Baaium

Plaats
Dorp
Waadhoeke
Fryslân

baaium.jpg

Baaium, gezien vanaf de Werpsterdyk

Baaium, gezien vanaf de Werpsterdyk

baaium2.jpg

Baaium bereikt

Baaium bereikt

baaium_3.jpg

Via de Kleasterwei komen we in Baaium aan

Via de Kleasterwei komen we in Baaium aan

baaium_4.jpg

In het centrum van Baaium

In het centrum van Baaium

baaium_adresboek_1928.jpg

In een Fries adresboek uit 1928 stonden o.a. alle inwoners van Baaium in dat jaar. Hier staan ze op een rijtje. (© www.baaium.nl)

In een Fries adresboek uit 1928 stonden o.a. alle inwoners van Baaium in dat jaar. Hier staan ze op een rijtje. (© www.baaium.nl)

Baaium

Terug naar boven

Status

- Baaium is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Waadhoeke. T/m 1983 gemeente Hennaarderadeel. In 1984 over naar gemeente Littenseradiel, in 2018 over naar gemeente Waadhoeke.

- Baaium heeft een eigen dorpswapen, dat deels is afgeleid van het bijzondere middeleeuwse doopvont (zie daarvoor verder bij Bezienswaardigheden).

Terug naar boven

Naam

In het Nederlands
Baijum. Overigens is de plaatsnaam sinds 1993 officieel - alleen nog - Friestalig.

Oudere vermeldingen
13e eeuw Baym, 1329 Bayum, 1936 Bajum.

Naamsverklaring
In 1186 is hier een priorij van de norbertinessen gesticht. Het klooster werd vanwege de ligging op een terp ook wel St. Michaelsberg genoemd, maar was meest bekend onder de naam Monniken-Bajum. Het is tijdens de Nederlandse Opstand verwoest. De naam kan zijn ontstaan uit een samenstelling met heem 'woonplaats, woning', met als eerste deel Badinga*, een afleiding met het suffix -ing- van de persoonsnaam Bado of Beie, met als betekenis 'de lieden van Bado of Beie'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Baaium ligt N van Winsum, O van Wjelsryp.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Baaium 20 huizen met 108 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 50 huizen met ca. 120 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De kroniek van het klooster Mariëndal te Lidlum vermeldt de bouw van steenovens bij Baaium in 1252.

Baaium was in het verleden een gebied met veel terpen. Tot 1685 stond bij dit dorp de Eeckemastins, die van 1602 tot 1610 werd bewoond door grietman Ulbo van Aylva van de grietenij Baarderadeel. In 2000 zijn aan de Alde Bayumerdyk de restanten van een andere 12e-eeuwse stins gevonden.

Van der Aa() meldt over Baaium anno 1840: "Men telt er ruim 90 inw. die meest in den landbouw en veeteelt hun bestaan vinden, en onder welke 60 Herv., 10 Doopsgez. en 20 R. K. zijn. Het dorp bevat 16 huizen en eene school met 16 leerlingen. Vóór de kerkhervorming had Bajum eene parochiekerk, die onder den Proost van Utrecht behoorde, en waarvan de pastorie door eenen Kanonnik van de Premonstratenser orde bekleed werd. Deze pastorie bragt 100 goudguld. op; van de prebende kwamen 60 goudguld. In deze kerk had men eene doopvont, die groot was, zoodat men nog, om iets dat groot en ruim is uit te drukken, daarop zinspelende, zegt: "zoo groot als de Bajumer doopvonte." Dit oude stuk is thans nog in de kerk aanwezig. Tegenwoordig behoort de kerk van dit dorp, welke op eene hooge terp ligt, tot de Herv. gem. van Welsryp-en-Bajum.

Niet ver van de kerk heeft vroeger eene oude stins gestaan, zijnde een fraai huis, rondom door eene gracht omgeven. De tot dit dorp behoorende landen, bestaan in bijzonder vruchtbaar bouwland en zeer goed weiland, op hetwelk, naar men wil, de schapen niet ligt door de galziekte aangetast worden."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Baaium heeft 2 rijksmonumenten: de hierna vermelde windmotor en de Hervormde kerk. De huidige kerk dateert uit 1876, de toren is uit 1865. De buitenzijde is in 1997 gerestaureerd, de toren in 2004 en het interieur in 2011/2012. De restauratie heeft 825.000 euro gekost, opgebracht via fondsen, subsidies en acties in de dorpen Wjelsryp en Baaium, die samen één kerkelijke gemeente vormen. De kerk is in juni 2012 weer in gebruik genomen voor de eredienst en andere activiteiten. Dit was de 27 jaar daarvóór niet mogelijk in verband met vallend stucwerk van wanden en plafond. 1x per maand wordt er een kerkdienst gehouden. Verder is er ook gelegenheid voor concerten, exposities en trouw- en rouwdiensten.

Met name aan het rijk geornamenteerde interieur heeft de kerk uiteindelijk de status van rijksmonument te danken. Vooral het stukwerk is bijzonder. Het is uitgevoerd door de bekende stukadoor J.D. Fast uit Leeuwarden. Al vrij snel na de bouw bleek het ornamentele stukwerk behoorlijk onderhoudsgevoelig. Dat onderhoud werd in de beginjaren uitgevoerd door de eveneens bekende stukadoor J.F. Wempe. Maar het bleef problematisch en bij de laatste restauratie is gekozen voor een grondig herstel, waarbij alle loszittende delen opnieuw zijn vastgezet en de ontbrekende delen zijn nagemaakt. Ook de gebrekkige klimaatbeheersing heeft bijgedragen aan het verval van het monumentale interieur. Aanvankelijk zal de kerk verwarmd zijn met de gebruikelijke kolenkachels, maar gedurende enkele decennia aan het begin van de vorige eeuw was er centrale verwarming. Het ketelhuis, een ontwerp van de Leeuwarder architect Reinalda, stond achter de school (tegenwoordig dorpshuis De Eartpot) en liep door de tuin van het schoolhuis, onder de straat door naar de kerk.

Naast het voor Friesland zeldzame stucwerk heeft de kerk ook een bijzonder 700 jaar oud doopvont. Dit zeer merkwaardige doopvont is in de 17e eeuw bij graafwerkzaamheden gevonden. Wellicht heeft het aan de vroegere RK kerk behoord. Het is niet ondenkbaar dat het doopvont uit vrees voor de Beeldenstorm is begraven.

In 1860 bouwt Willem Hardorff een mechanisch éénklaviers sleepladen-orgel voor de Hervormde kerk. Dit instrument wordt in 1876 verkocht naar Hallum. In datzelfde jaar wordt een groter tweeklaviers orgel in gebruik genomen, eveneens gebouwd door Willem Hardorff. - De kerk maakt deel uit van de Hervormde Gemeente Wjelsryp - Baaium. - Sinds 2014 is de kerk in bezit van de Stichting Alde Fryske Tsjerken. - Zie ook de pagina Geschiedenis van de kerk te Baaium op de site van de kerkelijke gemeente.

In 2014 is een zeldzame 18e-eeuwse 'bernebier' (kinderbaar) ontdekt in Baaium (waar destijds de te begraven kinderen mee naar het kerkhof werden vervoerd). D.w.z. het was aanvankelijk verkocht op de rommelmarkt van de kerk, omdat men geen idee had dat het iets bijzonders was. Gelukkig is dat later alsnog ontdekt en is de baar nu weer in de kerk teruggekeerd. Er blijken nog maar 6 van deze 'bernebiere' over te zijn in heel Fryslân.

- De Windmotor van de Baaijumer Polder (ZO van het dorp, bij Kleasterwei 7) dateert uit 1935 en is een zeldzaam type, van firma J. Mous uit Balk. Het is een markant herkenningspunt in het open weidegebied tussen Baaium, Winsum en Húns. De molen is op enkele meters afstand geplaatst van een na het gereedkomen van de windmotor gesloopte traditionele windmolen. De molen maalt uit op de Friese boezem. De waterlopen zijn langs die van de voormalige traditionele molen aangelegd, waardoor de molen niet in het hart van de aan- en afvoersloot staat zoals gebruikelijk is. Het 16 gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 5 meter. Men denkt vaak dat deze windmotoren uit Amerika komen, omdat ze vaak Amerikaanse windmotor worden genoemd. Maar dat is alleen om het type aan te duiden. Ze zijn namelijk in Amerika ontwikkeld, maar de meeste molens van dit type in Nederland zijn van de firma Herkules uit het Duitse Dresden. En deze komt dus uit Balk. Een andere naam voor dit type molen is roosmolen. In 2004 is de molen gerestaureerd.

- In het dorp staat een paal met daaraan enkele curieuze richtingbordjes, resp. naar 'Baaium-Centrum' (alsof dat kan missen: veel meer dan het Centrum is er in dit dorp niet...), 'Nergens heen' en 'Naar huis'.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Dorpsfeest Baas Haye (laatste weekend van augustus) is genoemd naar 'Baas' Haye Jansen, een 19e-eeuwse dorpstimmerman en kindervriend. Ter nagedachtenis aan zijn vader Hoite Jansen heeft hij een fonds ingesteld. Van de gelden van dat fonds moest ieder jaar aan de kinderen van Baaium iets extra's worden gegeven.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Baaium. - Deze site wordt op termijn opgevolgd door een nieuwe site.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Baaium.

Reactie toevoegen