Vrederust

Plaats
Buurtschap
Bergen op Zoom
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

Vrederust Halsteren paviljoen [640x480].jpg

Vrederust (buurtschap van Halsteren), administratiegebouw van psychiatrisch ziekenhuis Vrederust.

Vrederust (buurtschap van Halsteren), administratiegebouw van psychiatrisch ziekenhuis Vrederust.

Vrederust Halsteren kerk De Ark [640x480].jpg

Vrederust (buurtschap van Halsteren), kerk De Ark uit 1923.

Vrederust (buurtschap van Halsteren), kerk De Ark uit 1923.

Vrederust

Terug naar boven

Status

- Vrederust is een buurtschap en psychiatrisch ziekenhuis in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Bergen op Zoom. T/m 1996 gemeente Halsteren. T/m 1961 tevens gedeeltelijk gemeente Bergen op Zoom*.
* Zie verder bij Halsteren > Status.

- De buurtschap Vrederust valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Halsteren.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1869 kopie 1910 Vrederust.

Naamsverklaring
Elliptische naam met het karakter van een wensgedachte: op deze plek rust(e) vrede. Veelvuldig voorkomende naam, met name bij 19e-eeuwse landerijen.(1)

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Vrederust ligt in het bosrijke gebied ZO van Halsteren.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het Algemeen Psychiatrisch Ziekenhuis Vrederust is in 1909 opgericht. Het was een project van de Vereeniging tot Christelijke Verzorging van Krankzinnigen in Zeeland. Deze wilde een tehuis in een bosrijke omgeving, dat per trein goed bereikbaar was en met schoon drinkwater. In die tijd waren dat de vereisten voor het bouwen van een inrichting. Zo’n plek was in de eigen provincie niet te vinden. Daarom werd er een stuk van het landgoed Buitenlust aangekocht van de familie Bakx. Daar konden de ‘gekken’ van de buitenwereld worden afgezonderd. De (circa 200) patiënten konden therapeutisch werken in de boomgaarden, de bloemkwekerij en de moestuin. In 1923 kwam er een kerk bij. De rijken zonden hun ‘zenuwlijders’ overigens veelal naar dure klinieken in het buitenland. Personeel en patiënten kwamen aanvankelijk allemaal uit Zeeland. Het is lange tijd een protestants Zeeuws bolwerk geweest in het katholieke West-Brabant.

In 1998 is de geschiedenis van Vrederust door historicus J. Gorisse op schrift gesteld in het boek ‘Van Idealen en Mensenwerk’.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

Sinds de jaren zeventig is Vrederust ‘opengebroken’. Bij gebrek aan Zeeuwse werknemers werd er steeds meer personeel uit de buurt aangenomen. Voor de patiënten is de situatie aanmerkelijk verbeterd. Nieuwe medicijnen en therapieën zijn ontwikkeld en het aantal bedden is van 800 naar 400 teruggebracht. Patiënten gaan tegenwoordig weer zo snel mogelijk naar huis. Een deel van het terrein is in 1987 door Het Brabants Landschap aangekocht. Aangezien de naam Vrederust onverbrekelijk met het ziekenhuis is verbonden, moest hier een andere naam voor worden bedacht. Dat is weer Buitenlust geworden. Het terrein van Vrederust is in 1997 gerenoveerd; het gebied is ingekrompen, de tuinen zijn aangepast en er zijn nieuwe gebouwen geplaatst en bestaande gerenoveerd.

Het huidige gebied van GGZ-instelling Landgoed Vrederust, onderdeel van GGZ Westelijk Noord-Brabant, is tegenwoordig ingericht als parkachtig landgoed met circa 30 verblijfs- en dienstgebouwen. De stedenbouwkundige structuur  van het terrein is voornamelijk verankerd aan een centrale as met monumentale bomen. Deze as wordt beëindigd met een rotonde en kijkt uit op het Hoofdgebouw. De overige gebouwen zijn schijnbaar willekeurig over het terrein verspreid, in een parkachtig gedeelte met gebogen paden.

Vandaag de dag voldoen niet alle panden meer aan de actuele eisen des tijds, en wil men deels ook met een ander soort panden kunnen inspelen op de huidige eisen en wensen. Daarom is in 2015 een herzien Bestemmingsplan Vrederust vastgesteld, dat mogelijkheden schept om gebouwen te herbestemmen tot andere functies, en nieuwe panden op maat te bouwen, rekening houdend met de eisen die er tegenwoordig aan gesteld worden in relatie tot de zorgverlening.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Cultuurhistorisch waardevolle elementen op Vrederust zijn de bestaande dreven en de oudste gebouwen op het terrein: het Hoofdgebouw (rijksmonument); kerk de Ark (gemeentelijk monument); het oude gedeelte van de Schorre (rijksmonument); Hoofdlaan 16 en 18 (gemeentelijk monument); Vijverdonk 1, 3, 5 en 7 (gemeentelijk monument); 't Wasven 4 (gemeentelijk monument).

- De oorspronkelijk Protestantse kerk, die sinds de verbouwing van 1970 De Ark heet, is opgericht in 1923. Vrijwilligers van de Quirinuskerk te Halsteren stellen de bewoners van Vrederust in staat om op de zondagen de oecumenische kerkdienst in De Ark bij te wonen.

- In het westen van het gebied liggen de restanten van Fort Pinsen.

- Op het terrein van het psychiatrisch ziekenhuis is een kunst- en beeldenroute uitgezet. Hierdoor wil men het terrein uitnodigender maken voor mensen ‘van buiten’, die hier tijdens een ontspannen fietstocht of wandeling van de omgeving kunnen genieten, waardoor tevens patiënten en niet-patiënten elkaar kunnen ontmoeten.

- Op het eerste gezicht zou je denken dat er een watertoren op het terrein staat. De huidige toren is echter geen watertoren en maakt deel uit van het hoofdgebouw van Vrederust. De instelling hád wel een eigen watertoren, maar deze is in 1994 afgebroken.

- De begraafplaats van Vrederust is officieel nog steeds in gebruik. Maar grote stukken zijn nauwelijks onderhouden en overwoekerd, en veel graven hebben alleen een betonnen paaltje met een nummer (dat komt omdat veel families van de overleden patiënten vroeger geen kostbare grafsteen konden betalen). Joost de Bont, anno 2016 ruim 40 jaar psychiatrisch verpleegkundige bij Vrederust, zet zich met vrijwilligers in om de begraafplaats in 2016 op te knappen, zodat het er allemaal weer netjes uit komt te zien. En hij wil de 'vergeten' patiënten hun naam teruggeven. De namen die bij de graven horen, staan in boeken die straks voor alle bezoekers makkelijk toegankelijk zijn. En er komt een monument ter nagedachtenis aan de begraven patiënten; een hardstenen plaat met daarop een gedicht dat vertelt waarom men de namen weer zichtbaar wil maken.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Vrederust (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Sport: - Het psychiatrisch ziekenhuis heeft sinds 1933 een eigen voetbalvereniging: v.v. Vrederust.

- Zorg: - De in 2016 gestarte zorgboerderij 't Wasven biedt een zinvolle dagbesteding aan ouderen en mensen met een psychische beperking.

Reactie toevoegen