Valkenburg (aan de Geul)

Onderdelen

lokatie

samenvatting:

Status
- Valkenburg is een stad, Valkenburg aan de Geul is de gemeente waar de stad onder valt. Zie verder bij Naam.
- Wapen van de voormalige gemeente Valkenburg.
- Wapen van de gemeente Valkenburg aan de Geul.
- De gemeente Valkenburg aan de Geul is in 1982 ontstaan uit samenvoeging van de gemeenten Valkenburg-Houthem en Berg en Terblijt. De gemeente bestaat uit de kernen Houthem, Berg, Vilt, Sibbe, Oud-Valkenburg, Schin op Geul, Broekhem en stad Valkenburg.
- Buurtschappen: Emmaberg, Engwegen, Geulhem, Heek, Heerstraat, IJzeren, Keutenberg, Neerhem, Schoonbron, Sint Gerlach, Strabeek, Strucht, Terblijt en Walem.
- Onder de stad Valkenburg vallen de buurtschappen Emmaberg en Heek.
- Valkenburg profileert zich als kleinste stad van Nederland, omdat zij tot de gemeentelijke herindelingen van 1941 slechts een oppervlakte had van 46 hectare. Maar er zijn meer plaatsen die zich als zodanig profileren. Zie verder de link.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Valkenburg aan de Geul.
- Enkele wijken in Valkenburg zijn Neerhem (in het Limburgs: De Nerem), Stoepert (in het Limburgs: De Sjtoepert), Broekhem, Strabeek en De Plenkert.

Naam
In het Limburgs
Valkeberg.
Naam gemeente en stad
- De gemeente heet Valkenburg aan de Geul, de stad heet "gewoon" Valkenburg. In de praktijk worden beide benamingen vaak door elkaar gebruikt.
- De gemeente is genoemd naar de ligging aan de rivier de Geul, ter onderscheiding van het Zuid-Hollandse dorp Valkenburg.
- Valkenburg was de eerste plaats in Nederland die, bij de start van de bouw van Thermae 2000 in 1987, het kuuroord-predikaat ‘Bad’ in ontvangst mocht nemen. Sindsdien mag zij zich dus Bad Valkenburg noemen. Sinds 1997 is de Stichting Bad Valkenburg actief om het ‘kwaliteitstoerisme’ naar de stad te promoten. Sinds enkele jaren heeft ook het Groningse Nieuweschans het voorvoegsel 'Bad'.
Oudere schrijfwijzen
Fauquemont, 1041 Falchenberch, 1075 kopie 17e eeuw Valchenburg, 1096 Falconbere, 1901 Valkenberg.
Naamsverklaring
Omdat het eerste lid genitief enkelvoud is, kan men denken aan de persoonsnaam Falco, ofschoon valk ‘dagroofvogel’ ook mogelijk is. De betekenis is dus ‘valkburcht’ of ‘burcht van Falco’. (1)

Ligging
Valkenburg ligt NO van Maastricht.

Statistische gegevens
- In 1840 had de stad en gemeente Valkenburg (de gemeente omvatte toen alleen nog maar de stad) 121 huizen met 735 inwoners.
- Tot 1941 omvatte de gemeente Valkenburg alleen het stadsgebied, met een oppervlakte van slechts 46 hectare. In dat jaar is de gemeente fors uitgebreid met enkele aangrenzende gemeenten. De nieuwe gemeente Valkenburg-Houthem is per 15 oktober 1941 als volgt samengesteld:
van de oude gemeente Valkenburg: 46 hectare met 2.191 inwoners;
van Houthem: 877 hectare met 2.382 inwoners;
van Schin op Geul: 691 hectare met 1.692 inwoners;
van Oud-Valkenburg: 779 hectare met 1.286 inwoners;
van Hulsberg: 101 hectare met 919 inwoners (stationsgebied en deel van de buurtschap Emmaberg);
van Berg en Terblijt: 60 hectare met 414 inwoners.
- Bij een volgende herindeling, per 1 januari 1982, is de gemeente Valkenburg aan de Geul opgericht. Hierdoor zijn oppervlakte en inwonertal van de gemeente wederom fors vergroot. De gemeente is als volgt samengesteld:
van Valkenburg-Houthem*: 2.466 hectare met 12.284 inwoners;
van Berg en Terblijt: 745 hectare met 4.336 inwoners;
van Wijlre: 180 hectare met 331 inwoners (m.n. Schoonbron);
van Hulsberg: 273 hectare met 303 inwoners;
van Klimmen: 20 hectare met 36 inwoners.
* Verdere opdeling van de gemeente Valkenburg-Houthem: 99 hectare met circa 40 huizen en 117 inwoners - het gebied O van Walem - naar Voerendaal, en 1 hectare met circa 4 huizen en 12 inwoners naar Nuth.
- Tegenwoordig heeft de gemeente Valkenburg aan de Geul ca. 8.000 huizen en ca. 18.000 inwoners.
- De stad (Bad) Valkenburg heeft ca. 4.500 huizen met ca. 11.500 inwoners.

Geschiedenis
Het Geuldal rondom Valkenburg kent reeds een intensieve menselijke bewoning sinds de vroegste tijden. Het dal is altijd zeer vruchtbaar geweest en dus zeer geschikt als pleisterplaats voor de prehistorische mens. Vondsten uit het Vroeg-Paleolithicum bevestigen dit. Ook in de Romeinse tijd is hier sprake van vrij intensieve bewoning.

Vroeger had de stad, ondanks haar geringe omvang, talrijke poorten: de Berkelpoort, Grendelpoort, Geul- of Molenpoort, Oliepoort, Meipoort, Nieuwpoort en Drenckpoort. Alleen de eerste twee zijn hiervan nog over*.
* Zie bij Bezienswaardigheden.

De stad is sinds de 14e eeuw talrijke malen aangevallen, met name door de Brabanders, de Luikenaren, de Spanjaarden en de Fransen. In 1773 woedde er een felle brand, en in 1822 en 1825 eveneens, deze keren omdat de kruitmolen Prins Frederik der Nederlanden was gesprongen.

Onder invloed van de industriële ontwikkeling van de Mijnstreek en meer nog van Maastricht, krijgt Valkenburg door de aanleg van de spoorlijn Maastricht-Aken direct te maken met de vooruitgang in materiële zin, dankzij de nieuwe technologieën. Hierdoor was het mogelijk dat het vreemdelingverkeer zich ontwikkelde tot een factor die van groot belang was voor de economische vooruitgang van Valkenburg in het algemeen.

In 1885 is in Valkenburg de eerste Vereniging voor Vreemdelingenverkeer (VVV) in Nederland opgericht, de Vereniging Het Geuldal. Geleidelijk is Valkenburg uitgegroeid tot de belangrijkste toeristische trekpleister van de regio, met meer dan één miljoen overnachtingen per jaar en een veelvoud aan dagjesmensen. Eind jaren tachtig van de 20e eeuw krijgt het toerisme nieuwe impulsen met de vestiging van het nieuwe casino en het kuuroord Thermae 2000, wat herinneringen oproept aan de oprichting van de Vereeniging Het Geuldal, die plaatsvond in de geest van de Duitse Kur- en Verschönerungsvereinen. (3166)

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Valkenburg, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:
- Historische Kring Land van Valkenburg en Heuvelland.
- Stichitng In onsen Lande van Valckenborgh (archeologie).
- Site van Gerald Laheij, met een gedetailleerd overzicht van de postgeschiedenis van Valkenburg, geillustreerd met veel afbeeldingen van poststempels, poststukken, aantekenstroken en dergelijke.

Recente ontwikkelingen
- Het Centrumplan Valkenburg is een plan om Valkenburg de komende jaren nog beter "op de kaart" te zetten. Het centrum van Valkenburg gaat op de schop. Het accent moet komen te liggen op het monumentale karakter van Valkenburg. Verder komen er meer appartementen en winkels. Het Centrumplan beoogt in 2012 gereed te zijn.

Bezienswaardigheden
- St. Nicolaaskerk.
- Lourdesgrot.
- Kapel Maria Vrede.
- Het voormalige klooster van de paters der Heilige Harten aan de Cauberg is de afgelopen jaren omgebouwd tot zorghotel.
- Grafkelder H. Habets.
- Voormalige NH kerk in de Plenkert.
- Joodse begraafplaatsen.
- Het NS-station van Valkenburg is het oudste nog in gebruik zijnde stationsgebouw van Nederland.
- Berkelpoort en Grendelpoort.
- Monument WO II op de Cauberg.
- In het Spaans Leenhof is de VVV Valkenburg gevestigd.
- Kasteel Den Halder.
- De kademuren in de Geul zijn in 2000/2001 hersteld.
- Oude Molen of Banaalmolen.
- In 1992 zijn prehistorische vuursteenmijnen ontdekt aan de Plenkertstraat.
- Catacomben.
- Fluweelengrot en Kasteelruïne.
- Gemeentegrot.
- Franse Molen.
- Kruitmolen.

Musea
- Museum Land van Valkenburg.
- Sinds 2009 vindt u in de Plenkertstraat het museum Amstel Gold Race Xperience. Nadere informatie over de Amstel Gold Race.

Jaarlijkse evenementen
- Het planten van de mei-den (30 april) is een onderdeel van de vele lentefeesten die Limburg sinds mensenheugenis kent. De nieuwe lente wordt met oude feesten begroet: vuren stoken, verbranden van strooien poppen als symbool van de winter, carnaval vieren, de mei-den planten. De traditie van het mei-den planten in Valkenburg wordt in ere gehouden door de Jonkheid Boete de Poort Vallekeberg.
- Autozegening (op een zondag in juni) bij de Parochie O.L.V. van Altijddurende Bijstand aan het Walramplein.
- De Cauberg Classic (op een zondag in augustus) is een wielerronde op de WK 1998 parcoursen. Start en finish op de Prinses Beatrixsingel.
- De Bokkemèrt (op een zondag in oktober) is een grote Jaarmarkt / Braderie in het centrum, met o.a. streekproducten.
- Dat Valkenburg in de wintertijd dé Kerststad van Nederland is, heeft het te danken aan de (inter)nationale bekendheid van de twee ondergrondse kerstmarkten in de Fluweelengrot en de Gemeentegrot. Maar ook bovengronds is er in de kerstperiode genoeg te beleven.

Natuur en recreatie
- IVN Valkenburg.
- De Cauberg is een uitdaging voor wielrenners.
- Ravensbos.
- Schaesbergerbos,
- Steenkolenmijn Valkenburg.
- Grottenaquarium.
- Parken in Valkenburg.
- Het hertenkamp aan de Dr. Hermanstraat, achter de sluis aan het Walramplein, biedt ook onderdak aan diverse vogelsoorten.