Udenhout

Plaats
Dorp
Tilburg
Hart van Brabant
Noord-Brabant

udenhout_plaatsnaambord_kopie.jpg

Udenhout is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant, gemeente Tilburg. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

Udenhout is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant, gemeente Tilburg. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

NB gemeente Udenhout in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Udenhout in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Udenhout in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Udenhout

Terug naar boven

Status

- Udenhout is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant, gemeente Tilburg. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996. Het dorp Biezenmortel is in 2007 middels een grenscorrectie niet overgegaan naar de gemeente Tilburg maar naar de gemeente Haaren.

- Wapen van de voormalige gemeente Udenhout.

- Onder het dorp Udenhout vallen ook de buurtschappen Berkhoek, 't Hoekske (deels), Loonsehoek, Molenstraat (deels) en Schoorstraat.

Een buurtschap was ook - vermoedelijk alleen in de volksmond, voor zover ons bekend heeft het nooit als zodanig op kaarten gestaan - Klein Duitsland. Bartje de Rooij en Willem Weijers kochten in 1889 een lap grond O van de spoorlijn, van de Kreitenmolenstraat tot aan de Heusdensebaan (waar nu bedrijventerrein Kreitenmolen ligt) en stichtten daar een steenfabriek. Ze haalden Duitse ingenieurs hierheen om de modernste oven te bouwen die in die tijd mogeliljk was. Ze bouwden vier huizen voor hen (vier-onder-een-kap), zodat ze hier langere tijd konden wonen. Dat buurtje werd in de volksmond Klein Duitsland genoemd. Volgens het artikel onder de link staan of stonden de huizen (weet iemand of ze er nog staan?, red.) "waar nu het bedrijf van Hans van den Bersselaar staat" (volgens zijn site is dat Brabantsehoek 2). Steenfabriek Weijers, later Steenfabriek Udenhout, is in 1992 gesloten. De steenfabriek is in 2017 gesloopt. De showroom is behouden en wordt mogelijk herbestemd tot woning en bezoekerscentrum van Brabants Landschap, die het gebied gaat herinchten als verbindingszone tussen de grote(re) natuurgebieden in de regio:

"Het voormalige fabrieksterrein grenst direct aan de spoorweg, reden waarom we met ProRail in gesprek zijn over de aanleg van een faunapassage onder het spoor door. Is deze hindernis geslecht, dan kunnen dieren via een al gerealiseerde ‘ecologische verbindingszone’ (evz) oversteken naar De Brand en omgekeerd. Dat is nodig voor de uitwisseling van genen. Geïsoleerde populaties lopen namelijk het gevaar uit te sterven als gevolg van inteelt. Als al deze ingrepen achter de rug zijn, is het ‘Van Gogh Nationaal Park’ weer een stap dichterbij. Dit park wil ‘Nationaal Park Loonse en Drunense Duinen’ verbinden met ‘Nationaal Landschap Het Groene Woud’. Dat het fabrieksterrein in 2007 door Brabants Landschap kon worden aangekocht, was een uitvloeisel van de ‘Groene Mal’, een beleidsinstrument van de gemeente Tilburg om het stedelijke en landelijke gebied via strakke contouren duidelijk van elkaar te scheiden. Tien jaar later kunnen we het terrein eindelijk naar onze visie herinrichten."

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
(den) Unent.

Oudere vermeldingen
1233 Odenhout, 1299 Vdenhout, 1312-1350 Hudenhout, Udenhout (die laatste ook 1290 kopie 17e eeuw), 1518 Udenout.

Naamsverklaring
Wel verklaard als een samenstelling van hout = holt 'hoogopgaand loofbos' en misschien ode 'onbebouwd, woest, verlaten', met dialectische umlaut van de lange vocaal. Vergelijk Oele.(1)

Op de site Udenhout Centraal lazen wij een leuke doch niet wetenschappelijk onderbouwde verklaring opgetekend door Udenhouter Raymond Luijbregts: "Het mooiste aan het dorp is misschien wel de naam. Niet zozeer de naam zelf, als wel de fantasierijke verhalen over de herkomst ervan. Het leukste verhaal heb ik lang voor waar aangenomen. In de middeleeuwen bestond het dorp uit een kerkje met wat boerderijen daaromheen, zoals wel meer dorpen in de Meierij. Het bos de Brand was een ideale plaats om te jagen en hout te verzamelen. Kwam de man, na een dag lang zwoegend sprokkelen thuis van deze activiteiten, dan kon het zomaar zijn dat vrouwlief vroeg: "Waor komde gij vandaon?" De man antwoordde dan: "Uut het hout". Uit het hout dus, oftewel uit het bos. Uut het hout zou in de loop der jaren verbasterd zijn tot Udenhout. Of het waar is? Waarschijnlijk niet. De meest logische verklaring is de verbastering van Ödehout, of Eudenhout, wat zoiets betekende als 'natuurlijk, ongerept bos'. Saai dus. Zolang ook dat niet honderd procent bewezen is, hou ik lekker vast aan de eerste verklaring."

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Haozenpot.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Udenhout grenst in het W aan Tilburg en Loon op Zand, in het N aan het Nationale Park De Loonse en Drunense Duinen en Drunen, in het O aan Biezenmortel, in het ZO aan Oisterwijk en in het Z aan Berkel-Enschot, en ligt ZO van Kaatsheuvel en Waalwijk, ZW van Vlijmen, Vught en 's-Hertogenbosch en W van Haaren.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Udenhout, die dan nog slechts het gelijknamige dorp omvat, 306 huizen met 2.084 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 3.100 huizen met ca. 7.800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Archeologie
In 2015 hebben archeologen in Udenhout, bij opgravingen voorafgaand aan de start van een nieuwbouwproject, verschillende sporen van nederzettingen gevonden, waaronder paalsporen van een boerderij uit de Midden-Bronstijd (1500-1100 voor Chr.). Sporen van boerderijen uit de Bronstijd zijn in Zuid-Nederland vrij zeldzaam. In een reactie op de vondsten stelt de gemeente Tilburg: "Opmerkelijk is dat de laatste paar jaar bij opgravingen in de regio Tilburg al diverse van deze boerderijen zijn gevonden. Het Udenhoutse exemplaar is een belangrijke aanvulling. Hieruit blijkt weer dat de regio een lange bewoningsgeschiedenis kent. De resten daarvan zijn goed bewaard gebleven in de bodem." (bron en voor nadere informatie zie Historiek.nl, 4-11-2015)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp en deze voormalige gemeente, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Stichting Heemcentrum 't Schoor Udenhout/Biezenmortel is opgericht in 1990. Het begon allemaal met de pensionering van Kees van den Bersselaar, de voormalige directeur van de lokale Rabobank. Kees zijn grote hobby is het napluizen en vastleggen van de lokale geschiedenis. Van kinds af aan verzamelt hij alles wat los en vast zit dat met het dorp te maken heeft. Zijn verzameling nam dusdanige vormen aan dat zijn huis te klein werd. Ook achterneef Harrie van den Bersselaar, als notarisklerk werkzaam op het plaatselijke notariaat, stond 25 jaar geleden op het punt om met pensioen te gaan. In 1990 gingen beiden de eerste gesprekken aan over hun gemeenschappelijke heemkundige interesses. Dit leidde tot de oprichting van de Heemkundekring, later Heemcentrum 't Schoor.

De naam is ontleend aan de huisvesting aan de Schoorstraat op het schoor van de oude heerboerderij. De in 2009 overleden rector Merkx was destijds de bewoner van het pand Schoorstraat 2. Hij nodigde de nieuwbakken stichting uit om gebruik te maken van de bovenverdieping. De collectie groeide snel, omdat van alle kanten mooie voorwerpen die betrekking hadden op de geschiedenis van Udenhout werden aangeboden. Inmiddels is een enorme collectie opgebouwd die ruim twee verdiepingen beslaat. Een groot deel van de collectie staat gesorteerd per onderwerp uitgestald om aan bezoekers te worden getoond.

- Heemkundekring De Kleine Meijerij (die o.a. Udenhout als werkgebied heeft). De vereniging beschikt over een eigen gebouw, het Heemcentrum (Spoorlaan 70 te Oisterwijk), waar vergaderingen plaatsvinden en waarin de bibliotheek- en documentatiecollectie is ondergebracht. Daarnaast is er ook een kleine tentoonstellingsruimte met wisselende exposities. Openingstijden: iedere vrijdagmiddag van 13.30-16.00 uur, of op afspraak met de bibliotheekcoördinator dhr. J. Franken (tel. 013-5333366).

- Verhalen over de geschiedenis van Udenhout op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Op Wiki Midden-Brabant vind je informatie over verleden en heden van Tilburg, Udenhout, Geertruidenberg, Raamsdonk en Raamsdonksveer.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Udenhout heeft 37 rijksmonumenten.

- Beschrijving orgel Sint-Lambertuskerk.

- Het rijksmonumentale Klooster St. Petrus (Slimstraat 21) is al sinds 1906 de thuisbasis van de Congregatie van de Fraters van Onze Lieve Vrouw, Moeder van Barmhartigheid, kortweg Fraters CMM. Zij waren tot 1986 betrokken bij de basisschool die achter het fraterhuis ligt. Daarna zijn in het huis allerlei mensen met problemen opgevangen zoals ex-drugsverslaafden, mensen met relatieproblemen, mensen die zich even moesten bezinnen op hun verdere leven. Sinds 1999 legt de opvang van de Vuurhaard, zoals de leefgemeenschap heet, zich toe op de opvang van vluchtelingen.

- Gevelstenen in Udenhout.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Stichting Karnaval Udenhout (SKU) organiseert verschillende activiteiten rondom carnaval, zoals de Optocht en de Ouderenmiddag. Daarnaast is SKU actief bij de ondersteuning van verschillende (carnavals)activiteiten. - CV de Zaandhaozen.

- Op een zondag in maart (in 2019 voor de 5e keer) organiseert Café 't Plein het evenement Bierbelevenis Udenhout. Het evenement trekt ca. 600 bezoekers. Hoe werkt 't? Bij aankomst koop je een Bierbelevenis bierproefglas. Dit glas kost je €4 en mag je houden of je levert deze na afloop in en ontvangt €2 terug. De consumptiebonnen kosten €2 per stuk. Daarmee kun je bij elk kraampje je glas laten vullen met een lekker speciaalbiertje. Er zijn ca. 10 speciaalbierbrouwerijen aanwezig uit Brabant en Limburg. Bij binnenkomst ontvang je een uitgebreide folder met alle - in totaal ca. 80 - bieren die de brouwers bij zich hebben. Ook wordt er ter plekke bier gebrouwen. En na afloop krijg je nog een flesje bier mee om ook thuis te proeven. Ook is er een kaasboerderij aanwezig met heerlijke kazen en droge worst.

- Udenhout Onder Zeil (weekend eind maart).

- Udenhout Golft (eind mei of begin juni, in 2018 voor de 10e keer) is zo te zien een dag waarop een aantal Udenhouters op een baan in de regio gaan spelen voor het Udenhouts Golfkampioenschap.

- Bij de Avondvierdaagse (juni) kun je kiezen uit de afstanden 5 en 10 km.

- Aan de Kindervakantieweek in Udenhout doen jaarlijks ruim 350 kinderen en 125 vrijwilligers mee.

- Kermis (gedurende 4 dagen eind augustus).

- De Unentse Mèrt (op een zondag in september, in 2018 voor de 36e keer) is een gezellige jaarmarkt met een folkoristisch tintje.

- Elk 3e weekend van september vindt Survivalrun Udenhout plaats. Een survivalrun is een hardloopwedstrijd met pittige klimhindernissen. Het parcours is uitgezet in het buitengebied van het dorp. Zowel licentielopers (lid SBN) als recreanten kunnen deelnemen aan de wedstrijd, maar houd er rekening mee dat je goed getraind moet zijn en enige klimtechniek moet hebben om de wedstrijd te kunnen volbrengen. Een survivalrun is géén mudrun!

- Sinds 2015 is er de Dorpsquiz Udenhout (begin oktober). De bedoeling is dat zoveel mogelijk teams van 10 personen gaan strijden om de felbegeerde trofee. Naast de gezelligheid, die op deze avond voorop staat, beoogt de organisatie een evenement neer te zetten waaraan iedereen deel kan nemen. Jong of ouder, jongen of meisje, buurman of buurvrouw, neef of nicht, clubgenoot of klasgenoot… Een team moet zo breed mogelijk ‘geschoold’ zijn. De vragen die in de quiz gesteld worden, zijn namelijk in verschillende categorieën ingedeeld. Iemand die veel van de Udenhoutse geschiedenis weet, is per definitie nog niet goed in het maken van een puzzel, handig met de computer of in het uitvoeren van een doe opdracht. Aan de teams dus de taak een team samen te stellen waarmee men verwacht de meeste kans te maken.

- Sinds 2008 brengt Sinterklaas jaarlijks een bezoek aan Kasteel De Strijdhoef in Udenhout. Een leuke middag voor jong en ouder met allerlei activiteiten.

- Winterparadijs Udenhout (half december tot begin januari) is een kunstijsbaan met allerlei festiviteiten er omheen. In winter 2015/2016 en 2016-2017 is het niet doorgegaan omdat men de mensen en/of middelen niet rond kreeg, maar voor de winter 2017-2018 is het wél gelukt!

Terug naar boven

Beeld

- Diaserie wandeling in De Brand in Udenhout door Loes Westgeest.

- Fotoreportage van Udenhout door Kees Wittenbols uit Breda. Zie onderaan de pagina ook deel 2.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Udenhout (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Udenhout.

- Nieuws: - Nieuws uit Udenhout op Facebook. - Nog een promotionele nieuwspagina m.b.t. dit dorp op Facebook.

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Udenhout heeft een adviserende rol richting de gemeente. Zij stelt zich ten doel om vraagstukken die het belang van het dorp en zijn inwoners aangaan te inventariseren, daarover de mening van zowel voor- als tegenstanders te peilen en daarover de gemeente te adviseren. Zij maakt gebruik van verschillende mogelijkheden om een onderbouwd advies te kunnen geven zoals openbare vergaderingen, thema-avonden, presentaties e.d. De dorpsraad functioneert daarbij als een collegiaal team dat via onderlinge communicatie elkaar op de hoogte houdt van ontwikkelingen binnen de domeinen en zo veel mogelijk samen besluiten neemt over de adviezen die worden gegeven. Zij zijn geen uitvoerend orgaan en kunnen slechts als intermediair worden gezien tussen partijen om richting te geven aan oplossingen in het belang van de leefbaarheid van het dorp.

- Gemeenschapshuizen e.d.: - Ontmoetingscentrum 't Plein heeft een grote zaal, geschikt voor theater, vergaderingen, feesten, bedrijfsborrels en nog veel meer. Vrienden van 't Plein. - Stichting De Peppel heeft als doel het beheren van de volgende openbare gebouwen: De Peppel en het Kruisgebouw aan de Zeshoevenstraat; de Toneeltoren aan het Kloosterpad; het Raadhuis aan de Slimstraat, middels het onderdak bieden aan maatschappelijke instanties en functies in het dorp. Toen de gemeente Udenhout in 1997 ophield te bestaan en als wijk 9 van de gemeente Tilburg werd opgenomen, zijn de genoemde voorheen gemeentelijke gebouwen onder het beheer van Stichting De Peppel gekomen. Dit om behoud en exploitatie van de gebouwen te garanderen. De Peppel en het Kruisgebouw worden gebruikt voor het geven van cursussen en trainingen. Ook worden de gebouwen door diverse verenigingen gebruikt als repetitieruimte. Het Raadhuis wordt o.a. gebruikt door de Dorpsraad.

- Onderwijs: - Basisschool Achthoeven. - Jenaplanschool De Mussenacker. - Basisschool De Wichelroede.

- Jeugd en jongeren: - "Scouting Sint Lambertus bestaat al bijna 70 jaar. In die tijd zijn ze uitgegroeid tot een groep met meer dan 150 actieve leden. Verdeeld in de verschillende speltakken kunnen kinderen van 5 tot 17 jaar lid zijn en de leuke dingen van Scouting en de groep meemaken. Hierbij speelt het verleggen van je grenzen, opbouwen van zelfstandigheid en het leren samenwerken een grote rol. Iedere groep heeft ook regelmatig overnachtingen en ze gaan 1 keer per jaar in de zomer in binnen- of buitenland een week op kamp wat altijd mega gaaf is."

- KPJ Udenhout heeft tegen de 100 leden en organiseert door het jaar heen allerlei activiteiten zoals zaalvoetbal, ledenfeest, barbecue, het aspirantenkamp en de nodige uitstapjes. Daarnaast organiseert de KPJ ook activiteiten voor een groter publiek, zoals Udenhout Onder Zeil (zie hierboven onder Jaarlijkse evenementen).

- Muziek: - Harmonie Moed Volharding Cecilia (MVC) is opgericht in 1842.

- Orkest SHE’S komt voort uit de typische zuidelijke carnavalstraditie. Toch laat het zich zeker niet in een hokje plaatsen. Het is een gezellig, breed inzetbaar orkest met een energiek en groot geluid. Een diversiteit aan muziekstijlen als Pop, Latin, Ballad, Rock, Jazz en Bigband wisselen elkaar in hoog tempo af. SHE’S is buiten een kwalitatief, veelzijdig muzikaal orkest, niet alleen een lust voor het oor. Hoewel de toevoeging “Showband” in 2006 uit de naam verdween, blijft het oog ook zeker niet onbediend. SHE’S is een veelgevraagd orkest voor festivals en (straat)evenementen.

- Het Andantinokoor is in 1988 opgericht en heeft ca. 50 leden. Het repertoire, dat meestal 4-stemmig wordt vertolkt, is heel breed: van musical tot popmuziek, van ballads tot gospels.

- Zanggroep Cantique heeft ca. 20 leden. Als amateurkoor werken we zo professioneel mogelijk aan bestaand en nieuw repertoire, met veel muzikaal plezier. De wekelijkse repetities zijn in de Peppel (Tuinstraat 69). op woensdagavond van 20.00 tot 22.00 uur. Je bent van harte welkom een keer te komen luisteren.

- Zanggroep Perpleks uit Udenhout is opgericht in 1997 en heeft ruim 30 leden. Ze zingen musical- en popsongs.

- Gemengd Koor De Liederenkring.

- Sport: - Voetbalvereniging SvSSS (SSS staat voor 'Sport Staalt Spieren'). - Tennisvereniging.

- Overige verenigingen: - Gilde Sint Antonius - Sint Sebastiaan. - Gilde St. Joris. - Theatergroep Udenhout. - Vrouwenvereniging EVA is een vereniging die ten doel heeft een ontmoetings- en contactpunt te zijn van en voor vrouwen van deze tijd. EVA organiseert op allerlei terreinen activiteiten die vrouwen aanspreken: ontmoetingen, gezelligheid, creativiteit, belangenbehartiging, scholing en informatie over allerlei maatschappelijke en actuele thema’s en nog vele andere zaken.

- In 2007 krijgen enkele videofilmers uit het dorp het verzoek of zij hun medewerking willen verlenen aan een Udenhoutse productie. Het worden uiteindelijk meerdere verzoeken, waaruit het idee wordt geboren tot het opzetten van Stichting Videogroep Udenhout (SVU). Inmiddels kent SVU een flink aantal enthousiaste en gemotiveerde vrijwilligers die door de jaren heen, door in- en externe cursussen, zijn gegroeid in hun kennis en vaardigheden.  Deze vrijwilligers bezitten gezamenlijk alle disciplines die noodzakelijk zijn voor het professioneel vastleggen van gebeurtenissen.  Het schrijven van het script, het zoeken van de juiste locaties, het uitwerken van de benodigde faciliteiten, het cateren van alle medewerkers op locatie, het regisseren van de film, het opstellen en bepalen van de benodigde apparatuur, het inspreken van de benodigde teksten, het afmonteren van de film. Zelfs het verzorgen van de hoes lay-out en het dupliceren en assembleren van de Dvd’s behoren tot hun vaardigheden. Op het YouTube-kanaal van de SVU vind je inmiddels al meer dan 170 reportages die ze sinds hun oprichting door de jaren heen hebben gemaakt.

- Zorg: - Zorgboerderij 'Ons Erf'.

- Duurzaamheid: - Energie Coöperatie Udenhout (ECU) is opgericht om samen te werken aan een betaalbare en duurzame energietoekomst. "De vrije markt doet dit niet voor ons, we moeten het zelf gaan doen! De wil is er, het geld ook (we betalen nu toch al onze energie-rekening) en de techniek om het te kunnen doen is er ook en die wordt ook nog eens steeds beter. Uitgangspunt van de vereniging is dat bij alles wat we doen er een voordeel voor de leden, onze vereniging en het dorp als gemeenschap in moet zitten. Door samen te werken en collectief aan de slag te gaan is dit te realiseren. We zullen altijd een deel van het voordeel wat we behalen doorgeven aan de leden en een deel gebruiken om te investeren in eigen productie. Hoe meer we dit kunnen doen, hoe meer we samen gaan produceren en dat is nu juist de manier om straks onze energierekening echt naar beneden te krijgen. De productie van deze collectief gespaarde gelden komt direct ten goede aan de leden. Hoe langer je meedoet, hoe meer voordeel."

Reactie toevoegen