Roderwolde

Plaats
Dorp
Noordenveld
Drenthe

roderwolde_kunstwerk_stobbenven_kopie.jpg

Roderwolde, het in 2013 geplaatste Oerwold-monument. Zie verder bij Bezienswaardigheden.

Roderwolde, het in 2013 geplaatste Oerwold-monument. Zie verder bij Bezienswaardigheden.

Roderwolde, haven.jpg

Roderwolde, het oude overslaghaventje is recentelijk in ere hersteld.

Roderwolde, het oude overslaghaventje is recentelijk in ere hersteld.

Roderwolde, Hoofdstraat 38.jpg

Roderwolde, Hoofdstraat.

Roderwolde, Hoofdstraat.

Roderwolde, Hoofdstraat, Het Rode Hert.jpg

Roderwolde, Hoofdstraat, Het Rode Hert.

Roderwolde, Hoofdstraat, Het Rode Hert.

Roderwolde, Hoofdstraat.jpg

Roderwolde, Hoofdstraat

Roderwolde, Hoofdstraat

Roderwolde, ooievaarsnest.jpg

Roderwolde, ooievaarsnest.

Roderwolde, ooievaarsnest.

Roderwolde, pad naar begraafplaats.jpg

Roderwolde, de oude kerk is in 1830 afgebroken. Alleen de begraafplaats is er nog van over.

Roderwolde, de oude kerk is in 1830 afgebroken. Alleen de begraafplaats is er nog van over.

roderwolde_jacobskerk_2.jpg

Roderwolde, Jacobskerk

Roderwolde, Jacobskerk

roderwolde_jacobskerk.jpg

Roderwolde, Jacobskerk

Roderwolde, Jacobskerk

roderwolde_woldzigt.jpg

Roderwolde, Koren- en oliemolen Woldzigt is de enige koren- en oliemolen van ons land, bovendien de enige nog functionerende oliemolen van ons land. En het is ook nog architectonisch een heel bijzondere constructie.

Roderwolde, Koren- en oliemolen Woldzigt is de enige koren- en oliemolen van ons land, bovendien de enige nog functionerende oliemolen van ons land. En het is ook nog architectonisch een heel bijzondere constructie.

roderwolde_waalborg_2.jpg

Roderwolde, Huize Waalborg.

Roderwolde, Huize Waalborg.

Roderwolde

Terug naar boven

Status

- Roderwolde is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Noordenveld. T/m 1997 gemeente Roden.

- Onder het dorp Roderwolde vallen ook de buurtschappen Foxwolde, Matsloot en Sandebuur. De twee eerstgenoemde buurtschappen hebben eigen postcodes en postadres-plaatsnamen en zijn in die zin formele woonplaatsen. De laatstgenoemde valt ook voor de postadressen onder Roderwolde.

Terug naar boven

Naam

In het Drents
Rowol. Inwoners heten dan ook Rowolmers.

Oudere vermeldingen
Deze plaats is al oud en wordt voor het eerst vermeld in 1139 als Roterwolde. Dit wordt in 1350 reeds Roderwolde, terwijl er ook varianten zijn als Rodenwolde (1460) en Raederwolde (1542).

Naamsverklaring
De naam is afgeleid van nederzetting in of bij het woud (moeras- of broekbos) bij Roden. In de omgeving komen meerdere plaatsen voor (zoals Foxwolde, Leutingewolde, Peizerwold enz.) die hun oorsprong vinden in dit middeleeuwse woudgebied, dat destijds ontgonnen werd en ontstond als gevolg van eerdere afgravingen en landbewerking.

Bij- en spotnamen
De schimpnaam voor de bewoners is Roodbeinen (= Roodbenen), naar de hier veelvuldig broedende ooievaars.

Terug naar boven

Ligging

Roderwolde ligt ca. 3 km. noordelijk van Roden, ten zuiden van het Leekster- of Zulthemeer, zuidwestelijk van Hoogkerk (Gr.), en een geheel vormende met het bebouwingslint van Foxwolde.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Roderwolde 28 huizen met 142 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 130 huizen met ca. 320 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Reeds in de 12e eeuw wordt vanuit Roden het veengebied ontgonnen en Roderwolde is dan ook ontstaan als veenontginning op een zandrug en enkele veenterpen temidden van het lager gelegen moeras (thans ca. -0,5 m. NAP). De plaats ontwikkelt zich meer dan de omliggende nederzettingen en er vindt extensieve hooiwinning plaats. Reeds in de 12e eeuw splitst de parochie Roderwolde zich af van Roden. De ligging nabij de stad Groningen biedt goede mogelijkheden voor vetweiderij en ossenhandel en ook is het dorp een belangrijk roggeproducent. In de late middeleeuwen is het een geliefd jachtgebied, hieraan komt pas een einde als in 1563 beperkingen worden opgelegd ten aanzien van de wolvenjacht.

Aanvankelijk bevindt de bewoning zich op een noordelijker gelegen pleistocene zandrug, waar zich thans de begraafplaats nog bevindt. Dit is de voortzetting van de rug waarop de buurtschap Sandebuur is gelegen en gaat door tot aan de Waalborg, bij het bos Groot Waal. De Achtersteweg is hier deels op gelegen. Ter bevordering van de afwatering van het gebied zijn dwars op de west-oost liggende bewoningsas sloten afgegraven, zogenoemde gouwen, die uitmondden in het Leekster- of Zulthemeer. Oude toponiemen als Bolmertsche gouwe en Middelgouwe herinneren hier nog aan. Uiteindelijk leidde de afwatering alsmede de intensivering van de landbouw tot een dermate sterke inklinking van het veen en uitbreiding van eerder genoemd meer, dat de wateroverlast te zeer toenam.

De oude kerk van Roderwolde is omstreeks 1830 afgebroken en slechts het kerkhof rest als relict. Een kleine kilometer zuidelijker, op het vervolg van de dekzandrug waarop ook Foxwolde is gelegen, wordt een nieuwe nederzetting gesticht, tegelijk met de bouw van het huidige kerkje uit 1831. Later verrijst hier ook molen Woldzigt aan de Roderwolderweg, die thans in het dorp Hoofdstraat heet. Van hieruit wordt het land opnieuw in stroken verkaveld en ontwikkelt het zich tot een relatief welvarend veeteeltgebied, geconcentreerd rond enkele grotere bedrijven. In de 19e eeuw wordt benoorden het dorp de Polder Matsloot - Roderwolde aangelegd, tegenwoordig deels een belangrijk vogelbroedgebied.

De nederzetting Roderwolde bood plaats aan buitenplaatsen van enkele welgestelde Groningers, zoals de Waalborg. De bebouwing heeft zich eigenlijk altijd geconcentreerd aan de noordkant van de Hoofdstraat. Vanaf de jaren tachtig heeft zeer bescheiden nieuwbouw plaatsgevonden. Recentelijk is het dorp heringericht en het asfalt vervangen door klinkerbestrating, waardoor het rustieke karakter nog is versterkt. Het dorp kent een zeer rijk verenigingsleven, dat een geheel vormt met Foxwolde, Sandebuur en Matsloot. Dit uit zich o.a. in het jaarlijkse Openluchtspel en de fanatieke plaatselijke korfbalvereniging.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Roderwolde, kun je terecht bij de volgende instanties en literatuur:

- 'Landschapsgeschiedenis van Roderwolde. Een interdisciplinair onderzoek naar de natuurlijke landschapsgenese van een woldgebied in de Kop van Drenthe en de kolonisatie en ontginning in de late Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd.' (Jeroen Zomer, masterscriptie aan de RuG, 2009).

- Stichting Rowolmer Archief beheert een archief over Roderwolde en omgeving en haar bewoners. De archiefruimte bevindt zich in dorpshuis De Doefkamp. Zij richten zich op papier (verenigingsarchieven, familiedocumenten, landkaarten, tekeningen en dergelijke), beeldmateriaal (foto, film en video) en geluidsopnamen (tape, cassette of CD). Al deze zaken kun je aan het archief schenken of in bruikleen afstaan.

- Uitgeverij De Kleibosch is een kleinschalige uitgeverij. Zij brengen artikelen en boeken uit die in nauwe relatie staan met het noorden van Drenthe en in het bijzonder met Roderwolde en omgeving. Ook verstrekken zij graag informatie over de cultuurhistorie van deze streek en werken ze mee aan speciale projecten in de regio. Op hun site vind je diverse artikelen over de geschiedenis van plaatsen en objecten in de regio.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Roderwolde heeft 7 rijksmonumenten.

- Protestantse (PKN, voorheen hervormd) Jacobskerk uit 1831, gelegen aan de Hoofdstraat, ter vervanging van een eerder exemplaar dat gelegen was aan het einde van de Pastorielaan, bij de huidige begraafplaats. Deze gemoedelijke kerk heeft deels de inventaris van het oude kerkje, zoals een doopvont uit 1560, de kerkklok uit 1634 en een kelk uit 1651. Een dakpan bevindt zich in molen Woldzigt. Oorspronkelijk was de luidklok met een balkconstructie tegen de kerk geplaatst, later werd deze opgehangen in een klokkenstoel en ten slotte in de toren geplaatst.

- Koren- en oliemolen Woldzigt is een achtkantige stellingmolen uit 1852, vernoemd naar een voomalig herenhuis, en de hoogste van dit type in Nederland. De molen is gesticht door plaatselijke landbouwers voor het slaan van olie en veekoeken uit oliehoudende zaden, zoals kool- en lijnzaad. De grondstoffen werden aangevoerd over het Peizerdiep en de Schipsloot. Tegelijk bevinden op de verdieping zich twee maalstenen voor het malen van graan. Deze combinatie is uniek in Nederland en tegelijk is het de enige nog functionerende oliemolen in het land. In de aanbouw aan weerszijden van de molen woonden de arbeiders en molenaar. In 1976 vond grondige restauratie plaats.

Op de vroegere graanzolder is het Nederlands Graanmuseum gevestigd, met een expositie over alles wat met verbouw, oogst en verwerking van granen en oliehoudende zaden te maken heeft. Kinderen (vanaf 6 jaar) kunnen er zelf koekjes bakken. - Molen Woldzicht, filmpje met molen in werking na de restauratie in 1959.

- Huize Waalborg, De Hoek 1 (aan de oostkant van Roderwolde, bereikbaar via de Hooiweg richting Hoogkerk). Temidden van bosje gelegen Groninger herenboerderij met dwars voor de schuur gebouwd een statig woonhuis met hoekschoorstenen. De huidige grote schuur was oorspronkelijk niet aanwezig, terwijl de bijschuur uit 1940 stamt. Het woonhuis en de woonkeuken hebben een roedeverdeling in de ramen.

Reeds in de 17e eeuw bevond zich hier een omgrachte herenboerderij met een singel (nog steeds goed zichtbaar) en een kruidenhof. In 1809 werd het geheel gekocht door de Groninger hoogleraar in de rechtsgeleerdheid Seerp Gratama. Hij gebruikte het ‘borgje’ (een Gronings herenhuis, vergelijkbaar een beetje met de ‘havezate’ in Drenthe) vooral als zomerverblijf en verpachtte de landerijen en het keuterboerderijtje. In het kerkje van Roderwolde bevindt zich een eigen herenbank voor de familie. De woning is altijd in handen gebleven van verschillende takken van de familie en sinds 1969 is het eigendom van de Gratama Stichting. Ook thans is er nog een nazaat woonachtig. Sinds 1973 aangewezen als beschermd monument.

- Baarhuisje uit 1843 aan het einde van de Pastorielaan.

- De boerderij aan de Hoofdstraat 38 dateert uit 1860 en is een variant op het kop-hals-romp type, in classicistische bouwstijl.

- Het in 2013 onthulde Oerwold-monument* bestaat uit 7 ranke zuilen, opgesteld in een waaiervorm. De stammen lopen taps toe en worden op 12 meter hoogte ieder gesierd met een groot glanzend eikenblad. Als je tussen de zuilen omhoog kijkt zie je de stammen als imponerende woudreuzen naar de hemel reiken. Als je er omheen loopt lijkt het wel alsof de stammen en bladeren bewegen, alsof het oerbos van Roderwolde herleeft. Het kunstwerk symboliseert het verdronken oerwold en markeert tegelijk de entree naar Drenthe. Welkom in Rowol. Het monument is een initiatief van Dorpsbelangen en ontworpen door beeldend kunstenaar Evert van Fucht.
* Voor nadere toelichting op dit 'oerwold' zie hieronder onder het kopje Landschap etc. de beschrijving van het Stobbenven.

Bij het Oerwold-monument is ook een 'Mijmerbank' geplaatst op een plek met een schitterend uitzicht over De Onlanden. Misschien wel de mooiste plek van De Onlanden. Het ontwerp van de Mijmerbank is gebaseerd op het ontwerp van de (fiets)bruggen, die in het gebied op verschillende locaties zijn geplaatst. Daarnaast zijn op enkele andere locaties in het gebied kleinere exemplaren, Mijmerbankjes, geplaatst, zoals nabij het vlonderpad.

Terug naar boven

Evenementen

- Stichting Culturele Driehoek Roderwolde organiseert optredens en voorstellingen op het gebied van streektaal, poëzie, kunst, muziek en theater. De activiteiten vinden plaats in de kerk, het café en/of de molen.

- Het Openluchtspel Roderwolde is een typisch Drents openluchttoneel, zoals in meer plaatsen in de provincie. Jaarlijks eind augustus in het gelegenheidstheater midden in het dorp. Het trekt in ca. 4 dagen meer dan 75.000 bezoekers.

- Rowolmer Fair (op een zondag in september).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Fietsroute Roderwolde, Onlanden en meer (34 km) gaat grotendeels over vrijliggende fietspaden en rustige weggetjes. In de omliggende dorpen zijn eventueel fietsen te huur. Vanuit de stad Groningen is de route eenvoudig bereikbaar. Kies de online versie (Gps) als je bereik hebt, of download de PDF versie als je geen bereik hebt of de route wilt printen.

- Het oude overslaghaventje van Roderwolde is in 2006 in ere hersteld. De Schippershoaven, zoals de haven sindsdien heet, kan worden gebruikt voor kleinschalige waterrecreatie. De gemeente verwacht dat de haven voor meer wordt gebruikt dan alleen het kanovaren. De haven moet een ontmoetingsplek worden voor het hele dorp.

- Het Stobbenven is het oudste, ongeveer 9.000 jaar oude, fossiele bosrestant van Nederland. Het ligt aan de Hooiweg, N van het dorp, in een gebied beheerd door Staatsbosbeheer. Een aannemer stuitte in 2008 op een spectaculaire hoeveelheid boomstronken en stammen die in het veen bewaard zijn gebleven. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed ontdekte dat de dennen, berken en eiken tussen de 7.000 tot 10.000 jaar oud zijn. Eén van de eiken is 7.800 jaar oud. Het is daarmee de oudst bekende eik van Nederland. - Filmpje over de opgegraven oerbosresten in Roderwolde.

- De Kleibosch is een bijzonder natuurgebied vlakbij Roderwolde, waar potklei tot aan of vlak onder het maaiveld voorkomt. Potklei is een zware kleisoort, die ongeveer 450.000 jaar geleden tijdens de ijstijd Elsterien is afgezet. Vanaf de middeleeuwen is deze klei gebruikt om aardewerk en kloostermoppen van te maken. De Kleibosch is een unieke plek met veel bijzondere planten- en diersoorten. Sinds 1962 is De Kleibosch grotendeels eigendom van de Stichting Het Drentse Landschap. - De Kleibosch en het Stobbenven zijn in 2014 door de provincie benoemd tot Aardkundige Monumenten. Bij beide gebieden is een informatiepaneel geplaatst waarop je de bijzonderheden van de gebieden kunt lezen.

- Wandelroute door Foxwolde en Roderwolde en Sandebuur (naar keuze 13,5 of 11 km).

- Diverse fietspaden vanuit Roderwolde, o.a. via Sandebuur naar Nietap/Leek, door de landerijen ten zuiden van het Leekster- of Zulthemeer (vogelbroedgebied).

- In oostelijke richting kun je over een fietsbrug naar Peizerwold. Hierbij passeer je vlak vóór de brug aan de linkerkant een grondwatermeter, waar de actuele grondwaterstand kan worden afgelezen. Een educatief informatiepaneel vertelt iets over de omgeving.

- Een andere route loopt over de Hooiweg vanaf Roderwolde in noordelijke richting  ca. 1 km. richting Matsloot-Hoogkerk en dan naar rechts, over een onverharde weg (i.t.t. de borden niet doodlopend voor fietsers) over een nieuwe fietsbrug naar Peizermade.

- Ooievaarsnest, midden in het dorp, schuin tegenover de molen. Sinds jaar en dag strijken op de hoge paal enkele paartjes neer.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Roderwolde (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Dorpsraad: - Vereniging Dorpsbelangen Roderwolde, Foxwolde, Sandebuur en Matsloot is opgericht in 1945. De vereniging komt op voor de belangen en de leefbaarheid van Roderwolde en de genoemde omliggende kernen, in de breedste zin van het woord. Om op de hoogte te blijven van en inbreng te hebben in de ontwikkelingen betreffende het gebied, onderhoudt de vereniging regelmatig contact met de gemeente Noordenveld en instanties als Stichting Drents Landschap, Waterschap Noorderzijlvest, Staatsbosbeheer etc.

- Dorpshuis: - Op de plaats van het bestaande dorpshuis en accommodatie van de korfbalvereniging is in 2008 Multifunctioneel Centrum MFC Roderwolde gerealiseerd. Naast dorpshuis De Doefkamp zijn ook de basisschool en de BSO in het complex geïntegreerd door uitbreiding van het bestaande deel met 4 lokalen en een nieuwe gymzaal. Naast een professionele aannemer is e.e.a. mede tot stand kunnen komen door veel zelfwerkzaamheid van de inwoners.

- Onderwijs: - Basisschool Het Palet. - BSO De Boemerang.

- Sport: - Tennisvereniging Roderwolde. - Korfbalvereniging ODA (Oefening Doet Alles).

- Overige verenigingen: - Toneelvereniging Woldbloem brengt al sinds 1911 jaarlijks een stuk op de planken en heeft ook een bloeiende jeugdclub.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Roderwolde.

De informatie over deze kern is samengesteld door en © geograaf mr. drs. Robert H.C. Kemkers te Nietap.

Reactie toevoegen