Hertogenbosch en Vught.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Helvoirt 215 huizen met 1.424 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 131/878 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Distelberg 39/254, Hoevetenhalve 5/31, Heikant 4/26, Zandkant 2/13, Groot en Klein Laar 12/78, Gijzel 18/118 en Raam 4/26. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.800 huizen met ca. 4.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Heemkundekring De Kleine Meijerij (die o.a. Helvoirt als werkgebied heeft). De vereniging beschikt over een eigen gebouw, het Heemcentrum (Spoorlaan 70 te Oisterwijk), waar vergaderingen plaatsvinden en waarin de bibliotheek- en documentatiecollectie is ondergebracht. Daarnaast is er ook een kleine tentoonstellingsruimte met wisselende exposities. Openingstijden: iedere vrijdagmiddag van 13.30-16.00 uur, of op afspraak met de bibliotheekcoördinator dhr. J. Franken (tel. 013-5333366).

- Verhalen over de geschiedenis van Helvoirt op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Helvoirt heeft 27 rijksmonumenten.

- Hervormde (PKN) Nicolaaskerk (Van Grevenbroeckstraat 2). Vanaf 1192 is er in Helvoirt al een geloofsgemeenschap van Christenen die samenkomen in een kapel, vallend onder de kerk van Oisterwijk. Deze kapel wordt meermalen verbouwd. Rond 1300 wordt de kerk verheven tot parochiekerk en gewijd aan Sint Nikolaas. Na verbouwingen ontstaat er rond 1375 een romaans kerkje. Rond 1510 krijgt de kerk na ingrijpende verbouwingen haar gotische vorm. In de 17e eeuw komt de kerk in handen van de hervomden. In de jaren 1967-1969 zijn kerk en toren gerestaureerd onder leiding van architectenbureau J. de Wilde uit Breda. De uitvoering was in handen van aannemingsbedrijf Nico de Bont en Zonen uit Nieuwkuijk. Het orgel is begin 19e eeuw gebouwd door een onbekende bouwer. Lange tijd werd gedacht dat het door Paulus van Nistelrooy was gemaakt, maar op grond van stijlkenmerken van de orgelkas wordt het tegenwoordig aan Abraham Meere toegeschreven.

- Omdat, zoals hiervoor beschreven, de RK kerk van Helvoirt in de 17e eeuw aan de hervormden was toegewezen, bouwde de RK gemeenschap rond 1675 een nieuwe kerk, ditmaal aan de Dreef. Dit was een schuurkerk met lemen wanden en een dak van stro. In 1724 is deze vervangen door een nieuwe schuurkerk, nu met stenen muren. In 1840 kwam de Waterstaatskerk in gebruik voor de parochie. In 1903 komt de huidige neogotische RK Nicolaaskerk (Kastanjelaan 16) gereed, naar ontwerp van architect J.H.H. van Groenendael. De kerk is van algemeen belang want: behoort tot de beste werken van architect J.H.H. van Groenendael; heeft een zeer zeldzame en rijke inrichting en inventaris, alles uit of van kort na de bouwtijd, op grond waarvan sprake is van zowel kerkhistorisch als kunsthistorisch belang; beschikt over een uitzonderlijke uitwendige en inwendige gaafheid, wat als zeldzaam wordt bestempeld; heeft architectuurhistorische betekenis als rijke vertegenwoordiger van de neogotiek; voorziet op basis van uiterlijke verschijningsvorm, ouderdom en inwendige gesteldheid over aanzienlijke historische belevingswaarden.

- Gevelstenen in Helvoirt.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Duinoord is een all-inclusive speelparadijs voor kinderen van alle leeftijden. Zowel binnen als buiten valt er een hoop te beleven: van GPS-tocht tot spectaculair klimbos, van tokkelbaan tot springkussens en van voetbalveldjes tot quadbaan. Natuurlijk is er ook gedacht aan de allerkleinsten. Een regenbui is geen probleem: in de binnen klimkooi is genoeg te doen tot de bui voorbij is. Als je even wilt bijkomen van alle avonturen, kun je binnen onbeperkt genieten van heerlijke hapjes en drankjes, die allemaal bij de entreeprijs zijn inbegrepen (behalve alcoholische dranken). Ook hier is de keuze enorm, met eetkraampjes voor iedere smaak. In de horecastraat vind je o.a. soepen, broodjes, pizza's, pannenkoeken, friet, snackmuur, bar en desserts. Zowel binnen als buiten kun je heerlijk zitten en gebruik maken van gratis wifi.

- Brabants Landschap (Helvoirts Broek-Noord) en Stichting Duinboeren (Brokkenbroek) hebben anno 2018 plannen voor de ontwikkeling van nieuwe natuur in en rond Helvoirt. Percelen van zowel Groen Ontwikkelfonds Brabant, Duinboeren als Brabants Landschap worden hierbij ingezet als ruilgrond. Agrarische ondernemers en particulieren die interesse hebben voor particulier natuurbeheer of grondruil in een van deze gebieden, worden uitgenodigd om dat kenbaar te maken.

- Het Hengstven ligt in Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen, N van Biezenmortel en de Oude Bossche Baan, NW van en in het dorpsgebied van Helvoirt. Het is een belangrijke verbinding tussen het droge zandlandschap en het natte moerasgebied De Brand. In de jaren dertig van de 20e eeuw veranderde het natuurgebied met heide, vennen en kruidenrijke graslanden in landbouwgrond. Door het droogleggen en bemesten van gronden verdwenen de planten en dieren die typerend zijn voor natte gebieden.

Daarom heeft Natuurmonumenten hier de afgelopen jaren samen met Stichting Duinboeren 122 hectare nieuwe natuur aangelegd, als onderdeel van het Natuurnetwerk Brabant. Natuurmonumenten heeft een van de drie oorspronkelijke vennen in ere hersteld - het Hengstven dus - en heeft bijzondere planten als grote pimpernel die hier vanouds voorkwamen, teruggeplaatst. Door de waterhuishouding aan te passen is het gebied weer natter geworden. Dat is gunstig voor de dieren en planten die van oudsher in het oorspronkelijk natte gebied voorkwamen. De Duinboeren gaan de nieuw ontwikkelde graslanden hooien en begrazen met hun koeien.

Het heeft in 2017, het jaar dat het heringerichte gebied officieel is opgeleverd, al tot zichtbare resultaten geleid: voor het eerst sinds jaren hebben er weer wulpen gebroed, kwartels zijn weer goed aanwezig en de verplante pimpernel doet het goed. Als je de resultaten van dichtbij wilt bekijken, kun je dat wandelend doen tussen de knooppunten 9 en 10 van het wandelknooppuntennetwerk.

- Rond de kerst kijken niet-inwoners altijd even vreemd op als er ineens een kudde met ca. 200 schapen dwars door het dorp loopt (zie de video onder de link). Herders Marly Gommans en Mischa Kienhui trekken door het jaar heen namelijk met hun schapen door Nationaal Park de Loonse en Drunense Duinen. Rond deze tijd van het jaar worden ze altijd naar de weilanden aan de andere kant van Helvoirt geleid (aan de Schoorstraat), om daar nog een paar dagen te grazen. Vervolgens gaan ze naar hun winterverblijf, waar ze vanaf 6 januari (Driekoningen) kunnen lammeren.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Helvoirt door Kees Wittenbols uit Breda. Zie onderaan de pagina ook deel 2 en 3.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Helvoirt (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Helvoirt.

- Nieuws: - Nieuws uit Helvoirt op Facebook.

- MFC: - "Het HelvoirThuis is dé ontmoetingsplek van ons dorp, waar onderwijs, zorg, opvang, sport en cultureel aanbod samenkomen. Iedereen kan er terecht: van de allerjongste inwoners tot de senioren van Helvoirt. Voor de gezelligheid van een kopje koffie, maar ook om iets te leren, steun te ontvangen, kennis uit te wisselen of nieuwe contacten te leggen. Stichting TinH exploiteert het verenigingendeel. Zij is de verantwoordelijke voor de exploitatie van de huiskamer, de sportzaal en de andere kamers en zalen die beschikbaar zijn. Naast drie werknemers van de stichting is er een groep vrijwilligers die meehelpen met het werk achter de bar, in de keuken en in de schoonmaak. Naast de Vereniging V55+ en Stichting TinH wordt het gebouw gebruikt door onder meer de Rabobank, de GGD, de basisschool en de Kindertuin. Onder Stichting TinH valt ook een groep die de creativiteit in HelvoirThuis brengt. Vanuit dit creatieve team worden diverse evenementen bedacht en georganiseerd. In deze groep zitten ook vertegenwoordigers van andere organisaties in het dorp die wat willen of kunnen in HelvoirThuis."

- Onderwijs: - "Basisschool Dr. Landman is gelegen in de oude kern van het dorp Helvoirt, met in de directe omgeving goede woon- en speelgelegenheid. Wij zijn de enige school in het dorp. We willen een goede leef- en leeromgeving zijn voor kinderen, leerkrachten, ouders en ondersteunende medewerkers. In de samenleving waarin onze school staat, vinden wij het samen leren samenleven erg belangrijk. De school is gevestigd in het mooie MFC het Helvoirthuis. Wij zijn een school waar leerlingen, ouders en teamleden trots op zijn. Wij zijn trots op het gene wat we samen voor elkaar weten te krijgen. Dit alles doen we samen met alle betrokkenen. Samen zijn we uniek. Wij gaan uit van de talenten van ieder mens. We hebben veel vertrouwen in de kracht van ieder individu. We willen eruit halen wat erin zit: ieder mens presteert op zijn of haar eigen niveau. Ieder mens heeft zijn of haar eigen talenten.

De kinderen en ouders bij ons op school krijgen persoonlijke aandacht. We werken op een enthousiaste manier aan de ontwikkeling van kinderen. Wij sluiten aan op de individuele onderwijsbehoeften van leerlingen in een veilige en uitdagende leeromgeving. We zijn trots op alle kinderen. Iedereen blinkt ergens in uit! Wij halen talenten bij kinderen naar boven. Een betere wereld begint bij goed onderwijs. We werken aan vier pijlers waarop we ons onderwijs willen baseren: eigenaarschap: ieder kind en ieder teamlid verantwoordelijk voor zijn of haar eigen ontwikkeling; rijke leeromgeving: we bieden kinderen op niveau een rijke leeromgeving met uitdagende materialen; talentontwikkeling: we zien en benutten talenten van teamleden en ontplooien die van kinderen; betekenisvol onderwijs: we bieden onderwijs aan in een betekenisvolle context."

- Muziek: - "Op 1 juli 1903 is in Helvoirt een fanfare opgericht onder de naam ‘Kunst Adelt’. Begin 1904 is al overgeschakeld naar een harmonie. Het doel van Harmonie Kunst Adelt is om gezamenlijk te musiceren, de muziekbeoefening in het dorp te stimuleren en de muzikale kwaliteiten uit te dragen naar het dorp en omgeving. Kunst Adelt is onderverdeeld in 3 orkesten die alle onder leiding staan van dirigent Alphons van Stenis: het Opstaporkest, het Middenorkest en het Groot Harmonieorkest. Het Groot Harmonieorkest is het grootste onderdeel van de vereniging. Dit orkest verzorgt onder meer ieder jaar het Nieuwjaarsconcert in de concertcyclus ‘Noten op de Noen’. Ook neemt het orkest deel aan verschillende regionale concerten, vaak in samenwerking met andere muziekverenigingen.

Bij de diverse dorpsactiviteiten ‘op straat’ zijn ze tevens aanwezig, zoals bij de intocht van Sinterklaas, de rondwandeling met Koningsdag en de dodenherdenking. Op de 1e zondag in mei, de Mariamaand, vindt het traditionele Dauwtrappen plaats: ze lopen dan al spelend ’s morgens vroeg om 5 uur van Helvoirt naar de Sint-Jan in Den Bosch. Alle repetities van Kunst Adelt vinden, evenals de muzieklessen, plaats in De Notenkraker en zijn openbaar. De repetitietijden zijn: Opstaporkest: vrijdag van 18.00-18.30 uur; MIKA: vrijdag van 18.45-19.30 uur; Harmonieorkest: donderdag van 19.30-21.45 uur. Je bent van harte welkom om eens op een van de repetities te komen kijken of muziekmaken bij een van onze orkesten ook iets voor jou is!"

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Helvoirt.

- Duurzaamheid: - Energiecoöperatie Duurzame Energie Haaren (DEH) wil een vernieuwend natuur- en landbouwproject starten in het gebied De Margriet langs het Drongelskanaal bij Helvoirt, waar de gemeente eigenaar is van 35 ha grond. De komende jaren en zeker decennia worden grote klimaatveranderingen verwacht, tenzij we daar met velen op inspelen en ons gedrag erop aanpassen. Toch is er nog niet bij iedereen een gevoel van urgentie. Dat hoopt DEH te veranderen. Misschien door meer te doen en minder te praten. Daarom willen de gemeente en DEH een inspiratieproject beginnen met De Margriet. Omdat zien en ervaren mensen meer inspireert dan een abstract verhaal.

Project De Margriet wil mogelijkheden verkennen tot: Waterberging; CO2- berging in de bodem; Verhogen van vruchtbaarheid van de bodem; Zoeken naar nieuwe vormen van en mogelijkheden tot boeren; Samenwerking van alle belanghebbenden; Wandelen en fietsen door een mogelijke toekomst (living lab).

Reactie toevoegen