Fochteloo

Plaats
Dorp
Ooststellingwerf
Stellingwerven
Fryslân

fochteloerveen_1.jpg

Fochteloo, Fochteloërveen

Fochteloo, Fochteloërveen

fochteloerveen_2.jpg

Fochteloo, Fochteloërveen

Fochteloo, Fochteloërveen

fochteloerveen_3.jpg

Fochteloërveen, deze 18 meter hoge uitkijktoren is in 2000 geplaatst. Het stalen skelet is afgewerkt met douglashout en heeft de vorm van het getal 7; van dichtbij laat de ware constructie zich zien. De steile klim wordt beloond met een ongekend uitzicht.

Fochteloërveen, deze 18 meter hoge uitkijktoren is in 2000 geplaatst. Het stalen skelet is afgewerkt met douglashout en heeft de vorm van het getal 7; van dichtbij laat de ware constructie zich zien. De steile klim wordt beloond met een ongekend uitzicht.

fochteloerveen_4.jpg

Fochteloo, Fochteloërveen

Fochteloo, Fochteloërveen

fochteloerveen_5.jpg

Fochteloo, Fochteloërveen

Fochteloo, Fochteloërveen

fochteloo_fochteloerveen_kraanvogels.jpg

Sinds 2001 broeden er weer kraanvogels in het Fochteloërveen.

Sinds 2001 broeden er weer kraanvogels in het Fochteloërveen.

fochteloerveen_richtingwijzer_640x480.jpg

Fochteloërveen (natuurgebied onder Fochteloo en Veenhuizen) staat op een richtingbord met witte letters op een blauwe ondergrond, waardoor je als voorbijganger kunt denken dat het een plaats is. Andere objecten horen daarom eigenlijk in 'zwart op wit'

Fochteloërveen (natuurgebied onder Fochteloo en Veenhuizen) staat op een richtingbord met witte letters op een blauwe ondergrond, waardoor je als voorbijganger kunt denken dat het een plaats is. Andere objecten horen daarom eigenlijk in 'zwart op wit'

Fochteloo

Terug naar boven

Status

- Fochteloo is een dorp in de provincie Fryslân, in de streek Stellingwerven, gemeente Ooststellingwerf.

- Onder het dorp Fochteloo valt praktisch gezien ook buurtschap De Knolle.

Terug naar boven

Naam

In het Fries en in het Stellingwerfs
De Fochtel.

Uitspraak
De Vogtel of Fochtel.

Oudere vermeldingen
Vochtelo, 1542-1543 Vuchtele, Vuchtle, 2e helft 16e eeuw Foechtinghe. Komt ook voor met lidwoord: die Vuchtle. 1840 Vochteloo.

Naamsverklaring
Betekent mogelijk 'het vochtige bos', vergelijk Vught. Wordt ook verbonden met een niet bestaand Oudfries fiucht* 'dennenboom' en dan 'dennenbos', maar dat is niet waarschijnlijk. (1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Fochteloo ligt O van Oosterwolde, NW van Appelscha en grenst in het O aan de provincie Drenthe (Veenhuizen).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Fochteloo 28 huizen met 163 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 180 huizen met ca. 450 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In de 19e eeuw werd Fochteloo een 'buurt met dorpsrechten' genoemd, omdat de kerk reeds in 1832 is afgebroken (de plek waar de kerk heeft gestaan is nog herkenbaar). Tegenwoordig noemen we dit soort plaatsen - mits de plaats een zekere minimale omvang heeft - meestal weer gewoon een dorp, zo ook Fochteloo.

Kamp Oranje en Kamp Ybenheer
Direct NO van Fochteloo, aan de Veenweg, was sinds de jaren dertig van de 20e eeuw een werkkamp gevestigd in het kader van de werkverschaffing, het Rijkswerkkamp Ybenheer. In 1942 werd dit een werkkamp voor mannelijke Joodse dwangarbeiders. In de nacht van 2 op 3 oktober van dat jaar werd het ontruimd. Alle 215 kampbewoners werden naar kamp Westerbork getransporteerd, en vandaar naar Auschwitz en Sobibór. Na de oorlog is het kamp gebruikt om Molukse KNIL-militairen en hun gezinnen te huisvesten. Nadat deze definieve huisvesting hadden gekregen, is het kamp nog tijdelijk gebruikt als onderkomen en oefenplaats voor het Nederlandse leger. Verder lag W van Kamp Ybenheer nog Kamp Oranje, dat werd gebruikt als strafkamp voor NSB'ers en later ook als opvangkamp voor Molukkers. Toen het leger de kampen niet meer nodig had, zijn ze overgedragen aan Natuurmonumenten, die de terreinen sindsdien in beheer heeft. In de atlas staan ze nu te boek als Oranjekamp en Ybenhaer. In de omgeving wonen nog steeds veel Molukkers, met name in Oosterwolde en in Bovensmilde.

Zie verder het artikel Geschiedenis van Fochteloo door Otto de Vent.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De basisschool van Fochteloo, die gevestigd was in het dorpshuis, heeft na afloop van schooljaar 2010-2011 de deuren moeten sluiten, omdat het aantal leerlingen te klein was geworden om nog verantwoord te kunnen doorgaan. De kinderen uit het dorp gaan nu in Appelscha en Oosterwolde naar school.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Op de begraafplaats staat een klokkenstoel, met twee 14e-eeuwse klokken van ca. 70cm doorsnee. Dit is het enige rijksmonument van Fochteloo.

- De kapel behoort tot de protestantse gemeente te Oosterwolde. Sinds 2008 worden er geen diensten meer gehouden. Voorheen waren er nog diensten in de zomemaanden en op eerste kerstdag.

- De sluis Fochteloërverlaat ligt ZW van Fochteloo in de Opsterlandse Compagnonsvaart en is over een fietspad vanuit het zuiden van Fochteloo te bereiken.

- Bij het voormalige Kamp Ybenheer is op 2 oktober 2002 een monument onthuld ter nagedachtenis aan het kamp. Van het naastgelegen Kamp Oranje herinnert alleen de voormalige appèlplaats nog aan het kamp. Zie verder bij Geschiedenis.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Paasvuur (eerste paasdag).

- Op een zondag eind mei organiseert Autosport Noord de jaarlijkse autocross in Fochteloo. Deze telt mee voor het clubkampioenschap. Een van de klassen is de standaard klasse. Dit zijn gewone straatauto’s met een maximale motorinhoud van 1800 cc of 2 liter, die zijn voorzien van een rolkooi en waar alleen aanpassingen aan banden en veren zijn toegestaan. Ook zijn er de supersnelle sprinters en kevers. De overige klassen zijn de junioren, dames, opstap en de vrije standaardklasse. De toegang voor kinderen tot 12 jaar is gratis.

- Dorpsfeest Fochteloo (augustus).

- TrekkerTrek Fochteloo (op een zaterdag in september).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Fochteloërveen is een hoogveengebied van ca. 2.000 hectare, de komende jaren groeiend naar ca. 3.000 hectare, gelegen NO van en deels vallend onder het dorp Fochteloo, deels onder Ravenswoud (beide provincie Fryslân), in de streek Stellingwerven, deels onder het dorp Veenhuizen (provincie Drenthe). Het Fochteloërveen is een zodanig bijzonder gebied dat het tot Natura 2000-gebied is benoemd (wat betekent dat het op Europees niveau van groot belang wordt geacht en wordt beschermd). Het wordt beheerd door Natuurmonumenten.

Schrijfwijzen
Er blijken diverse schrijfwijzen voor het Fochteloërveen in omloop te zijn: Fochteloërveen, Fochtelooërveen, Fochtelooerveen. Judith Bouma heeft daar op haar site over het Fochteloërveen een fraaie collage van gemaakt: pagina over de verschilende schrijfwijzen van het Fochteloërveen. Beheerder Natuurmonumenten noemt het Fochteloërveen, dus conformeren wij ons daaraan. Verwarrend is dan weer wel dat de weg door het gebied Fochtelooërveen heet...

Plaatsnaam?
Verwarrend is ook dat op een richtingbord in de omgeving, Fochteloërveen staat aangegeven met witte letters op een blauwe ondergrond (zie foto). Dat 'format' hoort eigenlijk alleen bij plaatsnamen te worden gebruikt. Overige objecten zoals in dit geval het natuurgebied Fochteloërveen horen eigenlijk in zwarte letters op een witte ondergrond.

Geschiedenis
Het Fochteloërveen is een restant van de ooit uitgestrekte Smilde(ge)rvenen, gelegen aan de rand van het hogere Drents Plateau. In dit laatste deel heeft weliswaar turfwinning plaatsgevonden (o.a. goed zichtbaar aan de veenputjes in het westelijke deel), maar een groot deel is verder nooit ontgonnen tot landbouwgrond.

Het noordelijke deel is vanaf 1859 door te werk gestelden uit Veenhuizen beplant met naald- en loofbossen, zoals het Bankenbosch; ook nu worden de bossen nog onderhouden door gevangenen uit Veenhuizen, vandaar dat sommige delen niet toegankelijk zijn. Er is thans een kleine 2.000 hectare heide en hoogveen over. De plannen van eigenaar Natuurmonumenten zijn om het uiteindelijk te ontwikkelen tot een natuurgebied van 3.000 hectare. Daarmee is het uniek in Noordwest-Europa. Men wil hierbij de veengroei sterk bevorderen.

Als gevolg van de omliggende landerijen, die baat hadden bij een lage grondwaterstand, is het gebied de afgelopen decennia sterk verdroogd, hetgeen ook goed te zien is aan de vegetatie. Daarom is 25 jaar geleden al begonnen met een groot project om zogenoemde kaderwanden aan te brengen aan de rand van en langs de sloten en wijken in het gebied, om de afwatering naar lager gelegen delen tegen te gaan. Een groot deel van het terrein is puur natuur en moeilijk begaanbaar. Buiten het broedseizoen kan op sommige paden gelopen worden.

Recente ontwikkelingen
Landinrichting Fochteloërveen

In 2009 en 2010 zijn in het kader van de Landinrichting Fochteloërveen projecten uitgevoerd ter verbetering van de omstandigheden voor zowel natuur als recreatie, waterbeheersing, cultuurhistorie en landbouw. Zo is het ca. 200 hectare grote Compagnonsveld ingericht als natuurgebied en daarmee een belangrijke buffer geworden voor het hoogveen in het Fochteloërveen. Hierbij zijn de waterpeilen verhoogd, zodat de hoogveenkern minder verdroogt. Na de inrichting gaat de slootwaterstand circa 80 tot plaatselijk 160 centimeter omhoog en stijgt ook het peil van het grondwater met 50 tot 100 centimeter. Hierdoor wordt voorkomen dat het regenwater uit het hoogveen te snel wegstroomt. De verhoging van de waterstand in het Compagnonsveld mag de omringende landbouwgronden niet beïnvloeden. Om dat te garanderen is een drainage aangelegd in de aangrenzende landbouwpercelen en zijn sloten aangepast. In natte periodes hebben de omringende boeren zelfs voordeel van het nieuw ingerichte Compagnonsveld omdat het dan de functie van waterbergingsgebied krijgt. Bij langdurige regen wordt regenwater nu langer vastgehouden in het Compagnonsveld. De boeren in de lager gelegen delen ondervinden daardoor minder wateroverlast omdat de zogenaamde piekafvoeren afnemen. In het natste deel van het Compagnonsveld is een vlonderpad gerealiseerd, waardoor wandelaars met droge voeten de natte natuur kunnen beleven. In het bos sluit de gemarkeerde wandelroute aan op de nieuwe bruggetjes. Aan de rand van het Compagnonsbos is een uitkijkplatform gebouwd met uitzicht over de polder Ravenswoud.

Vergroting Fochteloërveen
Het Fochteloërveen is tussen 2010 en 2013 flink vergroot. Aan de westkant van het natuurgebied is ruim 300 hectare grond toegevoegd, dat voorheen hoofdzakelijk landbouwgebied was. Door het gebied is een nieuwe fietsroute aangelegd langs de Helomaweg van Veenhuizen naar een nieuw parkeerterrein in de Weperpolder. Voor Veenhuizen is het extra fietspad interessant omdat het een 'rondje Fochteloërveen' mogelijk maakt.

Flora en fauna
In het Fochteloërveen wordt de vegetatie gedomineerd door planten die typisch zijn voor hoogveengebieden, zoals veen- en levermossen, lavendelheide, kleine veenbes, witte en bruine snavelbies, eenarig wollegras en ronde zonnedauw. De vogelstand herbergt o.a. de wulp, grutto, velduil, paapje, tapuit, roodborsttapuit, geelgors, veldleeuwerik, grauwe klauwier, en sinds kort ook is de zeldzame slangenarend en koningsarend waargenomen.

Overwinteraars zijn ganzen, zwanen en roofvogels. Wie geluk heeft en goed luistert en kijkt, kan bijzondere amfibieën waarnemen, zoals de adder, ringslang en de gladde slang. Weest gerust, de dieren zullen uit zichzelf een veilig heenkomen zoeken en eigenlijk nooit aanvallen. Verder komen in het gebied de levendbarende hagedis, heikikker en dertig libellensoorten voor. En het Fochteloërveen is het enige gebied in ons land waar voor het eerst sinds eeuwen weer kraanvogels broeden. In 2001 verwierf het Fochteloërveen grote bekendheid door een broedende kraanvogel. Natuurmonumenten heeft het plan The Dutch Crane Resort ontwikkeld om het natuurgebied uit te breiden via herstel van het beekdal van het beekje de Slokkert, om zo een toename van het kraanvogelbestand te bevorderen. De kraanvogels zijn regelmatig te zien bij het fourageren op de omliggende akkers.

Fietsroute
Een prachtige fietsroute is het fietspad van Veenhuizen naar Appelscha, dat dwars door het gebied gaat. Aan het pad staat aan beide zijden een informatiepaneel. Ongeveer halverwege, bij de provinciegrens, kan men over een ‘knuppelpad’ een klein stukje (300 m.) door het veen lopen naar een vennetje, een pingoruïne. Verderop, aan het einde van dit deel van het fietspad, volgt men het schelpenpad naar links, alwaar gelijk aan de linkerkant een fraaie vogelobservatiehut geplaatst is. Het fietspad later vervolgend, links richting Ravenswoud, gaat er even ten noorden van dat dorp (we zijn hier al in Friesland) een bospaadje naar een spectaculaire 18 meter hoge uitkijktoren. Deze is in 2000 door Natuurmonumenten geplaatst, naar een ontwerp van Dick de Haan. Het uit staal opgetrokken skelet is geheel afgewerkt met douglashout en heeft van afstand de vorm van het getal 7; van dichtbij laat de ware constructie zich zien. De steile klim wordt beloond met een ongekend uitzicht.

Links
- Site over het Fochteloërveen van beheerder Natuurmonumenten.

- Site over het Fochteloërveen van Judith Bouma, met honderden foto's van de flora en fauna.

- 360 graden panoramafoto van een deel van het Fochteloërveen bij Veenhuizen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Fochteloo (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Fochteloo.

- Dorpshuis: - Dorpshuis Et Legien.

- Sport: - FC Fochteloo (voetbal).

- Zorg: - Zorg- en logeerboerderij De Geitenmeijerij biedt zorg en ondersteuning aan mensen met een verstandelijke handicap of beperking, een psychiatrische aandoening of verslavingsproblematiek. De hulp is kleinschalig en wordt met grote persoonlijke aandacht gegeven. - Zorgboerderij De Flint biedt kinderen en jongeren met een verstandelijke beperking, een gedragsstoornis en/of een stoornis in het autistisch spectrum (ASS) ondersteuning op het gebied van wonen, werken, dagbesteding en logeren.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de oude begraafplaats van Fochteloo oud en - idem nieuw.

Reactie toevoegen