Koog aan de Zaan

Plaats
Dorp
Zaanstad
Zaanstreek
Noord-Holland

NH gemeente Koog aan de Zaan in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Koog aan de Zaan in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Koog aan de Zaan in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Koog aan de Zaan

Terug naar boven

Status

- Koog aan de Zaan is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de regio Zaanstreek, gemeente Zaanstad. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1973.

- Wapen van de voormalige gemeente Koog aan de Zaan.

- Wordt samen met het N gelegen buurdorp Zaandijk ook wel als tweelingdorp Koog-Zaandijk beschouwd. Beide dorpen hebben echter nog wel een eigen postcode (Koog aan de Zaan = 1581) / postale plaatsnaam en plaatsnaamborden.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1561 Koech, 1599 Koogh, 1680 herdruk 1745 De Coogh, 1698 Kooch, 1845 Koog aan de Zaan.

Naamsverklaring
Betekent koog 'land aan water, buitendijks land' langs de rivier de Zaan, waarvoor zie Zaandam.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Koog aan de Zaan ligt aan de W oever van de rivier de Zaan en ligt NW van de stad Zaandam, O van de dorpen Westzaan en Assendelft, Z van de dorpen Zaandijk, Wormerveer en Wormer en ZO van het dorp Krommenie.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Koog aan de Zaan, die alleen het gelijknamige dorp omvat, 287 huizen met 2.096 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 4.500 huizen met ca. 11.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Koog aan de Zaan, kun je terecht bij Historische Vereniging Koog-Zaandijk.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2017 is het NS-station Koog Bloemwijk hernoemd in Koog aan de Zaan en het NS-station Koog Zaandijk hernoemd in Zaandijk Zaanse Schans. Eerstgenoemd station ligt centraal in het dorp en het tweede station ligt in het N op de grens met Zaandijk, en is vooral voor dat dorp bestemd. Tevens ligt het dichtbij de toeristisch wereldberoemde Zaanse Schans. Dus de nieuwe namen geven inderdaad beter weer voor welke gebieden de stations primair bedoeld zijn.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Koog aan de Zaan heeft 24 rijksmonumenten.

- Koog aan de Zaan heeft 15 gemeentelijke monumenten.

- Oliemolen 't Pink in Koog aan de Zaan, gebouwd in 1620, is de oudste van de overgebleven Zaanse molens. Oorspronkelijk is de molen kleiner, met een bovenbouw van het type wipmolen, en heeft hij slechts één oliepers, een zogeheten enkelwerks oliemolen. In 1751 krijgt de molen zijn huidige vorm en wordt het een dubbele oliemolen. Van 1779 tot 1935 is de molen eigendom van de familie Honig, die ca. 20 oliemolens in bedrijf heeft gehad. Omstreeks 1929 komt de molen tot stilstand. In 1935 wordt hij geschonken aan de Zaanse VVV, die pogingen doet de molen over te plaatsen.

Vervolgens gaat de molen in 1939 over naar Vereniging De Zaansche Molen, die hem geheel laat restaureren. Sindsdien is de molen regelmatig, op vrijwillige basis, in werking gesteld. Van 12 oktober 1944 tot 2 juli 1945 is de molen verhuurd geweest aan de Zaanlandsche Stoomdrukkerij v/h E.N. Smit Wz te Koog aan de Zaan. Met twee in de molen geplaatste drukpersen kon zo, bij gebrek aan elektriciteit, toch nog drukwerk worden vervaardigd. Er zijn o.a. bonkaarten gedrukt. De oorspronkelijk in een weidegebied gelegen molen is sinds eind jaren dertig geleidelijk ingebouwd geraakt. Hierdoor is zijn landschappelijke functie thans beperkt.

- De collectie van het Molenmuseum in Koog aan de Zaan- ook wel de 'binnencollectie' genoemd in tegenstelling tot de 'buitencollectie', de molens - geeft een volledig beeld van de opkomst en de neergang van de industriemolens. Maar er is meer. De verzameling schaalmodellen van olie-, papier-, pel- en houtzaagmolens is zonder meer van internationale betekenis. De modellen laten zien hoe de wind door middel van de wieken in het hart van de molen een ingenieus mechaniek in werking zet. En hoe dit mechaniek per molen verschilt, afhankelijk van het product dat er wordt verwerkt.

Misschien is het Molenpanorama wel het belangrijkste bezit van het museum. Alleen al dit enorme schilderij - dat een beeld geeft van de oostkant van de Zaan rond 1800, gezien vanaf het voormalige raadhuis van Koog aan de Zaan - maakt een bezoek aan het Molenmuseum meer dan de moeite waard. Het Molenpanorama is door kunstschilder en oprichter van de vereniging, Frans Mars, gedurende de oorlogsjaren geschilderd in molen Het Pink. Pas jaren later is de betekenis van dit monumentale schilderstuk onderkend.

- Stadsherstel Amsterdam is in maart 2018 eigenaar geworden van de Honig-panden in Koog aan de Zaan (Lagendijk 1-3). De familie Honig, tegenwoordig vooral bekend van de soep in oranje verpakking, heeft vanaf het begin van de industriële ontwikkeling van de Zaanstreek een zeer actieve rol gespeeld in het regionale bedrijfsleven. Oorspronkelijk in de papierfabricage en tenslotte als bekende fabrikanten van levensmiddelen. Voor de voormalige eigenaar, de BedrijvigeBij, passen de panden niet in de filosofie van hun concept voor bedrijfsverzamelgebouwen. Zij blijven wel het achtergelegen kantorencomplex als bedrijfsverzamelgebouw exploiteren.

Voor Stadsherstel is dit een mooie aanwinst van Zaanse monumenten. Stadsherstel Amsterdam redt monumenten en beeldbepalende panden door ze zorgvuldig te restaureren, een passende bestemming te geven en te verhuren. De panden worden in bezit gehouden, waarmee een goede staat van onderhoud blijft gegarandeerd. Zo levert de organisatie een belangrijke bijdrage aan: het bewaren van gebouwd erfgoed voor volgende generaties; de leefbaarheid van steden en dorpen; de toegankelijkheid van monumenten en; het behoud van het restauratieambacht. Sinds haar oprichting in 1956 heeft Stadsherstel ca. 600 panden in de Metropoolregio Amsterdam gered. Ruim 2500 Vrienden steunen het werk van de organisatie. De grotere monumentale panden, zoals kerken, forten, industriële monumenten en boerderijen krijgen een succesvol tweede leven met meestal een culturele of sociaal-maatschappelijke functie. Of als podium voor concerten, congressen, lezingen, recepties, diners en huwelijksvoltrekkingen. (bron en voor nadere infomatie zie: De Orkaan, 29-3-2018)

- Gevelstenen in Koog aan de Zaan.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Koog aan de Zaan (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Koog aan de Zaan van nieuwssite De Orkaan.

- Overige verenigingen en instellingen: - Theatermijn in Koog aan de Zaan is de plek in Zaanstad waar ‘gegraven’ wordt naar theatertalent door theatertalent. Jongeren en theatermakers komen hier samen; ook voor het onderwijs en amateurspelers en -groepen is er een plek. Hier is de ruimte voor jongeren om te leren toneelspelen en theatermaken. In het lab maken jonge, afgestudeerde theatermakers hun voorstellingen en proberen ze ideeën uit. Scholen kunnen, bijvoorbeeld voor het vak CKV, leerlingen laten kennismaken met het theatervak. Jongeren, theatermakers, amateurspelers en het onderwijs profiteren van elkaars kwaliteiten. Op deze manier helpen ze elkaar theater mogelijk te maken en blijft de drempel naar het theater voor iedereen laag.

Reactie toevoegen