Langbroek

Plaats
Dorp
Wijk bij Duurstede
Utrechtse Heuvelrug
Utrecht

langbroek_i_love.jpg

Gezien op de jaarlijkse Schapenmarkt in Langbroek. We kunnen ons goed voorstellen dat men hier graag woont. Lees de tekst en zie de afbeeldingen maar op deze pagina. Nog beter; ga er maar eens wandelen of fietsen dan kun je zelf zien hoe mooi het hier is!

Gezien op de jaarlijkse Schapenmarkt in Langbroek. We kunnen ons goed voorstellen dat men hier graag woont. Lees de tekst en zie de afbeeldingen maar op deze pagina. Nog beter; ga er maar eens wandelen of fietsen dan kun je zelf zien hoe mooi het hier is!

langbroek_schapenmarkt.jpg

De Langbroekse Schapenmarkt, in 1980 begonnen om het dorpshuis te financieren en daarna te onderhouden, was er in 2017 alweer voor de 37e keer maar het NK Boerenlandspelen was er voor het eerst. Een sportief evenement met leuke en uitdagende boerenspellen

De Langbroekse Schapenmarkt, in 1980 begonnen om het dorpshuis te financieren en daarna te onderhouden, was er in 2017 alweer voor de 37e keer maar het NK Boerenlandspelen was er voor het eerst. Een sportief evenement met leuke en uitdagende boerenspellen

langbroek_collage.jpg

Langbroek, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Langbroek, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

langbroek_neerlangbroek_ansicht_kopie.jpg

Wat op de plaatsnaamborden tegenwoordig Langbroek heet, was vanouds en eigenlijk nog het dorp Neerlangbroek, om het te onderscheiden van buurdorp Overlangbroek. Maar dankzij het postcodeboek heten beide dorpen in de postadressen nu gemakshalve Langbroek.

Wat op de plaatsnaamborden tegenwoordig Langbroek heet, was vanouds en eigenlijk nog het dorp Neerlangbroek, om het te onderscheiden van buurdorp Overlangbroek. Maar dankzij het postcodeboek heten beide dorpen in de postadressen nu gemakshalve Langbroek.

langbroek dorpsgezicht [640x480].jpg

Langbroek dorpsgezicht

Langbroek dorpsgezicht

Langbroek (3).jpg

Nog maar net uit Cothen en we zien Langbroek al liggen.

Nog maar net uit Cothen en we zien Langbroek al liggen.

Langbroek (2).jpg

Een kleine indruk van het mooie Langbroekerwetering-gebied.

Een kleine indruk van het mooie Langbroekerwetering-gebied.

Langbroek. (2).jpg

Langbroek, dorpsgezicht vanuit het noorden gezien.

Langbroek, dorpsgezicht vanuit het noorden gezien.

Langbroek.JPG

In het centrum bij de kerk van Langbroek.

In het centrum bij de kerk van Langbroek.

langbroek_schapenkunstwerk_kopie.jpg

Het dorp Langbroek is niet alleen bekend om zijn prachtige boerderijen en kastelen aan de Langbroekerwetering, maar ook om zijn schapen en zijn jaarlijkse Schapenmarkt. Vandaar dit toepasselijke schapenkunstwerk in een van de tuinen.

Het dorp Langbroek is niet alleen bekend om zijn prachtige boerderijen en kastelen aan de Langbroekerwetering, maar ook om zijn schapen en zijn jaarlijkse Schapenmarkt. Vandaar dit toepasselijke schapenkunstwerk in een van de tuinen.

UT gemeente Langbroek in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Langbroek in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Langbroek in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Langbroek

Terug naar boven

Status

- Langbroek is een dorp in de gemeente Wijk bij Duurstede. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1995.

- Wapen van de voormalige gemeente Langbroek.

- Oorspronkelijk, en eigenlijk nog steeds, was er sprake van de dorpen Neerlangbroek en Overlangbroek. Echter, bij het ontstaan van het postcodeboek in 1978, hebben gemeente en/of PTT er kennelijk voor gekozen om de gemeentenaam, Langbroek, gemakshalve als postale plaatsnaam voor de beide dorpen gezamenlijk te gaan hanteren. Sindsdien is er dus sprake van een formele plaatsnaam - bijv. in de postadressen en in de gemeentelijke basisregistraties - Langbroek voor de beide dorpen. In de praktijk is er echter nog wel degelijk sprake van 2 dorpen: Langbroek (voorheen Neerlangbroek) en Overlangbroek.

- Onder het dorp Langbroek valt ook de buurtschap Steenen Brug.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Neerlangbroek, 1381-1383 Neder Lancbroec, 1396 Nederlangbroec, 1526 Nederlambroeck, 1554 Neder Lambroek, 1840 Neder-Langbroek.

Naamsverklaring
Samengesteld uit het adjectief lang en broek 'drassig laagland', met de toevoeging neder 'lager gelegen, stroomafwaarts' ter onderscheiding van Overlangbroek.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Langbroek ligt N van de stad Wijk bij Duurstede, NW van het dorp Overlangbroek, W van het dorp Leersum, Z van het dorp Doorn, ZO van het dorp Driebergen (formele naam: Driebergen-Rijsenburg), OZO van het dorp Werkhoven en NO van het dorp Cothen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Langbroek 155 huizen met 1.096 inwoners, verdeeld in de dorpen Neerlangbroek 110/833 (= huizen/inwoners) en Overlangbroek 45/263. Tegenwoordig heeft het 'geografische dorp' Langbroek ca. 830 huizen met ca. 2.100 inwoners; de gelijknamige formele woonplaats (waar dus ook het dorp Overlangbroek nog onder valt) heeft ca. 880 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Bestuurlijk
Vanaf het prille begin vormt Nederlangbroek een gerecht dat in het bezit is van de domproosdij van Utrecht. Pas in 1795 komt er met de Bataafse omwenteling een eind aan die situatie. In de jaren daarna volgt er een serie administratieve wijzigingen tot in 1812 de gemeente Langbroek ontstaat uit de voormalige gerechten Overlangbroek, Nederlangbroek, Sterkenburg en Hardenbroek. In 1818 worden de voormalige gerechten Sterkenburg en Hardenbroek hier weer van losgemaakt om samen de nieuwe gemeente Sterkenburg te vormen. In 1996 wordt de gemeente Langbroek opgeheven en toegevoegd aan de gemeente Wijk bij Duurstede.

Historische geografie
Vóór de aanleg van de Lekdijk en de afdamming van de Kromme Rijn bij Wijk bij Duurstede zijn enkel de Heuvelrug en de stroomruggen in het Kromme Rijn-gebied in cultuur gebracht. Bij de lage komgronden is dat aanvankelijk niet mogelijk omdat de waterhuishouding dat niet toelaat. Er kan bij hoge waterstand in de Kromme Rijn niet afgewaterd worden op deze rivier en dat wordt dan gedaan op het moeras dat Langbroek (= lang moeras) wordt genoemd. Het Langbroek vervult ook een rol als verzamelbekken van water als de Rijn buiten zijn oevers treedt en van regenwater van de Heuvelrug. De aanleg van de dam bij in de Kromme Rijn bij Wijk bij Duurstede in 1122 maakt het pas mogelijk de moerasbossen om te zetten in landbouwgrond.

De bisschop van Utrecht meent op basis van zijn landsheerlijke rechten aanspraak te kunnen maken op de wildernis van het Langbroek. Hij geeft grond in deze gebieden door middel van 'cope-contracten' uit om te ontginnen. Hij behoudt de jurisdictie en de tienden op de grond. Het ontgonnen land zou de bisschop dankzij de tienden veel voordeel opleveren. Bovendien zijn door de bevolkingsgroei nieuwe bouwgronden noodzakelijk. De cope-overeenkomsten met de bisschop worden aangegaan door ondernemende geestelijken en ministerialen (dienaren van de bisschop). Zij trekken vervolgens kolonisten aan om de ontginning uit te voeren. De beloning is de eigendom van een stuk land.

De ontginning wordt systematisch aangepakt. Er wordt een basis gekozen, meestal een bestaande of gegraven waterloop, waarop dwarssloten worden gegraven. De sloten lopen evenwijdig aan elkaar en op gelijke afstand van elkaar. Aan het einde wordt weer een wetering gegraven met een dijkje waarop een ontsluitingsweg wordt aangelegd. Voor zover de terreinomstandigheden het toelaten, zijn de ontginningsblokken zoveel mogelijk hetzelfde. Een ontginningsblokje tussen sloten is gelijk aan één 'hoeve'; de hoeveelheid grond die groot genoeg is om één boerenbedrijf in stand te houden.

In Langbroek begint men echter eerst met het graven van de Langbroekerwetering, evenwijdig aan de bestaande Goyerwetering in het noorden en de bestaande Hoofdwetering en Landscheidingsweg in het zuiden. Deze wetering met de Langbroekerdijk ligt in het midden en van hieruit wordt naar het noorden en zuiden gewerkt. Het eerste stuk dat ontgonnen wordt zijn de 40 hoeven tussen de Cother-/Doornseweg en de (Boven)Wijkerweg. Daarna volgen de 30 hoeven ten westen van de Cother-/Doornseweg tot de oude verdwenen Stamerweg. Hier komt de grens te liggen met de ontginningen in Driebergen. Ten oosten van de Wijkerweg, in Overlangbroek, worden 50 hoeven ontgonnen. Door het taps toelopende grondstuk van de ontginning aldaar moet de diepte van de kavels aangepast worden.

De bisschop heeft alle contracten al afgesloten en de ontginningen zijn vermoedelijk reeds gestart, als het Domkapittel te Utrecht zijn rechten aanvecht. Langbroek ligt in die tijd namelijk ingeklemd tussen de domeinen van het Domkapittel. In 1126 erkent de bisschop de rechten van het Domkapittel, neemt deze kerkelijke instantie de cope-contracten over en zij geeft verder leiding aan de ontginning. Het moeras wordt ontgonnen voor landbouw en die functie heeft Langbroek nog steeds. Het gros van de bewoners vindt zijn bestaan nog altijd in de agrarische sector, zij het dat inmiddels een verschuiving heeft plaatsgevonden van akkerbouw naar veeteelt.

Woontorens
Een opvallend fenomeen in de ontginningen van het Kromme Rijn-gebied zijn de versterkte huizen die veelal als woontorens zijn uitgevoerd. Ook in Langbroek komen verscheidene versterkte huizen tot stand, minstens 13 stuks: Lunenburg (13e-eeuws, Nederlangbroek), De Roetert (13e/14e-eeuws, Overlangbroek, verdwenen), Sandenburg (13e-eeuws, Nederlangbroek), Walenburg (13e-eeuws, Nederlangbroek), Dompselaar (15e-eeuws, Overlangbroek, verdwenen), Groenestein (14e-eeuws, Overlangbroek, verdwenen), Hinderstein (14e-eeuws, Nederlangbroek), Jagenstein (14e-eeuws, Nederlangbroek, verdwenen), Ten Marsche (14e-eeuws, Overlangbroek, verdwenen), Noordwijk (14e-eeuws, Nederlangbroek, verdwenen), Weerdestein (14e-eeuws, Nederlangbroek), Zuijlenburg (14e-eeuws, Overlangbroek) en Rhodestein (17e-eeuws, Nederlangbroek, verdwenen). De torens zijn woningen, statussymbolen en verdedigingsmiddelen van Stichtse geslachten die de sociale ladder zijn opgeklommen. Veel van deze woontorens, die in de 16e eeuw al zijn uitgebouwd tot kastelen, worden in die eeuw erkend als ridderhofstad. Eigenaren kunnen hierdoor bepaalde rechten laten gelden die groot voordeel met zich meebrengen. (bron: Regionaal Historisch Centrum RHC Zuidoost Utrecht)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Langbroek heeft 64 rijksmonumenten.

- Het dorp is o.a. bekend van de reeks kastelen aan de kilometerslange Langbroekerwetering en -dijk.

- Gevelstenen in Langbroek.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Geldgebrek bij de gemeente is destijds de kiem voor de 1e editie in 1980 van de Schapenmarkt (1e zaterdag van juli). Want de inwoners van Langbroek wilden graag een dorpshuis, de gemeente had daar geen geld voor beschikbaar, dus moest dat maar op een andere manier vergaard worden. Enkele enthousiastelingen hebben daarom de Schapenmarkt op poten gezet. Hun opzet slaagt en het dorpshuis kan worden gebouwd; in 1982 komt Dorpshuis De Toekomst gereed (waarvoor zie verder bij Links). Om ook het onderhoud van het dorpshuis te kunnen financieren wordt de Schapenmarkt een jaarlijks evenement. Aanvankelijk ligt de nadruk op het schapenscheren en oude ambachten. Dat laatste element is tegenwoordig ingeruild voor activiteiten voor de jeugd en dat blijkt een schot in de roos. Het schapenscheren is nog altijd een belangrijk onderdeel. Er zijn verschillende boeren in de regio die wachten met het scheren van hun schapen zodat ze daarvoor op de Schapenmarkt kunnen worden ingezet.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Langbroek (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - Eind jaren zeventig willen de inwoners van Langbroek een ruimte waar men elkaar kan ontmoeten en waar men kan deelnemen aan allerlei activiteiten. Een dorpshuis dus. Na enkele jaren van intensief lobbyen, vergaderen, organiseren en fondsenwerven, wordt in 1982 Dorpshuis De Toekomst gerealiseerd. Om fondsen te verwerven voor bouw en onderhoud van het dorpshuis, wordt sinds 1980 jaarlijks de Schapenmarkt georganiseerd (waarvoor zie verder het hoofdstuk Jaarlijkse evenementen). Dorpshuis De Toekomst is een gebouw waarin jaarlijks enorm veel activiteiten plaatsvinden. Dit varieert van jeugdactiviteiten, seniorenactiviteiten, vergaderingen, informatieavonden en cursussen tot toneeluitvoeringen en grote feesten. Tevens is in het Dorpshuis Peuterspeelzaal Humpy en een Bibliotheek gevestigd. Ook kan men in het Dorpshuis gebruik maken van de voorzieningen van Stichting Quarijn en Saltro (consultatiebureau, bloedprikken en trombosedienst).

- Onderwijs en kinderopvang: - Veel basisscholen hebben namen die je heel veel in het land tegenkomt (De Regenboog etc.). Van sommige schoolnamen is er maar één, waarvan wij ons dan altijd gelijk afvragen waar die naam vandaan komt. Zo'n school(naam) is Basisschool Piet de Springer in Langbroek. Gelukkig leggen ze op hun site uit hoe die vork in de steel zit (dat doen ze helaas lang niet allemaal); Piet de Springer is de schuilnaam van verzetsheld Jan de Bloois, die in december 1944 bij een vluchtpoging op de Brink in Langbroek is neergeschoten. Sinds 2014 maakt de school deel uit van multifunctionele accommodatie (MFA) Oranjepoort, waarin verder nog Peuterspeelzaal Humpy, de bibliotheek en Dorpshuis De Toekomst zijn gevestigd.

- Peuterspeelzaal Humpy is de peuterspeelzaal voor Langbroek en omstreken. Humpy is de plek waar je peuter een of meerdere ochtenden samen met andere kinderen kan spelen en creatief bezig kan zijn. Humpy vormt een belangrijke voorbereiding op de basisschool. Ook als je kind naar een kinderdagverblijf gaat, is de peuterspeelzaal een leuke en leerzame aanvulling. Peuterspeelzaal Humpy biedt een veilige omgeving waar kinderen onder leiding van een enthousiaste en gediplomeerde leidster met elkaar kunnen spelen, knutselen, zingen etc.

- Jongeren: - PJGU Langbroek is een jongerenvereniging met een overwegend agrarische achtergrond. Zij organiseren door het jaar heen allerlei activiteiten, zoals Trekkerbehendigheidswedstrijden, koe beoordelen, schuurfeesten, sprietlopen, creatieve avonden en nog veel meer.

- Sport: - Sport Vereniging Langbroek (SVL) is een zogeheten omnisportvereniging, wat wil zeggen dat ze 'onderdak' biedt aan meerdere sporten, in dit geval voetbal, gymnastiek, tennis en badminton. - Schietvereniging SV Tref is opgericht in 1959. Ze beschikken over 10 schietpunten waar zowel met luchtpistool als luchtgeweer, in de disciplines staand en knielend, op 10 meter afstand geschoten kan worden. De leeftijd van de leden varieert van 9 tot 90 jaar, dus echt van heel jong tot heel oud! De vereniging wil graag laten zien dat schieten een veilige sport is. Ze leert haar leden verantwoord en bewust om te gaan met het wapen en de schietdiscipline. Leden kunnen desgewenst gebruik maken van verenigingswapens.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Langbroek.

Reactie toevoegen