Biezenmortel

Plaats
Dorp
Haaren
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

Biezenmortel

Terug naar boven

Status

- Biezenmortel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente Haaren. T/m 1996 gemeente Udenhout. In 1997 is het dorp niet met het dorp Udenhout meegegaan naar de gemeente Tilburg, maar middels grenscorrectie overgegaan naar de gemeente Haaren.

- Onder het dorp Biezenmortel vallen ook de buurtschappen Hooghout, Laar (deels), Winkel en Zandkant (grotendeels).

- De gemeente Haaren wordt in 2021 of uiterlijk in 2022 opgeheven, waarbij ieder dorp wordt toegekend aan een omliggende logische gemeente, gezien afstand, bestaande banden, oriëntatie op voorzieningen en dergelijke. Dat alles overwegende is besloten dat Biezenmortel overgaat naar de gemeente Tilburg.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1794 Biesenmortel, 19e eeuw Mortel, 1839 Biezen Mortel.

Naamsverklaring
Samenstelling van de plantnaam bies en mortel 'laaggelegen vochtige plaats'.(1)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Kleuvendûrp.

Terug naar boven

Ligging

Biezenmortel ligt NO van Udenhout. Het dorpsgebied grenst in het N aan de Loonse en Drunense Duinen, in het Z aan de N65, in het W aan de Gommelsestraat en in het O aan de Gijzelsestraat. Het Z deel van het dorpsgebied wordt doorsneden door de spoorlijn 's-Hertogenbosch - Tilburg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de - toen nog - buurtschap Biezenmortel nog slechts 20 inwoners en zal dan ook niet meer dan een handvol huizen hebben omvat. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 550 huizen met ca. 1.400 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij:

- Heemkundekring De Kleine Meijerij (die o.a. dit dorp als werkgebied heeft). De vereniging beschikt over een eigen gebouw, het Heemcentrum (Spoorlaan 70 te Oisterwijk), waar vergaderingen plaatsvinden en waarin de bibliotheek- en documentatiecollectie is ondergebracht. Daarnaast is er ook een kleine tentoonstellingsruimte met wisselende exposities. Openingstijden: iedere vrijdagmiddag van 13.30-16.00 uur, of op afspraak met de bibliotheekcoördinator dhr. J. Franken (tel. 013-5333366).

- Stichting Heemcentrum 't Schoor - Udenhout - Biezenmortel. Een deel van de publicaties van de stichting is via het menu Downloads op de site, ook online te lezen. Dat betreft o.a. het boek 'Over d'n Biezenmortel. Van buurtschap tot kleine kern' (160 pag., 1993).

- Verhalen over de geschiedenis van Biezenmortel op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsontwikkelingsplan Biezenmortel (2008).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- In de eerste jaren van de 20e eeuw ontstonden in Midden-Brabant diverse parochiekerken in kleinere katholieke gemeenschappen. Ook in de buurtschappen Biezenmortel en 't Winkel ontstond toen de behoefte aan een eigen parochiekerk, omdat de afstanden naar de kerk van Udenhout erg groot waren. Daarnaast kwamen ook in deze gemeente goed berijdbare wegen praktisch niet voor. De bewoners ervoeren vooral in de donkere winterse dagen hoe lastig het was om een bezoek te brengen aan de kerk, de scholen, de kruidenier en andere dorpswinkels. Meerdere malen hadden de bewoners van beide buurtschappen bij de bisschop aangeklopt en daarbij aangedrongen mee te werken aan de stichting van een parochie. Uiteindelijk komt er in 1921 het Capucijnerklooster (Capucijnenstraat 44) met als onderdeel daarvan de St. Jozefkerk, als hulpkerk voor de Lambertusparochie te Udenhout.

In 1921 betrokken ruim zestig religieuzen het klooster voor 'Hogere Studiën'. Het waren in hoofdzaak jonge fraters (de toekomstige paters Kapucijnen), die zich op wijsbegeerte toelegden, en jonge broeder-novicen. In de jaren zestig daalde de groep wijdelingen in enkele jaren van circa tien tot twee. In 1964 ging een deel van de opleiding over naar een gemeenschappelijke priesteropleiding, genaamd Gemeenschappelijk Instituut voor Theologie (GIT) te Tilburg. In 1967 werd besloten de studie in Biezenmortel geheel op te heffen en de opleiding onder te brengen bij Stichting Theologische Faculteit Tilburg. In 1967 is het klooster verkocht aan de zusters Franciscanessen van Etten, die het bestemden voor bezinningshuis voor zusters van de eigen congregatie. In 1994 vertrokken ook de zusters Franciscanessen. Het voormalige klooster de Beukenhof is daarna herbestemd tot groepsaccommodatie.

- Gevelstenen in Biezenmortel.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Stichting De Kleuven organiseert jaarlijks het carnaval in Kleuvendûrp. Zij openen het carnaval met een optocht op zaterdag, en sluiten het af met de Lichtjestocht op dinsdagavond. Daar tussendoor zorgen zij samen met tientallen vrijwilligers voor een geweldig programma vol feestelijke activiteiten. - VG De Zuipekruipers.

- Op Koningsdag mogen vanaf 10.30 uur alle kinderen in Biezenmortel in Gemeenschapshuis De Vorselaer hun fiets, driewieler, eenwieler, step, skelter, traptractor, kruiwagen etc. komen versieren met allerlei leuke versierspulletjes. Na het versieren volgt de gebruikelijke kleurrijke optocht door het dorp. Als iedereen een rondje heeft gereden, staan er lekkere broodjes knakworst klaar voor de kinderen. Voor hen is ook voldoende te doen in en om De Vorselaer; zo is er een skelterbaan, een stormbaan, natuurlijk een springkussen, een kantelladder en nog veel meer. Er kan lekker worden getimmerd en wil je rustig kleuren, dan hebben ze hiervoor ook de mogelijkheden. Deze dag is niet alleen leuk voor de kinderen, maar zeker ook voor de ouders. En ook zonder kinderen ben je van harte welkom om een kijkje te komen nemen, onder het genot van een hapje en drankje, praatje met de buren, gezellig!

- De Avond3daagse (juni) is zo opgezet dat zo veel mogelijk inwoners kunnen deelnemen. Zowel voor kinderen als volwassenen zijn uitdagende routes uitgezet. Door de nauwe samenwerking met zorginstelling Prisma kunnen bovendien ook mensen met een beperking deelnemen. Je kunt kiezen uit de afstanden 2,5 / 5 / 10 km.

- Biezenmortel Bruist (1e weekend van september) is een weekend met evenementen voor alle doelgroepen, van jong tot oud.

- Kerstmarkt (weekend in december) op Landpark Assisië. Op deze dagen is het prachtige park omgetoverd tot een winters en sfeervol geheel. Op beide dagen is er van alles te doen. De Kerstman is uiteraard aanwezig én de Winterkoning. Er is een huifkarrentocht en een levende kerstgroep. Er zijn diverse optredens zoals koren en er is een kerstsamenzang. De basisschool geeft nog meer sfeer met een lampionnenoptocht op zaterdag om 19.00 uur. Er zijn leuke spullen te koop bij de kraampjes met hobby- en curiosa-artikelen en er is een kunstmarkt. Ook woonvoorzieningen en activiteitencentra hebben kerstspullen voor de verkoop. Voor de kinderen is er een kinderhoek met diverse activiteiten, zoals schminken, een grabbelton. Ook aan winterse versnaperingen ontbreekt het niet. Op zaterdag is de kerstmarkt geopend van 16.00–21.00 uur en op zondag van 13.00–18.00 uur.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2015 is een 5 hectare groot ven gegraven in het agrarisch gebied Hengstven. De bedoeling is om daarmee het vroegere karakter terug te brengen in het gebied aan de zuidkant van de Loonse en Drunense duinen. Natuurmonumenten streeft er naar een mozaïeklandschap van bloemrijk grasland, droge en natte heide, houtwallen en kleinschalige akkers. Om het gebied netter te maken is een aantal slootjes gedempt. Boeren in de directe omgeving kunnen gebruik blijven maken van grond in het gebied. Voor de recreanten is het gebied aantrekkelijker gemaakt door de aanleg van een wandelpad en door het creëren van een uitkijkpunt.

- In de mooie speeltuin van Café-speeltuin 't Gommelen in Biezenmortel (Biezenmortelsestraat 1) kunnen de kinderen lekker schommelen, glijden, draaien, klimmen, springen op de trampoline, spelen in een van de zandbakken of racen op de autobaan. Kinderen tot ongeveer tien jaar kunnen hier, veilig afgesloten van de straat, hun fantasie de vrije loop laten en de hele dag goed vertoeven. In de bar bij de speeltuin kunnen kinderen hun drankje, chipjes, ijsje of snoepgoed bestellen, want iets tekort komen kennen ze bij ‘t Gommelen niet! Terwijl jew kinderen zich lekker uitleven in de grote speeltuin, kun je vanaf het uitgebreide terras bij de speeltuin je kroost makkelijk in de gaten houden onder het genot van een drankje of lekker hapje. Op de kleine kaart staan bovendien diverse kindermenu’s, zodat je altijd nog een volledige maaltijd kunt nuttigen in een typisch Brabants sfeertje.

- Chris Heijmans uit Biezenmortel is in juli 2014 in het nieuws geweest op Omroep Brabant, omdat zijn agave in de bloei stond. Wat daar zo bijzonder aan is? Nou, hij doet dat maar één keer in de 40 jaar. En hij doet dat sowieso maar één keer, want als hij uitgebloeid is gaat hij dood...

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Biezenmortel door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Biezenmortel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Biezenmortel van de Coöperatie op Facebook.

- Belangenorganisatie: - Er moet "iets" gebeuren met het dorp Biezenmortel, vinden de inwoners. De prognose van het leerlingenaantal loopt terug, jonge inwoners moeten noodgedwongen vertrekken als ze betaalbare huizen willen, het dorpshuis heeft zijn beste tijd gehad, het levendige gaat eruit en er is geen duidelijke dorpskern meer. Inwoners wilden niet lijdzaam afwachten tot hun dorp een 'slaapdorp' wordt, maar actief in actie komen om het dorp te 'redden'. Een coöperatie oprichten bleek de beste optie. Inwoners en andere sociaal, economisch of anderszins betrokkenen kunnen gratis lid worden en hierdoor hun stem laten horen. De inwoners hebben zich daarbij laten inspireren door dorpen als Elsendorp en Esbeek, die dankzij een coöperatie die allerlei initiatieven heeft gerealiseerd op het gebied van bijv. wonen, zorg en voorzieningen, hun zaakjes goed voor elkaar hebben.

Voorzitter Thomas Mallens van de in 2017 opgerichte Coöperatie Biezenmortel licht bij de oprichting toe: "Velen zijn gelijk lid geworden omdat ze inzien dat de leefbaarheid onder druk staat. Ruim twintig personen hebben toegezegd om de coöperatie direct met hand- en spandiensten te ondersteunen. Er is op allerlei vlakken genoeg vakkennis in het dorp en iedereen heeft zijn eigen kwaliteiten. Wij vinden het belangrijk dat de leden bepalen wat er gebeurt en een coöperatie kan daarbij zaken ondersteunen en faciliteren waaronder eventuele aankopen, exploitatie en onderhandelingen.” Biezenmortel is een groen en levendig dorp, waar het prettig wonen is. Om dit ook voor toekomstige generaties zo te houden, zet de Cooperatie een stip aan de horizon voor een blijvend levendig en toekomstigbestendig dorp. Als coöperatieve vorm, om zoveel mogelijk mensen te betrekken in toekomstige projecten en slagkracht te hebben naar overheidsinstanties.

- Dorpshuis: - "Gemeenschapshuis De Vorselaer is het kloppend hart van het dorp Biezenmortel, waar vele activiteiten worden georganiseerd voor haar inwoners en de omliggende dorpen. De gymzaal in het gebouw wordt gebruikt voor de gymlessen van de leerlingen van Basisschool St. Franciscus en door diverse sportverenigingen. Iedere week zijn hier bijvoorbeeld de heren van de volleybalvereniging te vinden voor hun trainingsrondje, maar het is ook de locatie voor yoga- en of bokslessen. De biljartvereniging heeft al jaren een vaste plek in het gemeenschapshuis en zijn graag geziene gasten. Ook de viering van Koningsdag wordt jaarlijks gehouden in of rond De Vorselaer (afhankelijk van het weer) en is altijd een feest voor jong en ouder. Carnaval vier je natuurlijk ook in De Vorselaer: carnavalsvereniging De Kleuven resideert hier. Medewerkers van het gemeenschapshuis staan klaar om er knotsgekke dagen van te maken. Wist je dat de ruimtes in het gebouw ook als feestlocatie kunnen worden gebruikt? Informeer bij ons naar de mogelijkheden!"

Gemeenschapshuis De Vorselaer is inmiddels al wel bijna 60 jaar oud. De ruimtes zijn oud en inefficiënt en de stookkosten hoog. Ook de sporthal voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Sommigen noemen het complex 'versleten'. Het Vorselaer-bestuur heeft daarom in 2017 overlegd met Stichting Katholiek Onderwijs Haaren (SKOH), waaronder de Sint Franciscusschool valt. Ze zijn het er over eens dat er het beste nieuwbouw van De Vorselaer bij de school kan komen, omdat daar nu enkele lokalen leeg staan en ze dan jong en ouder één dak hebben. De nieuwe sporthal zou dan rechts achter de school aan de Slijkhoef moeten komen. Om de plannen te realiseren zou de oude Vorselaer tegen de vlakte gaan voor nieuwe woningen. Het college van B en W werkt anno 2018 aan een haalbaarheidsplan voor een eventuele nieuwe Vorselaer in Biezenmortel. Inwoners vermoeden dat dit project, gezien de financiële situatie van de gemeente Haaren, wel 'doorgeschoven' zal worden naar t.z.t. de gemeente Tilburg, waar het dorp na de herindeling van 2021 of 2022 onder komt te vallen.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool Franciscus in Biezenmortel heeft ruim 100 leerlingen. Het gebouw dateert uit 1921, is in 1993 gerenoveerd en in 2009 verbouwd om weer helemaal aan de eisen des tijds te voldoen. - Kinderdagverblijf en BSO 't Eerste Stapje.

- Sport: - Voetbalclub Biezenmortel (VCB). - Tennisvereniging.

- Overige verenigingen: - Fotoclub Focus Udenhout in Biezenmortel is opgericht in 2006. De doelstelling is om van elkaar te leren door ervaringen op fotografisch gebied met elkaar te delen en zodoende op een hoger niveau te komen. De clubleden komen om de twee weken op dondagavond bij elkaar. Ze bespreken dan elkaars foto's die ze in de voorgaande weken hebben gemaakt. Verder geven ze fotopresentaties en werken ze aan diverse vormen van fotografie, zoals macrofotografie, HDR, urban fotografie, portretfotografie, studiofotografie, architectuur- en landschapsfotografie en werken ze aan diverse onderwerpen in de fotostudio. Ook trekken ze er in groepsverband regelmatig op uit om diverse onderwerpen te fotograferen. Verder is er maandelijks de foto van de maand verkiezing met in oktober een foto-expositie van de foto's die door de inwoners zijn ingezonden.

- Zorg: - Zorgboerderij Hemelrijksche Hoeve in Biezenmortel (Gommelsestraat 30) biedt dagopvang voor mensen met dementie die thuis wonen. In een groene, kleinschalige en professionele setting ontvangen zij elke werkdag maximaal 20 gasten in de leeftijd tussen 50 en 100 jaar. De Hemelrijksche Hoeve is in de 12e eeuw gebouwd langs de handelsroute Parijs-Lubeck aan de rand van de Loonse en Drunense Duinen. Gerrie en Johan Martens hebben de boerderij in 1989 van de ouders van Johan overgenomen. Ouderenzorg, natuurbeheer en biologische landbouw vormen samen 1 geheel op de Hemelrijksche Hoeve. Op deze zorgboerderij worden de zintuigen geprikkeld. Ze laten de seizoenen zien, ruiken en voelen. Het contact met de dieren op de boerderij, het meehelpen in de tuin of keuken versterkt de eigenwaarde en geeft rust en regelmaat. Tevens zorgt het ervoor dat de gasten actiever blijven en beter in hun vel komen te zitten.

Reacties

(2)

De Mortel en Biezenmortel bij Udenhout zijn twee verschillende zaken.
De Mortel is een buurtschap bij Udenhout en Biezenmortel is nu een dorp bij de gemeente Haaren.

Als u aangeeft op welke alinea op de pagina u iets op te merken heeft, is dat voor mij duidelijker, dan hoef ik daar niet naar te raden. Vemoedelijk doelt u, gezien uw formuleringen, op de 1e en 3e alinea onder Status. Volgens mij haalt u zelf wat appels en peren door elkaar. De Mortel is een dorp in de Peel, gemeente Gemert-Bakel: https://www.plaatsengids.nl/de-mortel.
Biezenmortel viel vanouds onder gemeente Udenhout. Bij de herindeling van 1997 ging Udenhout naar gem.Tilburg, en Biezenmortel door grenscorrectie naar gem. Haaren, want wilde natuurlijk landelijk gebied blijven. Nu gemeente Haaren opgeheven gaat worden, gevierendeeld over omliggende gemeenten, gaat het dorp waarschijnlijk naar gemeente Tilburg, dus alsnog achter Udenhout aan zou je kunnen zeggen. Enfin dit staat ook allemaal zo hierboven. Duidelijk zo?
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen