Winschoten

Plaats
Stad
Oldambt
Oldambt
Groningen

gemeente_winschoten_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Winschoten anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Winschoten anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

winschoten_brouwerij.jpg

Winschoten, deze voormalige brouwerij uit 1865 is gelukkig behouden gebleven en herbestemd tot woning. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Winschoten, deze voormalige brouwerij uit 1865 is gelukkig behouden gebleven en herbestemd tot woning. (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Winschoten

Terug naar boven

Status

- Winschoten is een stad in de provincie Groningen, in de streek en gemeente Oldambt. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2009. Het is de hoofdplaats van de gemeente Oldambt.

- Wapen van de voormalige gemeente Winschoten.

- Onder de stad Winschoten vallen ook de buurtschappen Oostereinde en Zuiderveen, een deel van de buurtschap Winschoter Hoogebrug en (het bebouwde gedeelte van) de buurtschap Winschoterzijl.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Winschoot.

Oudere vermeldingen
13e eeuw Winsewida, bewoners: 1391 kopie 16e eeuw Windschoter, 1435 van Wynschote, 1448 kopie to Wynschoten, 1467 de Wynschotten, 1469 to Wynscote, 1506 kopie tho Winschate, 1520 tho Winschote, 1677-1678 Winschoot, 1781 Winschoten, 1840 ook Winschoot.

Naamsverklaring
Ontstaan uit Windes-kote* 'klein huis, kleine boerderij van de persoon Windo'. De oudste vorm uit de kroniek van Mariëngaarde betekent wida = wede 'bos, kreupelhout', van Windo of Winso, maar de identificatie ervan is onzeker.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

De stad Winschoten grenst in het W aan Westerlee en Heiligerlee, in het NW aan Scheemda en buitengebied van Midwolda, in het N aan het Oldambtmeer en Blauwestad, in het NO aan Finsterwolde en Beerta, in het ZO aan Blijham en in het Z aan Oude Pekela, en ligt O van Meeden, Z van Midwolda en Oostwold, WZW van Bad Nieuweschans, W van Oudeschans, NW van Bellingwolde en NO van Nieuwe Pekela. Door het N van het stadsgebied loopt, N van de stadskern, de A7, van NW naar O. De stad heeft een kleine enclave, even N van het stadsgebied, in het N grenzend aan de Z enclave van Oostwold en in de overige windrichtingen grenzend aan Blauwestad.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Winschoten 454 huizen met 3.743 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 369/3.096 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Zuiderveen 24/218, Winschoter Hoogebrug (deels) 3/9, Winschoterzijl (deels) 1/12, Oostereinde 30/176 en Bovenburen 27/232. Tegenwoordig heeft de stad ca. 7.000 huizen met ca. 18.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze stad, kun je terecht bij de in 1977 opgerichte Stichting Oud Winschoten. "De stichting stelt zich ten doel de belangstelling te wekken en de instandhouding te bevorderen voor alles wat betrekking heeft op de historie van onze stad. Voorlichting geven aan een ieder die maar geïnteresseerd is in de historie van de stad, in de ruimste zin van het woord, middels publicaties (waaronder ons halfjaarlijks tijdschrift) en het organiseren van bijeenkomsten al dan niet met sprekers. “Het beste dat de historie ons nalaat, is het enthousiasme dat zij veroorzaakt”, een zin opgetekend uit het oeuvre van de grote schrijver Goethe (1840). De zin typeert al die diegenen die zich op de een of andere wijze met onze stichting verbonden voelen."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Winschoten heeft 48 rijksmonumenten.

- De Hervormde (PKN) Grote Kerk of Marktpleinkerk (Marktplein 1), oorspronkelijk Sint-Vituskerk, is een romanogotisch kerkgebouw met een vrijstaande klokkentoren. Tot in de 16e eeuw behoorde Winschoten in kerkelijk opzicht tot de Abdij van Corvey aan de Wezer. Deze band wordt voor het eerst vermeld in 1474. Veel parochies die ressorteerden onder de Abdij van Corvey werden toegewijd aan Vitus, zo ook deze parochie. De band die de stad had met de Abdij van Corvey is nog altijd zichtbaar in het stadswapen, waarop de heilige Vitus is afgebeeld. De Marktpleinkerk is sinds de reformatie, eind 16e eeuw, hervormd. De kerk is gebouwd in ongeveer 1275, de parochie wordt voor het eerst vermeld in 1482. De kerk stond in het midden van een groot kerkhof, dat pas in de 19e eeuw het centrale marktplein van de stad werd.

Het kerkgebouw geldt als een gaaf voorbeeld van romanogotiek, maar dat komt ook doordat de meeste sporen van andere bouwstijlen uit tussenliggende eeuwen bij een grondige restauratie in 1905-1907 door rijksbouwmeester C.H. Peters en gemeentearchitect Klaas de Grooth zijn uitgewist. De langwerpige kerk is 41 meter lang en 8,65 meter breed en telt vijf traveeën, elk met twee hoge smalle spitsboogvensters die door nissen in dezelfde vorm worden geflankeerd. Het koor wordt omringd door een rij kleine hagioscopen. Tegen de wanden staat een lange reeks grafzerken. De oudste is voor Gerhardus Wemhof, die van 1582 tot 1607 de eerste dominee was. Het interieur ademt de geest van de laatmiddeleeuwse gotiek, vooral door de 22 hoge ramen, waarvan het gebrandschilderd glas in de jaren 1948-1970 is ontworpen door kunstenaar Femmy Schilt-Geesink en vervaardigd door haar echtgenoot Johan Schilt. Ook is een laatgotische stijl waarneembaar in het doopvont en het altaarstuk. De barokke preekstoel van Jan Bitter sr. uit 1745 met houtsnijwerk van Casper Struiwig is afkomstig uit de kerk van het gesloopte dorp Oterdum in de Delfzijlster Oosterhoek. De oorspronkelijke preekstoel uit 1695 van de Marktpleinkerk was al in 1907 verhuisd naar de Grote of Sint-Nicolaaskerk in Monnickendam. De oude westingang in rococostijl, die zich sinds de restauratie aan de binnenkant onder het orgel bevindt, draagt het jaartal 1772 en is gemaakt door B. Coender.

Het orgel is in 1868 geplaatst door C.G.F. Witte, eigenaar van de firma J. Bätz & Co. Het is het enige instrument dat deze befaamde Utrechtse orgelbouwer in de provincie Groningen heeft geleverd. De losse kerktoren staat op 23 meter afstand van het kerkgebouw, aan de ernaar vernoemde Torenstraat. Het onderste gedeelte is vermoedelijk ook uit de 13e eeuw, maar de toren is in fasen verhoogd tot 41 meter en dateert in zijn huidige omvang uit de 16e eeuw. Aan de witte bepleistering die de toren had van 1856 tot 1931 is de bijnaam "d'Olle Witte" ontleend. naar analogie van "d'Olle Grieze", de Martinitoren in de stad Groningen. Bij de restauratie van de toren in 1930-1931 is de bouwvallige spits vervangen door een achtkantige lantaarn met koepeldak, ontworpen door gemeentearchitect Derk Bolhuis. Ook kreeg de toren toen een beiaard met 25 klokken, van de Engelse klokkengieterij Gillett & Johnston te Croydon, die echter door de Duitse bezetters zijn gevorderd en omgesmolten. In 1947 is een nieuwe beiaard geplaatst, van klokkengieterij Van Bergen te Heiligerlee. Deze telt 35 klokken, die door gemeentelijke bezuinigingen sinds 2013 niet meer met regelmaat te horen zijn. De positie van stadsbeiaardier is opgeheven.

- Koren- en pelmolen Berg (Grintweg 63) is de meest westelijke van de drie molens in de stad. De molen is in 1854 gebouwd en is in de 20e eeuw langdurig in bezit geweest van de familie Berg, wat de naam van de molen verklaart. De molen heeft in 2000 een omvangrijke restauratie ondergaan, is sindsdien weer bedrijfsvaardig en wordt regelmatig door een vrijwillig molenaar in bedrijf gesteld. De molen is sinds 1956 eigendom van de gemeente Winschoten (tegenwoordig gemeente Oldambt). De molen is, in tegenstelling tot de andere twee molens in de stad, nog altijd voorzien van het zelfzwichtingssysteem op het wiekenkruis. De molen is te bezichtigen als hij draait en/of als de vlag uithangt.

- Koren- en pelmolen Dijkstra (Nassaustraat 63), die in 1862 voor de familie Dijkstra is gebouwd, was de grootste en hoogste molen van de stad, voordat de korenmolen Edens even verderop aan de Nassaustraat voor de tweede maal werd verhoogd. De molen bleef tot 1953 eigendom van de familie Dijkstra en is toen verkocht aan de gemeente Winschoten (tegenwoordig gemeente Oldambt). De molen heeft een inrichting met vier koppels maalstenen en twee pelstenen. Daarnaast is de rest van de pellerij in zijn geheel bewaard gebleven. De molen is hiermee waarschijnlijk de meest 'steenrijke' molen van Nederland. De molen is enkele malen gerestaureerd en regelmatig op vrijwillige basis in bedrijf. De molen is te bezoeken op zaterdagen van 09.00-12.00 uur, behalve de 2e zaterdag van de maand, dan is het van 13.00-16.00 uur. Verder is bezoek op afspraak mogelijk.

- Korenmolen Edens (Nassaustraat 14) is de oudste molen in de stad en tevens de oudste molen van de provincie Groningen. De molen is in 1763 naar alle waarschijnlijkheid als pelmolen gebouwd en later ook als korenmolen ingericht. Thans is alleen het maalwerk nog aanwezig. De molen is in 1870 verhoogd. In 1985 is de molen ingrijpend gerestaureerd en sindsdien op vrijwillige basis in bedrijf. Vanwege de rond de molen ingestelde molenbeschermingszone, die de vrije windvang van de molen moet beschermen, heeft de toenmalige eigenaar van de molen, de gemeente Winschoten (tegenwoordig gemeente Oldambt), de molen in 2006 drie meter verhoogd. Dit gebeurde omdat een appartementencomplex in de nabijheid van de molen een gedeelte van de wind uit de wieken nam. Naast de oudste nog bestaande molen van de provincie Groningen is deze molen nu ook de hoogste molen van de provincie. Samen met de andere twee molens Berg en Dijkstra is de molen een belangrijk herkenningspunt in de 'Molenstad'. De molen is te bezoeken op zaterdagen en op afspraak.

- Gevelstenen in Winschoten.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Het Middeleeuws Winschoten & Fantasy Festival (eind augustus, in 2018 voor de 5e keer) is een 3-daags evenement gevuld met muziek, vermaak en entertainment. Kampementen, spectaculaire optredens, workshops en 100% Full Contact Fighting. Ook is er een leuke markt en er zijn voldoende eet- en drinkgelegenheden. Een spektakel voor het hele gezin. Er is ruim voldoende parkeergelegenheid op loopafstand van het evenement.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Speeltuinvereniging Sint Vitusholt bestaat al sinds 1957 en is voor vele generaties een begrip voor de Bomenbuurt, Winschoten en omgeving. De vereniging is de laatste jaren behoorlijk gegroeid. In 10 jaar tijd zijn er veel nieuwe speeltoestellen bijgekomen en het pand is uitgebreid en gemoderniseerd. Het ledenaantal staat nu op bijna 1000. Ook het aantal bezoekers aan de speeltuin neemt nog voortdurend toe. "Wauw! Wat een mooie speeltuin", wordt vaak al geroepen bij binnenkomst. Leuke speeltoestellen in de mooiste kleuren waar je vrolijk van wordt en die uitnodigen om te spelen. Ook voor kinderen met een lichamelijke beperking zijn er (aangepaste) speeltoestellen. Er is een terras met goed zicht op de speeltuin. Entreeprijs voor niet-leden is slechts €1,00 per persoon. Er is een kiosk met een ruim assortiment drank, snoep, ijs e.d.

Terug naar boven

Beeld

- Het Winschoter Stadsjournaal is een groep actieve filmers, die het wel en wee in en om de stad Winschoten vastleggen. De groep bestaat al bjina 50 jaar. Inmiddels is een filmarchief opgebouwd met meer dan 2.000 items en meer dan 250 filmproducties.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Winschoten (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Sport: - Handbalvereniging HV Blue Stars.

- Zorg: - Zorgboerderij De Vossenburght.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Winschoten Acacialaan en - idem Hofstraat.

Reacties

(2)

Kunt u mij geschiedenis informatie geven over (buurtschap) Oostereinde Winschoten. Oostereinde is waar ik woon.

Helaas hebben wij in ons bronnenmateriaal niets kunnen vinden over de geschiedenis van buurtschap Oostereinde. Op onze pagina van deze buurtschap ( https://www.plaatsengids.nl/oostereinde ) heb ik u reeds verwezen naar Stichting Oud Winschoten, die daar meer van zou moeten weten. Zij zijn immers gespecialiseerd in de lokale geschiedenis.

Reactie toevoegen