Langerak

Plaats
Dorp
Molenlanden
Alblasserwaard
Zuid-Holland

langerak_collage.jpg

Langerak is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Alblasserwaard, gem. Molenlanden. Het was een zelfstandige gem. t/m 1985. In 1986 over naar gem. Liesveld, in 2013 over naar gem. Molenwaard, in 2019 over naar gem. Molenlanden. ©Jan Dijkstra

Langerak is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Alblasserwaard, gem. Molenlanden. Het was een zelfstandige gem. t/m 1985. In 1986 over naar gem. Liesveld, in 2013 over naar gem. Molenwaard, in 2019 over naar gem. Molenlanden. ©Jan Dijkstra

Langerak..JPG

Boerderijen in Langerak onderaan de Lekdijk

Boerderijen in Langerak onderaan de Lekdijk

Langerak. (2).JPG

De Lek bij Langerak in de Alblasserwaard

De Lek bij Langerak in de Alblasserwaard

Langerak.JPG

Langerak, gezien vanuit de polder

Langerak, gezien vanuit de polder

ZH gemeente Langerak in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Langerak in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Langerak in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Langerak

Terug naar boven

Status

- Langerak is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Alblasserwaard, gemeente Molenlanden. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1985. In 1986 over naar gemeente Liesveld, in 2013 over naar gemeente Molenwaard, in 2019 over naar gemeente Molenlanden.

- Vanouds viel voor de postadressen ook de buurtschap Waal onder het dorp Langerak. Sinds ca. 1986 is dat een officiële woonplaats, met eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek.

- Het dorp Langerak is aan elkaar gegroeid met het naastgelegen stadje Nieuwpoort. Beide kleine kernen delen ook veel voorzieningen en hebben veel gemeenschappelijke verenigingen, evenementen en activiteiten (waarover je op deze pagina alles kunt lezen). Ze worden dan ook in brede kring als een tweelingkern beschouwd. Alleen over de volgorde van de naam is men het nog niet eens (wat ook begrijpelijk is bij twee gelijkwaardige kernen); wij hebben de indruk dat de benaming Langerak-Nieuwpoort en die met de omgekeerde volgorde ongeveer even vaak worden gehanteerd (zie daarvoor ook elders op deze pagina).

- Wapen van de voormalige gemeente Langerak.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1253 kopie 16e eeuw vertaling Langeraeck, 1274 Langherake, 1280-1287 Langerake, 1426 en 1427 Langeraeck, 1665 Langerack.

Naamsverklaring
Samenstelling van lang 'langgerekt' en rake, dat verwijst naar rak 'recht gedeelte van een waterloop tussen twee bochten', hier waarschijnlijk het rechte gedeelte van de Lek ter plaatse. In 788-789 kopie 13e eeuw is reeds sprake van een viswater in de Betuwe geheten Langenrech. Op de kaart van Beeldsnijder (1575) heet de verbinding tussen Leidsche Meer en Kager Meer Tlanghe rack en ook de Amstel kent een Langerak. In 1628 wordt een water ten zuiden van Meppel het Lange Rack genoemd.(1)

Familienaam
Er zijn ook families met de achternaam Langerak, met - blijkens de link - een duidelijke concentratie in de provincie Zuid-Holland. Het lijkt daarom aannemelijk dat de voorouders van personen met deze naam uit het gelijknamige dorp afkomstig zijn.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Langerak ligt aan de rivier de Lek en ligt verder O van de stad Nieuwpoort, ZO van de stad Schoonhoven, Z van het dorp Cabauw, ZW van het dorp Lopik, WZW van de dorpen Tienhoven en Ameide, NW van de dorpen Noordeloos en Meerkerk, N van het dorp Goudriaan en ONO van het dorp Groot-Ammers.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvatten de gemeente en het dorp Langerak 106 huizen met 657 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 700 huizen met ca. 1.700 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In de 13e eeuw stond hier al een burcht van de Heren van Langerak. Eerst woonden hier de Van Langeraks, later de Van Boetzelaers. In de 18e eeuw is het slot gesloopt. Nu rest alleen nog grasland, maar de locatie is in het terrein nog wel herkenbaar.

In 1820 is er een dijkdoorbraak geweest ten oosten van de Hervormde kerk, met als gevolg het onderlopen van de Alblasserwaard. Hier is nog een wiel zichtbaar.

Vroeger was hennepteelt een belangrijke bron van inkomsten in Langerak. "De alhier geteeld wordende hennep wordt doorgaans tot de beste van Zuid-Holland gerekend, vermits de grond daartoe zeer geschikt is."(2) Later is men geheel overgegaan op de veehouderij.

- In 1993 heeft zich bij de bestrijding van een kleine brand in houtvezelverwerkingsbedrijf Labee-Vezelpers aan de Lekdijk in Langerak een ernstig ongeval voorgedaan, die bekend is geworden als de Vezelpersramp: een explosieve branduitbreiding door een stofexplosie doodde uiteindelijk twee vrijwillige brandweerlieden en een werknemer van het bedrijf. Verder raakten 14 personen, meest vrijwillige brandweerlieden, van ernstig tot licht gewond. Ter herinnering hieraan is een gevelmonument geplaatst aan de brandweerkazerne in het dorp (Julianastraat 28a).

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Historische Kring Nieuwpoort (die de voormalige gemeente Liesveld als werkgebied heeft). Op hun site vind je o.a. een pagina over de geschiedenis van Langerak.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Vanaf 2017 wordt nieuwbouwwijk Langerak-Zuid gerealiseerd. In deze wijk heb je een gloednieuwe supermarkt, basisschool en sporthal op loopafstand. Voor een gezellig terras aan het water fiets je in vijf minuten naar het vestingstadje Nieuwpoort. Elk woonveld krijgt z’n eigen karakter. Er komt voor ieder wat wils: rijwoningen, twee onder één kap-woningen, vrijstaande woningen en vrije kavels om zelf je huis te bouwen.

- In opdracht van kopersvereniging CPO Langerak zijn in 2017 in totaal 17 woningen gebouwd aan de straat Schoolplein.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Langerak heeft 8 rijksmonumenten, zijnde het transformatorgebouw uit 1922 bij Lekdijk 17, de houten schuur uit 1900 op nr. 19, de 18e-eeuwse boerderij op nr. 96, de boerderij uit 1828 (gevelsteen) op nr. 122, de Hervormde kerk met toren op nr. 151, de Westermolen uit 1652 op Nieuwpoortseweg 1, en het Dieselgemaal uit 1939 op nr. 2.

- Langerak heeft 1 gemeentelijk monument, zijnde het tuinhuisje aan de Singel.

- De Hervormde (PKN) kerk (Lekdijk 151) dateert oorspronkelijk uit de 14e eeuw, met latere uitbreidingen. De kerk valt onder de Hervormde Gemeente Langerak. Op het kerkhof achter de kerk wordt nog altijd begraven.

- De Koningskerk (Julianastraat 88) van de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt dateert uit 1993. Voorheen (1976-1993) was op dezelfde plek sprake van een houten noodkerk.

- In het uiterste ZW van het dorpsgebied staat de Westermolen (Nieuwpoortseweg 1). De molen dateert uit 1652 en heeft tot 1974 de Polder Langerak bemalen, aanvankelijk samen met de Oostermolen en de Broekmolen, die op een steenworp afstand van elkaar stonden. De Broekmolen is op 11 mei 1940 door een Duits gevechtsvliegtuig in brand geschoten en verloren gegaan; de Oostermolen is in 1939 vervangen door een dieselgemaal (zie de beschrijving daarvan hieronder), dat het oorspronkelijke scheprad uit de Oostermolen aandrijft. Tussen de Westermolen en het dieselgemaal in bevindt zich een elektrisch gemaal, dat sinds 1978 de bemaling van de polder verzorgt. Bij grote wateroverlast kunnen de molen en het dieselgemaal nog wel ter ondersteuning worden ingeschakeld. De Westermolen is sinds 1977 eigendom van Stichting tot Instandhouding van Molens in de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden (SIMAV) en is te bezoeken wanneer de molen draait.

- Weidemolen De Meent is een in 2006 opnieuw gebouwde weidemolen en staat naast de Westermolen. Vroeger heeft hier ook een weidemolen gestaan. Deze is in 1960 gesloopt. De molen heeft een vierkante onderbouw en bestaat uit een onder- en bovenkot. De koker zorgt ervoor dat het bovenkot op zijn plaats blijft. Het boventafelement is ook onderzetel met kruineuten waar het bovenkot op kruit (draait). Het gevlucht is oudhollands. De roeden zijn afgeschuind (dat heet een 'baljoening'). De spil draait in een taats. Het water wordt verplaatst met een zogeheten roerom (een type centrifugaalpomp met houten waaier). Ook deze molen is eigendom van de SIMAV.

- Vóór de mechanisatie had de Polder Langerak drie molens. In 1939 wordt een schepradgemaal gebouwd, aangedreven door een dieselmotor, ter vervanging en op de plaats van de afgebroken Oostermolen. T.b.v. dit gemaal wordt gebruik gemaakt van de molengang en het scheprad van deze molen. Wel wordt het scheprad vergroot, zodat dit een capaciteit krijgt van 90 tot 100 m3 per minuut. Een tweede molen brandt in mei 1940 door oorlogsgeweld af. Alleen de derde molen is nog over: de - hierboven bechreven - Westermolen. Sinds 1978 vindt de bemaling van de polder plaats door een automatisch elektrisch vijzelgemaal.

Het Dieselgemaal (Nieuwpoortseweg 2) staat op een vrijwel vierkante plattegrond en is opgetrokken uit baksteen in sobere trant onder een overstekend pannen dak, het bekende type gemaalgebouw, dat veel in de Alblasserwaard wordt aangetroffen. Aan de zijkant zit een groot scheprad. De motor van het gemaal drijft het scheprad aan van de Oostermolen die vroeger op deze plek heeft gestaan (en waar het scheprad dus van bewaard is gebleven). Het gemaal heeft een Crossley dieselmotor met liggende cylinder. De in 1996 opgerichte Stichting Dieselgemaal Langerak heeft als doelstelling - met eerbiediging van het historisch karakter - het instandhouden van, het juiste beheer voeren over en het onderhoud bevorderen van het gemaal. In dit kader heeft de stichting het achterstallige onderhoud weggewerkt en zijn in 2002 het scheprad en de totale watergang gerestaureerd. Het dieselgemaal is op zaterdagen in de zomermaanden in functie te zien. (bron: Regionale Gemalenstichting Alblasserwaard en Vijfheerenlanden)

Bijzonder aan deze locatie is dus dat zich op slechts enkele tientallen meters van elkaar een windmolen én een elektrisch gemaal én een dieselgemaal bevinden, die alle drie de polder kunnen bemalen. Daarnaast is in 2006 ook nog eens de - eveneens hierboven beschreven - kleine weidemolen gebouwd.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Oranjevereniging Oranjegetrouw organiseert door het jaar heen diverse evenementen en activiteiten in de kernen Langerak en Nieuwpoort.

- Stichting Sportevenementen Nieuwpoort-Langerak organiseert door het jaar heen divese sportevenementen in en rond deze kernen. De stichting is in 2013 opgericht vanuit de jaarlijkse organisatie van de Wielerronde, i.v.m. de toegenomen taken en verantwoordelijkheden, maar ook om voldoende slagkracht te hebben bij het organiseren van andere sportevenementen. Dankzij vele lokale sponsoren kunnen zij hun activiteiten op een veilige en gedegen manier organiseren. Activiteiten tot op heden: Wielerronde van Nieuwpoort; Offroad- / Mountainbike wedstrijd i.h.k.v. wintercompetitie Jan van Arckel; Avondwedstrijd BMX-style, voorafgaand aan de Offroad wedstrijd; medewerking aan Arno Wallaard Memorial m.b.t. doorkomst Nieuwpoort-Langerak; Singelloop; Simultaan Damtoernooi.

- Rommelmarkt (op een zaterdag eind mei).

- Avondvierdaagse (mei of juni).

- IJsclub Langerak-Nieuwpoort is opgericht in 1902. De ijsbaan is altijd op de Zuid West Gracht geweest. Sinds de winter van 2008/2009 is er ook de beschikking over een landijsbaan. Dit heeft natuurlijk als groot voordeel dat de baan sneller open kan gaan en dat er al vrij snel kan worden geschaatst. De ijsclub is nog altijd een florerende vereniging, met meer dan 1.000 leden. Voor deze leden zijn ze graag bereid om als de weersomstandigheden het toelaten de ijsbaan te openen, zodat iedereen kan genieten van het schaatsen op de landijsbaan en later op de ijsbaan op de gracht. Het boek "van Krul tot Klapschaats" is verschenen toen de vereniging - in 2002 - 100 jaar bestond, en beschrijft de geschiedenis van de IJsclub over voorafgaande 100 jaar. In het boek staan leuke verhalen, anekdotes, uitslagen en foto's van de ijsclub. Dit boek is nog steeds te koop. Het kost slechts 2,50 euro en kan besteld worden via het secretariaat van de vereniging.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- De Rommelmarktschuur (Lekdijk 56) is een kleine kringloopwinkel. Elke dinsdagochtend geopend van 9.00-12.00 uur. De opbrengst is t.b.v de Hervormde kerk van Langerak. Van harte welkom namens Jaap Blom en Gerda de Vries.

- Speeltuinvereniging Nieuwpoort-Langerak 'Pippeloentje' (Menno van Coehoornsingel 29a). Voor leden is de toegang gratis. Niet-leden betalen € 1,- per persoon. Voor openingsdagen en -tijden zie de link. Het is ook mogelijk om buiten de openingstijden kinder-, kraam- en familiefeestjes te vieren in de speeltuin. Voor 25 euro per bezoek hebben de kinderen de speeltuin dan geheel voor zichzelf. Per bezoek mogen maximaal 15 personen komen (grotere groepen in overleg). Dit bedrag is incl. koffie en thee.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Langerak (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - In de meeste kernen van de gemeente Molenwaard zijn klankbordgroepen actief. Deze klankbordgroepen bestaan uit inwoners van de desbetreffende kernen en een vertegenwoordiging vanuit de gemeente, die gezamenlijk knelpunten en wensen op het gebied van leefbaarheid in de kern(en) inventariseren en oplossingen voordragen. Er is ook een Klankbordgroep Nieuwpoort-Langerak. Heb je als inwoner vragen, opmerkingen of wensen, schroom dan niet om deze bij hen neer te leggen. Dat kan door hen een mail te sturen of rechtstreeks contact op te nemen met een van de leden van de Klankbordgroep.

- Jeugd en jongeren: - Tieneravond Langerak-Nieuwpoort zijn gezellige, sportieve en leerzame avonden in de 'haven', voor alle tieners uit de omgeving.

- Lezen: - In Langerak is een Minibieb (Van den Boetzelaerlaan 28), waar je gratis boeken kunt lenen, en waar je boeken die je zelf over hebt en waar een ander nog plezier van kan hebben, in kunt terugplaatsen, zodat het systeem zichzelf in stand houdt. Dit concept is 'overgewaaid' uit de Verenigde Staten, waar het bekend is als Little Free Library. Daar zijn er al meer dan 70.000. In Nederland zijn al meer dan 1.000 Minibiebs.

- Muziek: - Muziekvereniging Kunst Na Arbeid (KNA) is er voor de dorpskernen Nieuwpoort, Langerak en Groot-Ammers. Ze spelen regelmatig op straat en geven jaarlijks diverse grote en kleine concerten in de regio. De vereniging bestaat uit een mallet percussie band, een leerlingen opstaporkest en een fanfare. KNA verzorgt zelf de opleidingen van de leerlingen. Ze hebben gediplomeerde docenten die hen zowel praktisch als theoretisch opleiden. Voor de allerkleinsten zijn er blokfluitlessen.

- Interkerkelijk Koor (IKK) Nieuwpoort-Langerak is opgericht in 1964. Het is een gemengd koor met ruim 110 leden. De zangers en zangeressen komen niet alleen uit de genoemde kernen, maar ook uit vele omliggende plaatsen. De leden zijn aangesloten bij verschillende kerken, vandaar het woord Interkerkelijk in de naam van het koor. "Het repertoire van het IKK varieert van het eenvoudig geestelijk lied tot de wat grotere werken en oratoria. Het koor zingt in Nieuwpoort, maar ook elders in de regio en soms zelfs in het buitenland, en verleent ook medewerking aan radio- en cd-opnames. Dirigent van het IKK is Peter Burger. Op de wekelijkse repetities weet hij het koor met enthousiasme en plezier te laten zingen, dit alles tot Gods eer."

- Sport: - Hengelsportvereniging HSV De Karper Nieuwpoort-Langerak is opgericht in 1956.

- Kv Triade (opgericht in 1975) is een korfbalvereniging in Nieuwpoort-Langerak waar naast prestatie de gezelligheid hoog in het vaandel staat.

- Vrouwen: - Coffee Morning Langerak-Nieuwpoort zijn gezellige koffie-ochtenden voor vrouwen uit deze kernen, waarbij vaak een activiteit wordt georganiseerd.

- Welzijn: - Iets goeds doen voor een ander, dat is de drijfveer van Gea van Andel en Karin Schakel met hun in voorjaar 2017 gestarte initiatief Hemelsbreed Langerak-Nieuwpoort. Simpelweg de deur openzetten en mensen welkom heten. Via via nodigden Gea en Karin gasten uit en inmiddels loopt het min of meer vanzelf. "Iedereen mag komen. We hebben ons daarbij ook gericht op mensen met een andere culturele achtergrond. Het kost hen vaak moeite om contacten te leggen met Nederlanders. We praten met hen zo veel mogelijk Nederlands, omdat dat ongelofelijk helpt bij het spreken van de taal. Dat is zo belangrijk."

Ze verzamelden ook spullen om rond de feestdagen pakketten uit te delen. "We hebben heel veel gekregen en uiteindelijk 35 unieke pakketten gemaakt. Ze werden uitgedeeld om mensen een hart onder de riem te steken." Ook kan maandelijks iedereen aanschuiven voor een (warme) maaltijd, zelf daarvoor etenswaren meenemen en ze in de keuken bereiden. "Opgeven is niet nodig; we zetten gewoon de deur open. Of er genoeg is voor iedereen? We denken in oplossingen; als er genoeg is voor tien, is er ook genoeg voor vijftien." Ze willen met het initiatief ook anderen in de regio inspireren. "We willen graag laten zien dat iets goeds doen niet ingewikkeld hoeft te zijn, dat je dichtbij huis zo veel voor anderen kunt betekenen. De tocht van het leven gaat veel gemakkelijker als je met anderen mee kunt lopen." (bron en voor nadere informatie zie: Het Kontakt, 17-1-2018)

- Veiligheid: - Brandweer Langerak-Nieuwpoort. - EHBO-vereniging Langerak-Nieuwpoort.

- Bedrijfsleven / ondernemen: - Ondernemersvereniging Langerak-Nieuwpoort behartigt de belangen van de ondernemers in deze kernen. Tevens organiseert zij winkeliersacties en andere evenementen.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Langerak, met foto's van de grafzerken. - Doop-, trouw- en lidmatenboeken Langerak 1682-1731. - Doop-, trouw- en begraafboeken 1731-1812. - Stamboom families Langerak.

Terug naar boven

Bekende oud-inwoner

- Langerak is de geboorteplaats van geschiedkundige, taalkundige, drukker, uitgever en boekhandelaar François Halma (1653-1722).

Reacties

(2)

Thank you, this moved me. Is this where I'm from??

That chance is about 99 percent! The description of this village was only a 'beginning', so I have looked on the whole internet what was there more to tell about this place. And that was quite a lot... So the page has expanded now from 800 to 2500 words. As you can read now onder 'Naam' (Name), there are many persons with the family name Langerak in the Netherlands as well, and that most of them live in the province of Zuid-Holland (South Holland), where this village is situated. So it is likely that the ancestors of families with this family name origine from this village.

There are two more 'populated places' in the Netherlands with this name: this one https://www.plaatsengids.nl/langerak-doetinchem (province of Gelderland) and this one: https://www.plaatsengids.nl/langerak-geesbrug (province of Drenthe), but till around 1900 they had barely inhabitants, only a handful of farmers, so the chance that people who emigrated to other countries and have this family name, have ancestors in the last two mentioned places, is minimal. Even nowadays these places are not big enough to be called villages.
Greetings, Frank van den Hoven, chief editor Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen