Zevender

Status
- Zevender is een buurtschap, polder, voormalige heerlijkheid en voormalige gemeente in gedeeltelijk provincie Zuid-Holland, streek Krimpenerwaard, gemeente Schoonhoven (westelijk gedeelte), en gedeeltelijk provincie Utrecht, streek Lopikerwaard, gemeente Lopik (oostelijk gedeelte). Het deel in de gemeente Lopik valt onder het dorp Cabauw maar ligt voor de postadressen, net als Cabauw, ´in´ Lopik.
- Wapen van de voormalige gemeente Zevender.
- Zevender was een zelfstandige gemeente t/m 7 september 1857. Overgegaan naar de gemeente Willige Langerak, die op haar beurt per 1 januari 1943 is opgegaan in de gemeente Lopik.
- De buurtschap Zevender heeft helaas geen plaatsnaamnbord, maar aan het witte houten bruggetje over de rivier met opschrift Zevender, kunt u gelukkig nog zien dat u zich in deze buurtschap bevindt.

Naam
Oudere schrijfwijzen
1247 Zeuendre, 1254 Suvendere, 1254 kopie 1294 Syuendere.
Naamsverklaring
- Misschien identiek met zijdewende ‘binnendijk of kade, terzijde van een gebied zich uitstrekkend of wendend, loodrecht op de richting van de hoofddijk’. In -er schuilt mogelijk een zelfstandig gebruikte rest van het oude bezitsaanduidend suffix ‘van de bewoners’ dat we ook elders aantreffen, of het betreft een personifiëring. (1)
- Volgens (232) heeft Zevender inderdaad betrekking op een familienaam: “Van de Lopikse ontginning zijn de grensgebieden tot aparte gerechten omgevormd. Het westelijke deel dat waarschijnlijk al in het laatste kwart van de 11e eeuw van de ontginning werd afgesplitst, heette vroeger Vijftienhoeven. Deze naam is afgeleid van het aantal percelen, hoeven genaamd, dat binnen dit stuk ontginning aanwezig was. Een aantal van die hoeven was minder diep dan gebruikelijk, omdat de opstrekkende kavels tegen de grenzen van de oudere ontginning Bonrepas stuitten. Dit stuk met de kortere kavels behoort niet tot de gemeente Lopik. Vijftienhoeven kwam als leen halverwege de 13e eeuw in handen van de familie Zevender. Vanaf die tijd raakte langzaamaan voor dit gebied de naam Zevender in gebruik. Ruim een eeuw later verwierf dezelfde familie een aangrenzend gerecht in de ontginning Cabauw. Toen ook voor dit gebied de naam Zevender in zwang kwam, werden de twee aangrenzende gerechten in Noord- en Zuid-Zevender onderscheiden.”

Ligging
De buurtschap Zevender ligt NO van Schoonhoven, W van Cabauw, rond de Lopikerweg (voorzover in het buitengebied gelegen) en de Lopikerwetering. Zevender wordt door de Lopikerdijk verdeeld in Noord-Zevender en Zuid-Zevender.

Statistische gegevens
- In 1840 had de buurtschap en gemeente Zevender 11 huizen met 129 inwoners.

Geschiedenis
In Vijftienhoeven of Noord-Zevender heeft zich binnen de lintbebouwing nimmer verdichting voorgedaan die tot komvorming heeft geleid. De inwoners behoorden kerkelijk tot de parochie van Willige Langerak en derhalve kwam er geen kerkgebouw in dit deel van de gemeente tot stand. De ontwikkeling aan de noordzijde van de Lopikerwetering is in de loop der eeuwen minimaal geweest, hetgeen uit de volgende cijfers blijkt. In de gehele heerlijkheid Zevender (Noord en Zuid) waren in 1632 dertien huizen aanwezig. Een eeuw later was dit aantal gegroeid tot vijftien en rond 1851 was het opgelopen tot zeventien. Van die zeventien stonden negen huizen in Noord Zevender en bedroeg het aantal boerderijen zes. In de cijfers zijn ook begrepen de huizen en inwoners van het gedeelte van Zevender dat onder de gemeente Schoonhoven valt. (232)

Bezienswaardigheden
- In het voormalige gemaal K. Vink uit 1927 aan de Lopikerweg 52, genoemd naar de toenmalige voorzitter/secretaris van het Waterschap, was van 2002 t/m 2008 de particuliere basisschool Iederwijs gevestigd. Om financiële redenen is de school in de zomer van 2008 helaas gesloten. Er zijn nog enkele andere vestigingen elders in het land. Voor nadere informatie zie de site van Iederwijs, waar u ook nog een pagina kunt vinden over de voormalige vestiging Lopik.
Het gemaal ligt op grondgebied van de gemeente Schoonhoven. Het verzorgde de afwatering van de polders Willige Langerak, Cabauw, Zuid-Zevender en Vijfhoeven, alle gelegen in het grensgebied van Schoonhoven en Lopik. Deze polders waterden aanvankelijk uit op de Lek, maar vanaf 1272 ging men bemalen op de Vlist. Omstreeks 1500 maakte de natuurlijke afwatering plaats voor windbemaling. Er kwamen twee molens, de Voor- en Achtermolen van Willige Langerack, Cabauw en Zuyd Zeventer. Kort na de aanleg van het gemaal in 1927 zijn de molens afgebroken. Bij het gemaal met woonhuis zijn onder meer nog de brug bij de vroegere molen en de gemetselde voorwaterloop herkenbaar. Ook de fundamenten van de tweede molen zijn behouden, evenals de voorwaterloop. Kades en molenvliet zijn nog zichtbaar, al wordt het tracé doorsneden door de Provincialeweg, die in 1955 is aangelegd. Het gemaal K. Vink is qua architectuur een kind van zijn tijd. Het functionalisme van de Stijlgroep en het romanticisme van de Amsterdamse School beïnvloedden de vormgeving. In tegenstelling tot de in 1935 op de fundering van de eerste molen gebouwde woning, waar sprake is van ‘aannemersarchitectuur’ - zeer vakkundig maar zonder enige spanning - is hier een architect aan het werk geweest: Sloth Blaauboer van architectenbureau Van Hasselt & De Koning (Haskoning). (214)

- In Zevender staan veel boerderijen van het dwarshuistype met het woonhuis haaks tegen de stallen gebouwd. De meeste zijn gerestaureerd. Maar er zijn ook nog een paar prachtige vervallen exemplaren met scheuren in de bakstenen muren.