Slenaken

Status
- Slenaken is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Gulpen-Wittem. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981. In 1982 over naar gemeente Wittem, in 1999 over naar gemeente Gulpen-Wittem.
- Wapen van de voormalige gemeente Slenaken.
- Onder het dorp Slenaken vallen - geografisch gezien - ook de buurtschappen Beutenaken en Heijenrath, maar omdat die een eigen postcode en plaatsnaam hebben in het postcodeboek, zijn het - in tegenstelling tot de meeste andere buurtschappen in ons land - formeel aparte woonplaatsen.
- Onder Slenaken vallen ook kleine delen van de buurtschappen Hoogcruts en Schilberg.

Naam
Uitspraak
Uit te spreken als Slénaken en niet als Slenáken.
In het Limburgs
Sjlennich.
Oudere schrijfwijzen
1253 Sledenake, 1280 Sledenachen, 1357 Sleydenaeken.
Naamsverklaring
Wellicht ontstaan uit Slediniacas*, ‘nederzetting toebehorend aan een Germaans persoon Slado’. Een andere verklaring gaat uit van slede, ‘dal, helling’, zodat de naam ook ‘woningen aan de helling’ zou kunnen betekenen.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
Slenaken ligt Z van Gulpen en Wittem. Slenaken ligt aan het kruispunt van de weg van St. Martensvoeren (België) naar Mechelen en de weg door het Gulpdal van Teuven (België) naar Gulpen.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Slenaken 132 huizen met 545 inwoners, verdeeld in dorp Slenaken 21/121 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Beutenaken 25/89, Heijenrath 60/221, Hoog-Cruts (ged.) 9/33 en Schilberg (ged.) 17/81.
- Per 1 januari 1982 is de gemeente Slenaken opgeheven en opgegaan in de gemeente Wittem met 715 hectare en 654 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Slenaken ca. 300 huizen met ca. 800 inwoners.

Geschiedenis en landschap
De oudste vermelding van de vrije rijksheerlijkheid Slenaken is in een oorkonde uit 1252 waar Adam, Heer van Sledenake als getuige optreedt voor Walram, hertog van Limburg. Later waren de graven Bronckhorst van Gronsveld en daarna graaf Plettenburg van Wittem er de baas.

Dat de omgeving van Slenaken al zo'n 6000 jaar geleden bewoond was, blijkt uit de grote ‘slijpsteen' in een bosje langs de Gulp, zuidelijk van Slenaken. In deze steen zijn diepe groeven te zien, ontstaan doordat mensen uit de Nieuwe Steentijd (Neolithicum) hun bijlen van vuursteen aan deze steen hebben geslepen.

Vóór 1676 maakte het dorp kerkelijk deel uit van de Belgische parochie Sint Maartensvoeren. Het kreeg na heel wat conflicten pas in 1793 een nieuwe kerk, bij besluit van het Hof van Brabant.

Slenaken heeft in de periode 1676-1796 gedurende een opvallend groot aantal jaren te kampen gehad met twee veel slachtoffers eisende dysenterie-epidemieën (1676 en 1781). Verder heeft Slenaken last gehad van de twee successieoorlogen, de Spaanse (1702 1713) en de Oostenrijkse (1740-1748), die zoals in de meeste plaatsen in Zuid-Limburg uitbuiting (door de passerende troepen) en verarming dus verslechtering van de voeding en de gezondheid met zich meebrachten.

Het dorpje Slenaken is het pronkstuk van het Gulpdal. Het typische Heuvelland komt hier met prachtige vergezichten tot uitdrukking. De mooie parochiekerk uit de 18e eeuw bepaalt mede de aantrekkelijkheid van de kern. Als u in Slenaken bent, zult u snel zien waarom men het hier ‘Klein Zwitserland’ noemt.

Bezienswaardigheden
- Slenaken heeft 9 rijksmonumenten, waarvan 2 in het Slenakense deel van de buurtschap Schilberg.
- St. Remigiuskerk.
- Pastorie.
- Mariakapel.
- Broek- of Broekermolen.
- Oude vakwerkhoeven en -huizen vindt u zowel in Slenaken als in de onder Slenaken vallende buurtschappen Beutenaken en Heijenrath.

Musea
- Museum voor Religieuze Kunst.

Jaarlijkse evenementen
- Kermissen zijn er in Slenaken eind januari (zo/ma/di vanaf de 4e zo), eind juli (zo/ma/di) en eind september (zo/ma/di, vanaf de laatste zo). Alleen de zomerkermis heeft attracties.
- Zomeravondconcerten met aansluitend Tiroler Avond (op woensdagen in augustus). Organisatie: fanfare Berg en Dal. Locatie: Dorpsstraat 16. Entree: vrije gave.

Natuur en recreatie
- Weekendje Hotel Slenaken met golf op 2 greenfees (online te boeken).
- Slenaken, gelegen in de Gulpvallei, heeft spraakmakend natuurschoon; kalkgraslanden wisselen af met velden en bossen, waarin eiken, hoogbeuken en zelfs orchideeën nog volop kunnen gedijen.
- Vanuit Slenaken kunt u het hele jaar door een wandelvierdaagse lopen. Nadere informatie bij café ’t Brugske, Dorpsstraat 2. Tel. 043-4573209.

Overnachten
- Vakantiehuizen in Slenaken en omgeving (online te boeken).
- Hotels in Slenaken en omgeving (online te boeken).

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)