Terblijt

Status
- Terblijt is een buurtschap in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Valkenburg aan de Geul. T/m 1981 gemeente Berg en Terblijt. In 1982 over naar gemeente Margraten, in 2011 over naar gemeente Eijsden-Margraten. (?)
- De buurtschap Terblijt valt onder het dorp Berg (die in de postadressen Berg en Terblijt heet).

Naam
In het Limburgs
Terbliêt.
Oudere vermeldingen
1325 Tremplyt, 1444 Trumblyt, 1655 Blyt.
Naamsverklaring
- Ontstaan uit het Romaanse Tremuletum* ‘trilpopulierenbos’. (3083)
* Gereconstrueerde vorm.
- Misschien is er inderdaad verband met het Latijnse tremuletum van tremula (trilpopulier of tremble in de Franse taal) en kan men het vergelijken met Tremblet en Trembleur in België. Een andere betekenis kan worden gehaald uit de naam blijt, blyt, bliet, dat wil zeggen waterloop. Trum is dan 'rondom', waarmee de verklaring 'rondom een waterloop' ontstaat. Terblijt, gelegen aan het begin van (thans) een prachtig droogdal naar Bemelen (schitterende wandelweg!) kan deze verklaring goed dragen. (3307)

Ligging
Terblijt ligt Z van Berg, Z van de provinciale weg Berg-Valkenburg, rond de Lindenstraat.

Statistische gegevens
- In 1840 had Terblijt 27 huizen met 130 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Terblijt ca. 60 huizen met ca. 150 inwoners.

Geschiedenis
Terblijt is tot 1796 een vrije rijksheerlijkheid geweest, dat wil zeggen dat de Heren van Terblijt en hun onderdanen alleen verantwoording verschuldigd waren aan de Roomse koning, die tevens keizer van het Duitse Rijk was. Een vrije rijksheerlijkheid ontstond doordat de Keizer bepaalde gedeelten van zijn gebied aan begunstigde personen in leen gaf en de rechtspraak aan zichzelf (dan wel door hem ingestelde keizerlijke rechtbanken) voorbehield. Het ontstaan van dergelijke vrije rijksheerlijkheden gaat terug tot voor de 11e eeuw. De eerste (ons) bekende Heer van Terblijt was Hendrik van Gronsveld (ca. 1380), een machtig heerschap dat onder meer ook een stem in de rijksdag had. Door vererving kwam de heerlijkheid Terblijt successievelijk in handen van onder andere de families Van Merode-Heyden, Van den Bongart, Van den Bongard-Terheijden en Hochsteden.

De heerlijkheid was klein en de eigenaren, die ook belangrijkere heerlijkheden als Clermont-sur-Berwinnen, Wijnandsrade, Paffendorf in bezit hadden, woonden nooit in Terblijt. De schepenbank behandelde het bestuur en de rechtspraak in naam van de Heer, die zelf de schout, schepenen en gerechtsbode benoemde. In de Tachtigjarige Oorlog heeft Terblijt veel onder het oorlogsgeweld geleden. In 1632 waren alle huizen verwoest en de bewoners vertrokken. In 1641 was er nog maar één mannelijke inwoner. Opmerkelijk is dat in een dergelijke kleine vrije rijksheerlijkheid eigen munten konden worden geslagen en gebruikt. Helaas is slechts één zilveren munt (uit ca. 1566) van Terblijt bewaard gebleven.

Hoewel Terblijt een heerlijkheid was naast de heerlijkheid Berg, vielen de bewoners van beide heerlijkheden kerkelijk onder één (katholieke) parochie, waarvan de kerk in Berg nabij de Schone Poel gelegen was. Ook de functies van schout en schepenen werden in beide heerlijkheden doorgaans door dezelfde personen vervuld (vaak advocaten, notarissen en dergelijke uit bijvoorbeeld Maastricht en Valkenburg), omdat bij de lokale landbewerkers onvoldoende bekwame personen te vinden waren. Verwonderlijk is het dan ook niet dat de inwoners uit Berg en Terblijt zich bestuurlijk en kerkelijk gelijk behandeld voelden en in de vorming van één gemeente Berg en Terblijt (1796) geen reden zagen tot verzet. (3307).

‘Berg en Terblijt’ wordt vandaag de dag vaak als één plaats beschouwd. Dat is eigenlijk niet terecht want Terblijt is wel degelijk nog steeds een apart van het dorp Berg gelegen buurtschap (ter plekke staat ook nog een officieel blauw plaatsnaambord ‘Terblijt’, nadat u in Berg bij het witte plaatsnaambord Terblijt rechtsaf bent geslagen, red.). Zeker de autochtone inwoners voelen zich ook nog echte Terblijtenaren. Helaas zijn in de loop der jaren wel de voorzieningen uit de buurtschap verdwenen (voetbalclub, jonkheid, buurtvereniging, café, buurtwinkel). Ook het aantal boerenbedrijven ‘in functie’ is fors afgenomen. Waren er een aantal jaren geleden nog elf melkveehouders en fruittelers, tegenwoordig zijn er nog maar drie melkveehouders en één fruitteler. Volgens Jean van Loo (de vierde generatie Van Loo, die zijn boerenbedrijf zal overdragen aan de vijfde generatie; zijn zoon Paul) komt dat met name door de steeds strenger wordende regelgeving. (3020 8-10-1999)

Bezienswaardigheden
- Een monumentale kerk, kasteel of ander gebouw van bijzondere historische importantie zoekt u in Terblijt tevergeefs. Ook voorzieningen op het gebied van eten en drinken zijn er niet te vinden. Wel kunt u hier nog genieten van fraaie in carrévorm gebouwde (en vaak vérbouwde) boerderijen, in mergel opgetrokken. Het achterliggende plateau  en de droogdalen richting Sibbe en Bemelen zijn ideale wandelgebieden, waarbij u van prachtige vergezichten (tot ver in België!) kunt genieten. (© HKver. Houthem)