Lichtaard

Plaats
Dorp
Noardeast-Fryslân
Fryslân

lichtaard_collage.jpg

Lichtaard, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Lichtaard, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Lichtaard.JPG

Daar hebben we Lichtaard al

Daar hebben we Lichtaard al

Lichtaard (2).JPG

Lichtaard, dorpsgezicht

Lichtaard, dorpsgezicht

Lichtaard (3).JPG

De gotische Gertrudiskerk op de terp in Lichtaard

De gotische Gertrudiskerk op de terp in Lichtaard

Lichtaard

Terug naar boven

Status

- Lichtaard is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Noardeast-Fryslân. T/m 2018 gemeente Ferwerderadiel.

- Het dorp maakt deel uit van het streekje de Flieterpen, de verzamelnaam voor de viereenheid van de dorpen Ginnum, Jannum, Lichtaard en Reitsum. Flieterpen is afgeleid van het woord 'flia' wat 'vluchten' betekent. Alle vier de dorpen zijn gebouwd op terpen die vroeger, toen er nog geen dijken waren, werden gebruikt als vluchtheuvels.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
944 kopie 1150-1158 Lihdanfurt, 1449 Lictauwert, 1465 Lichttauwert, 1505 Lichtaeuwerdt, 1527 Lichtewert.

Naamsverklaring
Samenstelling van het Germaanse leuhtan-* 'licht, helder', naar de grondsoort of naar de begroeiing? en wert, werd 'terp, bewoonde hoogte'. In de oudste vorm is furt 'voorde' een reïnterpretatie van een monnik in Fulda voor het Oudfriese uurð 'wierde'. Het eerste deel is ook geduid als de persoonsnaam Lichta.(1)

Terug naar boven

Ligging

Lichtaard ligt W van Dokkum en Raard, Z van Holwerd, NW van Sibrandahûs, NO van Jannum en ONO van Reitsum en Ginnum. Het dorp heeft een open verbinding met de Dokkumer Ee.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat het dorp Lichtaard 11 huizen met 89 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 25 huizen met ca. 70 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Doorgaans was in dit kleine dorpje de koster tevens schoolmeester en voorzanger, soms inde hij ook nog de belastingen en was hij tevens 'dorpsrechter'. Reeds in 1677 was mr. Claes Seerps hier onderwijzer. Hij overleed in 1689. Bij de kennisgeving stond vermeld dat hij "geweesene schoeldienaer en ontfanger van den dorpe Lichtaard" was. In 1817 wordt Kornelis Wopkes Smidt (3e rang), uit Raard, benoemd. Het traktement bedroeg toen ƒ 84 per jaar en "de opkomsten van 1 pondemaat weiland en het beweiden van een lange groene reed, de schoolpenningen en een woning met een hof".

In 1830 wordt een nieuwe school gesticht. In 1833 wordt Jacob Eelkes Talsma (3e rang) 'provisioneel' aangesteld. Hij was eerder ondermeester te Hijum. In het voorjaar van 1835 wordt hij vast aangesteld. Bij resolutie van Gedeputeerde Staten van 6 mei 1841 wordt hij afgezet met intrekking van zijn akte, "wegens bestendig verzet tegen de wettelijke reglementen, voornamelijk betreffende de koepok-inenting". Hij was daarvoor reeds geschorst. De school is in 1882 opgeheven, nadat in 1874 nog een nieuwe school was gebouwd.

In een zeer kleine kern als Lichtaard wordt natuurlijk niet of nauwelijks gebouwd, om het dorpsgezicht niet aan te tasten. De laatste nieuwbouw was eind jaren tachtig, begin jaren negentig, toen er 4 nieuwe woningen zijn gebouwd. Daarvoor is een gedeelte van de afgegraven terp weer opgevuld. Tegenwoordig zijn er nog 3 agrarische bedrijven in functie (veehouderij). In dit dorp bestaat nog altijd de 'burenplicht'; de mannen van het dorp komen eenmaal per jaar bijeen, waar dan alle 'lief en leed'-zaken worden besproken.

- Zie verder de pagina Geschiedenis van Lichtaard op de lokale dorpssite.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Lichtaard heeft 3 rijksmonumenten, zijnde 2 terpen (de kerkterp, plus een terp aan de Houwen NW van het dorp) en de Hervormde Petruskerk (Noardermieddijk 3). De kerk staat op een terprestant dat dateert uit de voor-Romeinse ijzertijd en heeft een ingebouwde toren met houten zijschotten aan de noord- en zuidzijde. De kerk geeft de indruk te dateren uit de 17e eeuw, maar stamt toch uit de middeleeuwen, gezien de kleine segmentbogig gesloten vensters met vrij regelmatig metselwerk. Het geheel bestaat uit dezelfde soort baksteen, uitgezonderd de noordmuur waarin enkele fragmenten tufsteen. Oorspronkelijk was het een dochterkerk van de parochie van Hallum. De kerk is in 1785 verbouwd. De laatste restauratie dateert van 1973. De kerk bevat geen orgel. Het kerkje is eigendom van Stichting Alde Fryske Tsjerken (SAFT). De kerk wordt beheerd door een actieve Plaatselijke Commissie van SAFT, die er onder meer concerten en exposities organiseert, en de kerk ook verhuurt voor (familie-)bijeenkomsten en rouw- en trouwdiensten.

- In Lichtaard is een aantal naambordjes geplaatst bij boerderijen en woonhuizen. Op deze naambordjes staan onder andere verschillende oud- en nieuwe bewoners van deze panden.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In of rond 2005 is een fietspad langs de Holwertervaart aangelegd. Tevens is de vaart aangepast om meer ruimte te bieden voor waterberging.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Lichtaard (online te bestellen).

Terug naar boven

Links/voorzieningen

- Algemeen: - Site van en over Ginnum, Jannum, Lichtaard en Reitsum.

- Nieuws: - Dorpskrant De Flieterper Dorpsbode is via de link ook online te lezen, ook oudere nummers (zie de links onderaan de pagina onder de link).

- Belangenorganisatie: - "Dorpsbelang De Flieterpen behartigt de belangen van de inwoners van de dorpen in de Flieterpen. Een van de doelstellingen is om een zo prettig mogelijk woon- en leefklimaat te krijgen en te behouden ongeacht de levensvisie. Er is geregeld overleg met B & W van de gemeente en andersom is het dorpsbelang een aanspreekpunt voor de gemeente. Het bestuur vergadert één keer per maand en gaat daarnaast naar verschillende vergaderingen en overlegbijeenkomsten. Rond maart/april is er elk jaar een ledenvergadering waar alle leden welkom zijn en kwesties besproken kunnen worden. Natuurlijk is het bestuur ook buiten deze vergadering aanspreekbaar voor algemene problemen die De Flieterpen betreffen."

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Lichtaard.

Reactie toevoegen