Polsbroek

Status
- Polsbroek is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Lopikerwaard, gemeente Lopik. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1988.
- Wapen van de voormalige gemeente Polsbroek.
- Wapen van de voormalige gemeente Noord-Polsbroek.
- Wapen van de voormalige gemeente Zuid-Polsbroek.
- De gemeente Polsbroek is ontstaan door een wet van 27 juni 1857, die de gemeenten Noord-Polsbroek (1840 49 huizen, 586 inwoners) en Zuid-Polsbroek (1840 35 huizen, 289 inwoners) samenvoegde.
- De gemeente Polsbroek omvatte (en het dorp Polsbroek omvat) verder het westelijke deel van de buurtschap Polsbroekerdam.
- Witkamp (1877) meldt nog over Zuid-Polsbroek: “De heerlijkheid behoorde vroeger tot Holland en is eerst door de wet van 19 mei 1819 aan Utrecht gekomen.”

Naam
Oudere schrijfwijzen
1155 Pulsebroch, 1228-1229 Pusbruch, 1296-1317 Polsbroic.
Naamsverklaring
Samenstelling van broek ‘broekland, drassig groenland’ en pols, een woord dat men in verband brengt met het Westvlaamse pulse, dat voortkomt uit het Germaanse pulsjô ‘ineengestrengeld vlotkruid en waterplanten op een moeras’. Een broek is ‘laaggelegen, slecht afwaterend, veelal drassig of onderstaand grasland’. Het woord is etymologisch verwant met het Nieuwengelse brook ‘beek’. Een 15e eeuws glossarium omschrijft broek met het Latijnse palus ‘zompland’. Als het moeras werd drooggelegd, werd het meestal gebruikt als gemeenschappelijk hooiland, terwijl de benaming broek gehandhaafd bleef. (1)
Bij- en spotnamen
Inwoners van Polsbroek worden ook kroosvissers genoemd. Kroos of eendenkroos is een veel in niet-stromend water voorkomend plantje, dat soms over het gehele wateroppervlak een ‘groene deken’ legt. In veel Nederlandse plaatsen heeft dit waterplantje voor deze schimpnaam gezorgd. (122)

Ligging
Polsbroek ligt N van Schoonhoven. Gelegen aan de Benschopse Wetering, in het ZW van de provincie Utrecht op de grens met de provincie Zuid-Holland. Het dorp strekt zich uit van het ZW naar het NO langs een vaart, die Noord-Polsbroek en Zuid-Polsbroek scheidt.

Statistische gegevens
- In 1840 had Polsbroek (dat wil zeggen de toenmalige gemeenten Noord-Polsbroek en Zuid-Polsbroek gezamenlijk) 84 huizen met 875 inwoners.
- De gemeente Polsbroek had bij haar opheffing per 1 januari 1989 een oppervlakte van 1.127 hectare met 382 huizen en 1.180 inwoners. Het CBS-gemeentenummer was 0338.
- Tegenwoordig heeft Polsbroek ca. 500 huizen met ca. 1.200 inwoners.

Geschiedenis
- Geschiedenis van Polsbroek.
- Inventaris van het archief van de heerlijkheid Zuid-Polsbroek 1424-1914.
- Inventarisatie van eigenaars van bezittingen in de gemeente Zuid-Polsbroek in het jaar 1832.

Recente ontwikkelingen
Levensmiddelenbedrijf Teeuw (Wim en Wijnie Teeuw) heeft in 2002 de deuren moeten sluiten wegens gebrek aan opvolging. Ook Jans Teeuw, die op dat moment 87 jaar oud was, nam definitief afscheid van haar tegenover de winkel gelegen slijterij. Het bedrijf heeft bijna honderd jaar bestaan. De zaak is in 1905 opgericht door de grootvader van Wim, op de plek van de slijterij. Hij bracht de boodschappen rond met een hondenkar. Na de sluiting van deze laatste kruidenier in Polsbroek, zijn de mensen zonder auto aangewezen op de rijdende winkel, die twee keer per week langskomt. Overigens is dat blijkbaar een goed alternatief; de rijdende winkel van Cees en Bea Kok uit Polsbroek is in 2009 bij de verkiezing tot beste winkelwagen van Nederland namelijk 3e geworden. Zij hebben ook het postagentschap / TNT Servicepunt overgenomen dat in de kruidenierswinkel gevestigd was.

Sinds 2002 kunnen de inwoners van Polsbroek en Cabauw voor hun bankzaken terecht in het mobiele bankkantoor van de Rabobank, zodat zij daarvoor niet helemaal naar Lopik hoeven te reizen. Door de sluiting van de kantoren in de kleine kernen waren de inwoners van Polsbroek en Cabauw voortaan op de vestiging in Lopik aangewezen. In overleg met de klanten is gezocht naar een alternatief. Dat is gevonden in de vorm van het mobiele kantoor waar de klanten elke dinsdag en vrijdag voor hun bankzaken terecht kunnen. Een mobiel bankkantoor is volgens directeur Van der Peet van Rabobank Lopikerwaard-Schoonhoven een zeldzaamheid in Nederland. “Ik weet dat er één heeft gereden op Texel en in de buurt van Heerenveen, maar hier in de regio zijn wij de eerste met een mobiel bankkantoor.”

Overigens heeft de redactie van deze site bij dit verhaal wel een ‘aha-erlebnis’. Een soortgelijke situatie deed zich namelijk eind jaren zeventig voor, toen in veel kleine dorpen de postkantoren werden gesloten wegens te weinig klandizie. Daarvoor in de plaats kwamen toen… de rijdende postkantoren, die op hun beurt wegens onvoldoende rentabiliteit in 1994 zijn vervangen door zogeheten mini-postagenstschappen in supermarkten en tijdschriftenzaken en dergelijke, en mobiele postagentschappen in SRV-wagens. (901 9 1-2002)

Bezienswaardigheden
- NH kerk.
- Silo uit de jaren vijftig.
- Dorpspomp op het Dorpsplein.

Jaarlijkse evenementen
- Popfestival Polsrock (zaterdag in juni).
- Trekkertrek Polsbroek (zaterdag in september).
- Boerenmarkt Polsbroek (zaterdag in september, adres: Dorp 66). Organisatie: Hervormde Gemeente Polsbroek en Vlist. De opbrengst is bestemd voor de Roemeense zustergemeente Bagy. Er zijn kramen met zuivelproducten, boerenantiek en agrarische outfits. De kinderen kunnen zich vermaken bij het jongvee, de dierenknuffelhoek of het springkussen.

Natuur en recreatie
- De Waterknoop Polsbroek wordt zo genoemd omdat hier verschillende waterlopen bij elkaar komen. U kunt dit gebied kanoënd, schaatsend, fietsend of wandelend verkennen.

Foto's en ansichtkaarten
- Oude ansichtkaarten van Polsbroek.

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Polsbroek (online te bestellen).

Links
- Site over Polsbroek met o.a. geschiedenis, actualiteiten en lokale links.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)