Overlangbroek

Plaats
Dorp
Wijk bij Duurstede
Kromme Rijnstreek
Utrecht

overlangbroek_collage.jpg

Overlangbroek, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Overlangbroek, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

overlangbroek_kerkje.jpg

Het mooie kerkje van Overlangbroek.

Het mooie kerkje van Overlangbroek.

overlangbroek_tekst_kerkje.jpg

Op het bord tegenover de kerk, krijgt je tekst en uitleg over de kerk.

Op het bord tegenover de kerk, krijgt je tekst en uitleg over de kerk.

overlangbroek_langbroekerdijk.jpg

Op de Langbroekerdijk in Overlangbroek.

Op de Langbroekerdijk in Overlangbroek.

overlangbroek_kasteeltje_zuilenburg.jpg

Overlangbroek, de vroegere 'ridderhofstad' Zuilenburg

Overlangbroek, de vroegere 'ridderhofstad' Zuilenburg

overlangbroek_boerderij_1781.jpg

Door Overlangbroek moet je heel langzaam fietsen of wandelen, want het is een paradijsje waar veel oude monumentale panden te zien zijn zoals hier boerderij Oude Dompselaer uit 1781 op nr. 24.

Door Overlangbroek moet je heel langzaam fietsen of wandelen, want het is een paradijsje waar veel oude monumentale panden te zien zijn zoals hier boerderij Oude Dompselaer uit 1781 op nr. 24.

overlangbroek_mooie_natuur.jpg

Ook met natuur in de vorm van flora en fauna is Overlangbroek goed bedeeld. Een deel is zelfs op Europees niveau beschermd als Natura 2000-gebied!

Ook met natuur in de vorm van flora en fauna is Overlangbroek goed bedeeld. Een deel is zelfs op Europees niveau beschermd als Natura 2000-gebied!

overlangbroek_en_kolland_natura_2000_kaart_kopie.jpg

Kaart met de ligging van de landgoederen en Natura 2000-gebieden Overlangbroek (links) en Kolland (rechts) met hun eigendomsverhoudingen (© Grontmij www.grontmij.com)

Kaart met de ligging van de landgoederen en Natura 2000-gebieden Overlangbroek (links) en Kolland (rechts) met hun eigendomsverhoudingen (© Grontmij www.grontmij.com)

Overlangbroek

Terug naar boven

Status

- Overlangbroek is een dorp in de provincie Utrecht, gemeente Wijk bij Duurstede. T/m 1995 gemeente Langbroek.

- Het dorp Overlangbroek heeft in 1978 geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt het dorp daarom sindsdien 'in' Langbroek. Oorspronkelijk, en eigenlijk nog steeds, was er sprake van de dorpen Neerlangbroek en Overlangbroek. Echter bij het ontstaan van het postcodeboek in 1978, hebben gemeente en/of PTT er kennelijk voor gekozen om de gemeentenaam (Langbroek) gemakshalve als postale plaatsnaam voor de beide dorpen gezamenlijk te gaan hanteren. Sindsdien is er dus sprake van een formele plaatsnaam Langbroek voor de beide dorpen. In de praktijk zijn het echter nog altijd los van elkaar gelegen kernen en dús is er wat ons betreft dan ook nog altijd sprake van 2 dorpen.

- Het dorp Overlangbroek is ter plekke nog wel herkenbaar aan plaatsnaamborden (met 30 km-zone). Deze zijn wit en niet blauw, omdat het plaatsje kennelijk te dunbebouwd wordt gevonden voor een 'bebouwde kom'.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1289 Langebroic Superiori, 1396 Overlangbroec, 1526 Overlambroeck, 1840 Over-Langbroek.

Naamsverklaring
Samengesteld uit het adjectief lang en broek 'drassig laagland', met de toevoeging over 'hoger gelegen, stroomopwaarts' ter onderscheiding van Neerlangbroek.(1)

Terug naar boven

Ligging

Overlangbroek ligt N van Wijk bij Duurstede, O van Langbroek, rond de Langbroekerdijk, O van de kruising met de Wijkerweg en Bovenwijkerweg, oftewel O van buurtschap Steenen Brug.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Overlangbroek 45 huizen met 263 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp nog altijd 45 huizen, nu met ca. 115 inwoners. - Diverse statistische gegevens m.b.t. Overlangbroek.

Terug naar boven

Geschiedenis

Overlangbroek is van oorsprong een kleine agrarische nederzetting, mogelijk ontstaan bij het naastgelegen kasteel Zuilenburg. Het heeft sinds ca. 1335 een eigen parochiekerk, omdat het dan als zelfstandige parochie van Nederlangbroek wordt afgescheiden. Sinds de kerkstichting is de kern nauwelijks gegroeid.

In 1861 wordt een eenvoudig bakstenen gebouwtje in gebruik genomen als schoolgebouw. Het kende maar één klaslokaal en is tegenwoordig in gebruik als garage. In 1907 wordt een grotere school gebouwd, met twee klaslokalen, die tot 1984 voor het onderwijs in gebruik is geweest. Ook deze school wordt te klein en verhuist daarom naar een grotere school in Langbroek: OBS Piet de Springer.

In 2008 is een uitvoerig boek (ca. 650 pagina's!) verschenen over de geschiedenis van het dorp, getiteld Overlangbroek op de kaart gezet. Via de link is het boek deels online te lezen. - Het boek is hier online te bestellen. - Recensie boek Overlangbroek.

In 1989 is ook nog een boek verschenen over de geschiedenis van het dorp, t.g.v. het 700-jarig bestaan: '700 jaar Overlangbroek 1289-1989'.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Rijksmonumenten in Overlangbroek. Ook op de lijst van rijksmonumenten in Langbroek staan enkele monumenten die in de praktijk in Overlangbroek liggen. Het betreft met name de B-nummers aan de Langbroekerdijk.

- De hervormde Hyacinthuskerk (Langbroekerdijk B 30) heeft een 15e-eeuwse toren. De gotische kerk is in 1832 gesloopt. De huidige kerk is gebouwd op de plek van het oude schip. Tegen de oostzijde staat de in 1913 aangebouwde consistorie. In het schip treffen we een houten tongewelf aan en een houten preekstoel uit 1768. Aan weerszijden van de preekstoel hangt een fraai psalmenbord. De oudste lichtkroon is uit 1807 en de latere lichtkronen dateren uit 1980. Ook de twee houten zendingsbussen zijn fraai bewerkt. In het portaal ligt een ingemetselde steen van de familie Uteneng. Deze is afkomstig is uit de oude grafkelder van de familie in het koor en dateert uit 1503. Het kerkorgel dateert uit de 18e eeuw en is vermoedelijk gebouwd door orgelmaker Albertus van Os uit Vlissingen.

Opvallend is dat de kerk pal gebouwd is op de grens van de Langbroekerwetering/-dijk en de wetering er voor omgelegd is. Mogelijk zijn de stichtingskosten van de kerk gedeeld door twee heren die boven en beneden de wetering gegoed waren en moest deze daarom op de grens worden gebouwd. De latere opbrengsten van de kerk worden in ieder geval over twee heren verdeeld en er waren ook twee 'herenbanken' in de kerk. - Site van de Hervormde kerk te Overlangbroek.

- Ridderhofstad Zuilenburg direct O van de kerk wordt voor het eerst genoemd in 1270.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Op het pleintje bij buurthuis De Oude School is jaarlijks het een en ander te doen in het kader van Open Monumentendag (2e zaterdag van september).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Wandelroute Overlangbroeksepad (11 km) is een zogeheten Klompenpad.

- Nog een wandelroute door o.a. Overlangbroek.

- De landgoederen en natuurgebieden Kolland en Overlangbroek* zijn in 2015 definitief aangewezen als Natura 2000-gebied, wat wil zeggen dat deze gebieden op Europees niveau bescherming genieten, en dat ze ook met een bepaalde - expliciet omschreven - kwaliteit in stand gehouden moeten worden. De reden is dat dit essenhakhout-gebied op voedselrijke kleigronden in het rivierengebied ook in internationaal verband uniek is, met bovendien een grote rijkdom aan paddestoelen en deels zeldzame epifytische mossen en korstmossen. Er zijn zelfs mossoorten waargenomen die in Nederland alleen voorkomen op deze twee locaties. In het vroege voorjaar zijn speenkruid (Ficaria verna subsp. verna) en bosanemoon (Anemone nemorosa) dominante soorten in de ondergroei. Ook ringslangen en roofvogels zoals buizerd, torenvalk en steenuil voelen zich hier thuis. De landgoederen liggen in het stroomgebied van de Kromme Rijn tussen Wijk bij Duurstede en de Utrechtse heuvelrug. Het gebied is onderdeel van een kleinschalig cultuurlandschap.
* Natura 2000-gebied Overlangbroek valt onder het gelijknamige dorp en ligt Z van de kerk, tussen de Langbroekerwetering en de Amerongerwetering. Natuurgebied Kolland - waaronder ook 2 stukjes bos ZW hiervan genaamd Oud-Kolland - ligt ONO hiervan, tussen de waterloop en weg Amerongerwetering (ter hoogte van nr, 5) en de Lekdijk, en valt onder het dorp Amerongen.

De mossen in deze gebieden worden gerekend tot de zeldzame Gemeenschap van Groot touwtjesmos (Anomodonto-Isothecietum), die in ons land tot essenstobben beperkt is. De vegetatie bevat een scala aan zeldzame mossen, waaronder bladmossen als Groot touwtjesmos (Anomodon viticulosus), Spatelmos (Homalia trichomanoides) en Glad kringmos (Neckera complanata), levermossen als Bleek boomvorkje (Metzgeria furcata), Schijfjesmos (Radula complanata) en Gewoon pelsmos (Porella platyphylla), en het licheen Ruig leermos (Peltigera praetextata). De begroeiingen hebben de laatste decennia geleden onder verzuring en eutrofiëring, maar de kenmerkende, zeldzame mossen zijn hier en daar nog steeds op de eeuwenoude stobben aan te treffen. Continuering van het hakhoutbeheer is essentieel om het geschikte microklimaat voor deze levensgemeenschap in stand te houden. De vochtige hakhoutbossen zijn tevens rijk aan allerhande zangvogels. De meest opvallende daarvan is de nachtegaal. Net na de aankomst uit het winterkwartier in mei, weerklinkt de harde, welluidende zang er dag en nacht.

Door oxidatie en inklinking van het veen ligt het gebied langs de Langbroekerwetering lager dan de omgeving, zodat het natter is en daardoor bij uitstek geschikt voor essenhakhout. De grondwaterstanden fluctueren onder invloed van de Neder-Rijn, die in dit deel van de rivier gestuwd en hierdoor relatief hooggelegen is. De komgronden bestaan uit zware klei. De hakhoutbossen van Kolland en Overlangbroek zijn deels meer dan 150 jaar oud. Er is hier eeuwenlang eenzelfde beheer gevoerd, waardoor een stabiel, voedselrijk bosmilieu is ontstaan.

Essenhakhout is een tot Nederland beperkt bostype dat sinds de jaren zestig sterk in oppervlakte is teruggelopen. Essenhout is sterk en elastisch en werd vroeger onder andere gebruikt in de fruitteelt, tuinbouw, landbouw en industrie, en voor het maken van wagenwielen. Ook werden er damwanden van gevlochten die werden gebruikt bij het maken van waterkeringen. De dikkere takken werden benut door er stelen voor spaden en bezems van te maken. Door een afname van de vraag is een groot deel van de percelen verwaarloosd en doorgeschoten. De resterende percelen worden tegenwoordig in stand gehouden door natuurbeschermingsorganisaties en vrijwilligers. Van het resterende areaal aan essenhakhout (ruim 250 ha) komt het merendeel voor in het Kromme Rijngebied (ca. 140 ha), waarbij in het Natura 2000-gebied het grootste aaneengesloten complex (ruim 50 ha) wordt aangetroffen op Overlangbroek en daarnaast nog eens zo'n 24 hectare aanwezig is op het particulier landgoed Kolland.

Vroeger werd het essenhakhout om de 3 tot 5 jaar afgezet (afgezaagd). Tegenwoordig, om meer natuurwaarde voor dieren aan het gebied te geven, zet men het om de 5 tot 9 jaar af. Cruciaal is dat de essen periodiek worden gehakt. Als dat consequent gebeurt, ontstaat een cyclus waarbinnen de mossen goed gedijen. Vlak na het hakken loopt de aanwezigheid van de mossen door de grotere zoninstraling terug. Maar als na 2 tot 3 jaar het bladerdek zich weer sluit, ontstaat een goed microklimaat voor de mossen en breiden ze zich weer uit. De beschaduwing en een hoge luchtvochtigheid zorgen daarvoor. Als de takken echter pas na een langere periode worden gehakt, lopen de optimale condities weer terug en zo ook de mossen. Naast de mossoorten profiteren eveneens hogere planten en kenmerkende diersoorten van dit beheer.

Het is niet eenvoudig en dus een uitdaging om het essenhakhout in dit gebied ecologisch, logistiek en economisch verantwoord te beheren. Stichting Probos heeft daarom in 2009 het rapport Innovatief beheer van essenhakhout opgesteld, dat de beheermogelijkheden inventariseert voor wat betreft oogst, vermarkting van hout, inboeten en het beheer van de ondergroei. Zie voor nadere details over deze gebieden ook het Conceptbeheerplan Kolland / Overlangbroek (2010).

- In 2015 zijn 2 exemplaren van de bedreigde vlindersoort sleedoornpage in Overlangbroek waargenomen.

Terug naar boven

Links

- Buurthuis: - Het voormalige schoolgebouw uit 1907 is in 2011 door een grote groep vrijwilligers gerestaureerd en heropend als buurthuis De Oude School. Naast het pand staat de voormalige onderwijzerswoning.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Overlangbroek. - Dopen Overlangbroek 1709-1813. - Predikanten van de kerk tot 1989 en hoofdonderwijzers van de school tot haar opheffing in 1984.

Reactie toevoegen