Vrederust

Plaats
Buurtschap
Bergen op Zoom
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

Vrederust Halsteren paviljoen [640x480].jpg

Het hoofdgebouw annex administratiegebouw van Vrederust (Hoofdlaan 8) dateert uit 1930 en is een rijksmonument. Het is gebouwd naar ontwerp van architect B.T. Boeyinga, in de Amsterdamse School-stijl.

Het hoofdgebouw annex administratiegebouw van Vrederust (Hoofdlaan 8) dateert uit 1930 en is een rijksmonument. Het is gebouwd naar ontwerp van architect B.T. Boeyinga, in de Amsterdamse School-stijl.

Vrederust Halsteren kerk De Ark [640x480].jpg

De oorspronkelijk Hervormde kerk van Vrederust, die sinds de verbouwing van 1970 De Ark heet, is gebouwd in 1923

De oorspronkelijk Hervormde kerk van Vrederust, die sinds de verbouwing van 1970 De Ark heet, is gebouwd in 1923

Vrederust

Terug naar boven

Status

- Vrederust is een buurtschap en psychiatrisch ziekenhuis in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Bergen op Zoom. T/m 1996 gemeente Halsteren. T/m 1961 tevens gedeeltelijk gemeente Bergen op Zoom*.
* Zie verder bij Halsteren > Status.

- De buurtschap Vrederust valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Halsteren.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1869 kopie 1910 Vrederust.

Naamsverklaring
Veelvuldig voorkomende naam, met name bij 19e-eeuwse landerijen, die de wens 'op deze plek ruste vrede' uitdrukt.(1)

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Vrederust ligt in het bosrijke gebied ZO van Halsteren.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het Algemeen Psychiatrisch Ziekenhuis Vrederust is in 1909 opgericht. Het was een project van de Vereeniging tot Christelijke Verzorging van Krankzinnigen in Zeeland. Deze wilde een tehuis in een bosrijke omgeving, dat per trein goed bereikbaar was en met schoon drinkwater. In die tijd waren dat de vereisten voor het bouwen van een inrichting. Zo’n plek was in de eigen provincie niet te vinden. Daarom werd er een stuk van het landgoed Buitenlust aangekocht van de familie Bakx. Daar konden de ‘gekken’ van de buitenwereld worden afgezonderd. De (circa 200) patiënten konden therapeutisch werken in de boomgaarden, de bloemkwekerij en de moestuin. In 1923 kwam er een kerk bij. De rijken zonden hun ‘zenuwlijders’ overigens veelal naar dure klinieken in het buitenland. Personeel en patiënten kwamen aanvankelijk allemaal uit Zeeland. Het is lange tijd een protestants Zeeuws bolwerk geweest in het katholieke West-Brabant.

- Nadere informatie over de geschiedenis van en recente ontwikkelingen op Vrederust.

In 1998 is de geschiedenis van Vrederust door historicus J. Gorisse op schrift gesteld in het boek ‘Van Idealen en Mensenwerk’.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

Sinds de jaren zeventig is Vrederust ‘opengebroken’. Bij gebrek aan Zeeuwse werknemers werd er steeds meer personeel uit de buurt aangenomen. Voor de patiënten is de situatie aanmerkelijk verbeterd. Nieuwe medicijnen en therapieën zijn ontwikkeld en het aantal bedden is van 800 naar 400 teruggebracht. Patiënten gaan tegenwoordig weer zo snel mogelijk naar huis. Een deel van het terrein is in 1987 door Het Brabants Landschap aangekocht. Aangezien de naam Vrederust onverbrekelijk met het ziekenhuis is verbonden, moest hier een andere naam voor worden bedacht. Dat is weer Landgoed Buitenlust geworden. Het terrein van het instituut is in 1997 gerenoveerd; het gebied is ingekrompen, de tuinen zijn aangepast en er zijn nieuwe gebouwen geplaatst en bestaande gerenoveerd.

Het huidige gebied van de GGZ-instelling, die tegenwoordig Landgoed Vrederust heet (onder de link vind je een plattegrond van het huidige gebied), en onderdeel is van GGZ Westelijk Noord-Brabant, is vandaag de dag ingericht als parkachtig landgoed met circa 30 verblijfs- en dienstgebouwen. De stedenbouwkundige structuur van het terrein is voornamelijk verankerd aan een centrale as met monumentale bomen. Deze as wordt beëindigd met een rotonde en kijkt uit op het Hoofdgebouw. De overige gebouwen zijn schijnbaar willekeurig over het terrein verspreid, in een parkachtig gedeelte met gebogen paden.

Vandaag de dag voldoen niet alle panden meer aan de actuele eisen des tijds, en wil men deels ook met een ander soort panden kunnen inspelen op de huidige eisen en wensen. Daarom is in 2015 een herzien Bestemmingsplan Vrederust vastgesteld, dat mogelijkheden schept om gebouwen te herbestemmen tot andere functies, en nieuwe panden op maat te bouwen, rekening houdend met de eisen die er tegenwoordig aan gesteld worden in relatie tot de zorgverlening.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Cultuurhistorisch waardevolle elementen op Vrederust zijn de bestaande dreven en de oudste gebouwen op het terrein: het Hoofdgebouw (rijksmonument); kerk de Ark (gemeentelijk monument); het oude gedeelte van de Schorre (rijksmonument); Hoofdlaan 16 en 18 (gemeentelijk monument); Vijverdonk 1, 3, 5 en 7 (gemeentelijk monument); 't Wasven 4 (gemeentelijk monument).

- De oorspronkelijk Hervormde kerk (Hoofdlaan), die sinds de verbouwing van 1970 De Ark heet, is gebouwd in 1923. Vrijwilligers van de Quirinuskerk te Halsteren stellen de bewoners van Vrederust in staat om op de zondagen de oecumenische kerkdienst in De Ark bij te wonen.

- Het hoofdgebouw annex administratiegebouw van Vrederust (Hoofdlaan 8) dateert uit 1930 en is gebouwd naar ontwerp van architect B.T. Boeyinga, in de Amsterdamse School-stijl. Het pand is in 1989 inwendig gerenoveerd. Daarbij is een liftkoker gemaakt, waarvan de opbouw boven het dak uitsteekt. Tevens zijn alle oorspronkelijke stalen kozijnen vervangen door kunststof kozijnen. Het hoofdgebouw is van algemeen belang. Het heeft cultuurhistorisch belang als uitdrukking van een geestelijke en sociale ontwikkeling, in het bijzonder de ontwikkeling van de christelijke zwakzinnigenzorg en als uitdrukking van de bijzondere typologische ontwikkeling van de patiëntenhuisvesting in het Interbellum. Het heeft architectuurhistorische waarde: het is van belang door de bijzondere en verzorgde detaillering en als voorbeeld van het oeuvre van architect Boeyinga en vanwege de stijl. Daarnaast heeft het object ensemblewaarden wegens de samenhang met de wijze van inrichting en voorzieningen van de gehele inrichting. Op het eerste gezicht zou je denken dat er een watertoren aan het hoofdgebouw vast zit, maar dat is het dus niet. De instelling hád wel een eigen watertoren, gebouwd in 1908, maar deze is in 1994 afgebroken.

- Paviljoen De Schorre (Hoofdlaan 4) voor acute psychiatrie, is in 1908 ontworpen door architect B.T. Boeyinga, in de stijl van de Amsterdamse School, als paviljoen observatie. Uitgebreid en verbouwd in 1933 (gedeeltelijke uitbouw vleugel), 1955 (aanbouw serre) en 1990 (renovatie en uitbreiding). De opmerkingen bij het hoofdgebouw van Vrederust gelden vrijwel geheel ook voor Paviljoen De Schorre (behalve de zinsnede over de bijzondere en verzorgde detaillering en stijl).

- Op het terrein van Vrederust is een kunst- en beeldenroute uitgezet. Hierdoor wil men het gebied uitnodigender maken voor mensen ‘van buiten’, die hier tijdens een ontspannen fietstocht of wandeling van de omgeving kunnen genieten, waardoor tevens patiënten en niet-patiënten elkaar kunnen ontmoeten.

- De begraafplaats van Vrederust is officieel nog steeds in gebruik. Maar grote stukken waren nauwelijks onderhouden en overwoekerd, en veel graven hebben alleen een betonnen paaltje met een nummer (dat komt omdat veel families van de overleden patiënten vroeger geen kostbare grafsteen konden betalen). Joost de Bont, anno 2016 ruim 40 jaar psychiatrisch verpleegkundige bij dit instituut, heeft zich met vrijwilligers ingezet om de begraafplaats in 2016 op te knappen, zodat het er allemaal weer netjes is komen te zien. En hij wilde de 'vergeten' patiënten hun naam teruggeven. De namen die bij de graven horen, staan nu in boeken die voor alle bezoekers makkelijk toegankelijk zijn. En er is een monument gekomen ter nagedachtenis aan de begraven patiënten; een hardstenen plaat met daarop een gedicht dat vertelt waarom men de namen weer zichtbaar wilde maken.

- N van Vrederust ligt Fort De Roovere, genoemd naar het Statenlid Pompeyes de Roovere, Heer van Hardinxveld. Fort De Roovere ligt O van Halsteren, rond de Schansbaan en de Fort de Roverweg. De buitengracht van het fort vormt de grens met Landgoed Buitenlust. Het gebied is 18 hectare groot. Het is eigendom van en wordt beheerd door de gemeente Bergen op Zoom. Fort De Roovere is aangelegd in 1628, tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648), als onderdeel van de West-Brabantse Waterlinie, die een verdedigingswerk was tegen de Spanjaarden. Fort Henricus en de bolwerken van Pinsen, De Roovere en Moermont hebben een belangrijke rol gespeeld in deze strijd. De waterlinie schermde de noordkant van de vestingstad Bergen op Zoom af. Er werd handig gebruikgemaakt van de natuurlijke laagte. Het Steenbergs en Halsters Laag liggen onder zeeniveau. Door bij vloed een sluis in de Steenbergse Vliet open te zetten, kon het zeewater instromen.

Langs de linie verrezen vier forten. Een aan de inlaat bij Steenbergen en drie op de hoge zandgronden tussen Halsteren en Bergen op Zoom. De waterlinie functioneerde naar verwachting. Hoewel Bergen op Zoom in 1747 in handen viel van de Fransen, lag dat niet aan de linie. Die hield stand. Modernisering van het oorlogvoeren maakte een einde aan de militaire betekenis. In 1816 is de linie ontmanteld. Oud-wethouder en -gemeenteraadslid Johannes Sinke (overleden in 2008), die vlakbij het fort woonde en zich er decennialang voor heeft ingezet om het fort beter ‘op de kaart’ te krijgen, heeft in de loop der tijd een reeks publicaties over Fort De Roovere het licht doen zien. De SBM (Stichting Bezichtiging Monumenten Bergen op Zoom) organiseert regelmatig een wandeling over Fort De Roovere o.l.v. een gids. Van mei t/m oktober is dit de 2e zondag en de 4e zaterdag van de maand van 14.00-15.30 uur, van november t/m april is het de 2e en 4e zondag van de maand van 13.00-14.30 uur. Je kunt bij de VVV of bij SBM ook een wandeling bespreken op een andere dag.

- Direct W van Vrederust liggen de restanten van Fort Pinssen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Vrederust (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Sport: - "Op 4 augustus 1933 is het allemaal begonnen; een voetbalvereniging op het terrein van psychiatrisch ziekenhuis Vrederust, op initiatief van medewerkers en patiënten. Het instituur was tot aan de Tweede Wereldoorlog met een populatie van ongeveer 1000 patiënten en 350 personeelsleden een vrij gesloten gemeenschap. Een gemeenschap die qua verenigingsleven op zichzelf was aangewezen. Er waren weinig contacten met het “Bergse en Halsterse” wat dat betreft. Zo werden diverse verenigingen in het ziekenhuis opgericht. Deze moesten voorzien in de behoefte van vrijetijdsbesteding voor zowel patiënten als personeel. Tevens werd op 4 augustus 1933 een voetbalvereniging opgericht. Een eerdere poging in de jaren twintig was om onduidelijke redenen mislukt. Enkele verplegers hadden na overleg met bestuur en directie toestemming om een voetbalvereniging op te richten. De clubnaam was S.S.S. ('Sport Staalt Spieren'). Voor de clubnaam moest het woord Christelijk staan en er mocht niet op zondag worden gevoetbald. Tevens moesten belangstellenden van “buitenaf” toestemming hebben van de directie om lid te worden.

Het eerste voetbalveld was een weide. Dit bestaat nog altijd; het ligt aan de rechterzijde als men het landgoed verlaat, richting Fort De Roovere. De eerste periode werd er vriendschappelijk gevoetbald tegen clubs uit de omgeving. De vereniging maakte zodoende propaganda voor het zaterdagvoetbal, vooral omdat de meeste clubs in de omgeving vooral op zondag speelden. Later werd contact gezocht met clubs op het eiland Tholen en werd besloten om in competitieverband te gaan spelen. S.S.S. werd lid van de KNVB. Toen is ook de naam VV Vrederust ontstaan, omdat bij de KNVB al een vereniging met de naam S.S.S. bestond. Zo ontstond de Tholense competitie, die vóór 1940 in ieder geval twee keer gespeeld is.

Belangrijk te vermelden is ook dat vóór 1940 al een “Pinkstertoernooi” georganiseerd werd. Dit toernooi bestaat dus bijna net zolang als de vereniging. In 2004 kon het toernooi niet gehouden worden vanwege teruglopende belangstelling van verenigingen. Door de rijke historie van dit toernooi vinden bestuur en leden dat er vanaf 2005 weer een Piet Sebregts Pinkstertoernooi georganiseerd moet worden. Dat is destijds in ere hersteld en later over gegaan in het Sponsortoernooi. In seizoen 1937-1938 is er een competitie gespeeld met uitsluitend Bergse clubs en een uit Roosendaal. Voor het eerst werd toen door Vrederust met twee elftallen deelgenomen. Het tweede werd aangevuld met patiënten. Steeds meer voetballers van buitenaf werden lid, zodat er zelfs een derde elftal kon worden samengesteld. We kregen een tweede veld bij het “Hertenkamp”. Dit veld werd in 1939 het hoofdveld en wordt nu nog altijd gebruikt als trainingsveld.

Na de oorlog moest de vereniging aan meer eisen gaan voldoen zoals het aanstellen van een consul, gescheiden kleedruimtes en een afzetting rond het veld moest geregeld worden. Mede door veel medewerking van directie en bestuur en uiteraard de volle inzet van vrijwilligers konden we aan deze eisen voldoen. In 1972 kregen we een nieuw hoofdveld, dat tot op heden in gebruik is. In seizoen 1972-1973 won het eerste elftal de zaterdagbeker. Een prachtige prestatie, met nog meer glans omdat de vereniging op 4 augustus 1973 het 40-jarig jubileum vierde. In 1978 hebben we met vereende krachten en medewerking van ziekenhuis Vrederust veldverlichting op ons trainingsveld kunnen plaatsen.

In de jaren tachtig en negentig breidde de vereniging zich steeds meer uit. Er kwam een activiteitencommissie. Hierdoor ontstonden activiteiten als een rommelmarkt, kerstbingo etc. Veel van deze activiteiten bestaan nog altijd, door veel inzet van vrijwilligers. Een hoogtepunt in ons bestaan was de opening van clubhuis De Schakel in 1997. Door de inzet van vele vrijwilligers en een doortastend bestuur hadden we eindelijk een eigen “honk”. Hierdoor nam de afhankelijkheid van financiën en locatie verder af, zodat we steeds meer aan selfsupporting konden gaan doen. Het jubileumjaar 2008, waarin het 75-jarig bestaan centraal stond, is een fantastisch feestjaar geweest voor alle (oud-)leden, vrijwilligers en supporters van de vereniging. Dat er nog vele jaren mogen volgen! Tot op heden is VV Vrederust nog altijd een vereniging met alleen seniorenteams, en dus geen jeugdelftallen. Sportief gezien gaat het met ups en downs. Een mijlpaal is het periodekampioenschap, behaald in 2018, waarna bijna promotie naar de derde klasse werd gerealiseerd."

- Zorg: - "Zorgboerderij 't Wasven wil zich met haar dagbesteding graag onderscheiden door het aanbieden van activiteiten die gericht zijn op de natuur (buitenleven), actief (wandelen), creatief bezig zijn en zorg (dagbesteding en begeleiding). We bevinden ons op een van de mooiste plekken in Halsteren op het deel van Vrederust dat tegenwoordig Landgoed Buitenlust heet. Midden in de bossen met prachtige verharde en onverharde wandelpaden. Ook cliënten die iets minder mobiel zijn en afhankelijk zijn van een rollator kunnen hier heerlijk met ons op pad als we gaan wandelen. Wij hebben op 't Wasven een rolstoel voor degenen niet lang of ver kunnen lopen. Ook fietsen behoort tot de mogelijkheden op onze elektrisch ondersteunde duo-fiets.

De tuin van ruim 1.200m2 en het atelier in de tuin lenen zich uitstekend voor het op vrijwillige basis helpen in de moestuin, bloementuin, verzorgen van de dieren, het maken van bijvoorbeeld vogelhuisjes, bloemstukjes, keramiek, schilderen of andere creatieve doeleinden. Uit de moestuin proberen we in het seizoen zoveel mogelijk verse ingrediënten te halen voor een verse maaltijd. Kortom, er is echt van alles te doen. Wij bieden onze cliënten elke dag een verse warme maaltijd aan, met vooraf een soepje, hoofgerecht en een toetje. En natuurlijk hebben we regelmatig een eigengebakken taart of vers brood. Cliënten mogen meedenken over de maaltijden en nieuwe activiteiten. De centrale plek waar zich de grote eetkeuken bevindt is gelijk de gemeenschappelijke ruimte waar we iedereen ontvangen, in de middag gezamenlijk eten en gezellig verhalen kunnen vertellen of een spelletje kunnen spelen.

Een aantal voorbeelden van activiteiten: wandelen (met de honden); fietsen op onze elektrisch ondersteunde duofiets; het gebruiken van een Ipad-pro; verzorgen en voeren van de kippen; eieren rapen / eieren schoonmaken; werken in de moestuin / planten potten; creatieve activiteiten zoals bloemschikken, schilderen, beeldhouwen, keramiek, vogelhuisjes maken etc.; samen koffie drinken, verhalen vertellen, nieuws bespreken; gezamenlijk de lunch maken en samen eten; brood / taart bakken; organiseren van "uitjes" die aansluiten bij het concept mens en natuur; spelletjes spelen / puzzelen; boek lezen; rustruimte voor ontspanning; er lekker op uit gaan met de groep. Wanneer sommige cliënten genieten en bezig zijn in de buitenlucht, worden anderen graag betrokken bij het verzorgen van de dieren, het voorbereiden van de lunch of het verzorgen van de bloemen- en moestuin. Deelname aan de activiteiten vindt altijd op vrijwillige basis plaats. Niets is verplicht. Wij werken altijd met minimaal 3 medewerk(st)ers op een groep. Hierdoor kunnen wij iedere cliënt de juiste aandacht en zorg geven."

- "Wij zijn de familie Oerlemans en hebben vanaf 2004 een zorgboerderij op ons prachtige melkveebedrijf op Landgoed Buitenlust, NO van Landgoed Vrederust. Dit is begonnen omdat we onze rustgevende omgeving en warme familiebedrijf graag willen delen met mensen die daar in hun eigen omgeving iets in tekort komen. Tot eind 2014 hebben we als zorgboerderij gewerkt met mensen met een verslavingsprobleem (in samenwerking met Novafarm). Nu bieden we onze dagbesteding ook aan voor mensen uit andere doelgroepen; hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan arbeidsre-integratie, mensen met burn-out klachten et cetera. Novafarm blijft nog altijd een deel van ons uitmaken. maar sinds 2015 zijn we als zorgboerderij zelfstandig gegaan onder de naam Boerderij Den Hof.

We hebben als streven om mensen weer meer in contact te brengen met hun eigen krachten, grenzen te leren herkennen, erkennen en verleggen. Dit kan door te werken met en voor de dieren, de moestuin en de landerijen, het koffieterras en onze boerderijwinkel. De betrokkenheid en familiale sfeer draagt enorm bij aan de veilige omgeving die we proberen te zijn als zorgboerderij, zodat ieder aan zijn doelen kan werken en het traject bij ons tot een succes kan maken. Het gemakkelijkst en leukst is het natuurlijk om je persoonlijk hier van alles over te vertellen en te laten zien, dus bel ons of kom gerust een keer langs. Graag hopen we je een keer te mogen verwelkomen op onze zorgboerderij als jij daar baat bij zou kunnen hebben."

- Openbaar vervoer: - Je kunt met het openbaar vervoer naar Landgoed Vrederust reizen. De dichtstbijzijnde bushalte is ongeveer 15 minuten lopen. Naast het reguliere openbare vervoer kun je gebruik maken van de Deeltaxi of de Plus Bus voor Halsteren en Lepelstraat.

Reacties

(2)

Wat zijn de mogelijkheden om op de begraafplaats begraven te worden?
Wij wonen zelf op "Vrederust" aan de vijver.
Graag verneem ik van U.

De site waar u deze reactie op geplaatst heeft, Plaatsengids.nl, beschrijft alle plaatsen (steden, dorpen en buurtschappen) in ons land, dus ook buurtschap/landgoed/instituut Vrederust. Maar wij hebben geen inhoudelijke bemoeienis met de instanties die wij beschrijven. Maar ik heb het hele internet voor u afgezocht of er in dit geval mogelijkheden zijn om hier nog te kunnen worden begraven. Helaas heb ik daar niets over kunnen vinden. Dat kan betekenen dat óf de informatie hierboven verouderd is en er geen nieuwe graven meer worden uitgegeven, óf dat dat nog wel kan en men er geen publiciteit voor maakt omdat er wellicht alleen plekken voor bewoners van het gebied zijn, wat ik me kan voorstellen. De enigen die u dat kunnen vertellen is het instituut op het landgoed (GGZ Westelijk Noord-Brabant). Dus ik adviseer u contact met hen op te nemen. De link naar hun contactpagina vindt u hierboven onder de link onder hun naam. U kunt natuurlijk ook even bij uw 'buren' binnenlopen. Op de site van de gemeente Bergen op Zoom - en ook op de site van welke uitvaartondernemer dan ook - vind ik namelijk niets over deze begraafplaats, dus ik vermoed dat het instituut de begraafplaats zelf in beheer heeft. Tevens heb ik de pagina nog wat verder uitgewerkt.
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen