Zaandijk

Plaats
Dorp
Zaanstad
Zaanstreek
Noord-Holland

zaandijk_santa_run_2014_kopie.jpg

Zaandijk, de Rotary Santa Run is een funloop van ca. 2 kilometer voor jong en oud over de Lagedijk. Bijzonder is, dat de circa 200 deelnemers de Run in kerstman-outfit lopen.

Zaandijk, de Rotary Santa Run is een funloop van ca. 2 kilometer voor jong en oud over de Lagedijk. Bijzonder is, dat de circa 200 deelnemers de Run in kerstman-outfit lopen.

NH gemeente Zaandijk in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Zaandijk in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Zaandijk in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Zaandijk

Terug naar boven

Status

- Zaandijk is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de streek Zaanstreek, gemeente Zaanstad. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1973.

- Wapen van de voormalige gemeente Zaandijk.

- Wordt samen met het Z gelegen buurdorp Koog aan de Zaan al sinds begin 20e eeuw ook wel als tweelingdorp 'Koog-Zaandijk' beschouwd. Beide dorpen hebben echter nog wel een eigen postcode / postale plaatsnaam en plaatsnaamborden.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Zaandijk ligt dus N van het dorp Koog aan de Zaan, ligt aan de W oever van de rivier de Zaan en ligt verder N en NNW van de stad Zaandam, NO van het dorp Westzaan, O van het dorp Assendelft, ZO van het dorp Krommenie, Z van de dorpen Wormerveer en Westknollendam en Z en ZZW van het dorp Wormer.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvatten gemeente en dorp Zaandijk 300 huizen met 2.138 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 3.500 huizen met ca. 8.700 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

"In ‘tjaer ons Heeren duysent vier hondert vier en negentigh, den twintigsten dagh in september" kreeg Heyndrick Pietersz, bijgenaamd Oud-Hein, vergunning om een woning op de lage dijk langs de Zaan te bouwen. De Lagedijk bestaat nu nog altijd als straat. Na verloop van tijd werden er meer huisjes en huizen gebouwd, het werd een buurtschapje, een gehucht en op den duur een dorp. Zo ontstond Zaandijk, een van de weinige nederzettingen waarvan de stichting tot op de dag nauwkeurig bekend is gebleven. De huidige plaatsnaam is niet in 1494 al ontstaan, maar raakte pas zo’n 120 jaar later in zwang.

Het is bekend dat Heyndrick Pietersz vijf zoons had, die zich dicht bij hun vaders huis op de dijk vestigden. Ruim honderd jaar werd het buurtschapje daarom eerst "D'Vijf Broers" genoemd. De eerste eeuwen hadden de bewoners van het gehucht nog geen eigen bestuur. D’Vijf Broers, het latere Zaandijk (het heeft ook nog 'Zantdijc' en 'Saandijk’ geheten), maakte deel uit van de Banne van Westzaan, een rechtsgebied dat zich westelijk van de Zaan uitstrekte, van Zaandam tot Westknollendam. Deze Banne werd tot 1811 formeel vanuit Westzaan bestuurd. In 1570 bestond het gehucht uit 19 huizen die in 1572, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, door de Spanjaarden zijn verwoest. Na terugkeer van de gevluchte bewoners is de nederzettging gestaag gegroeid.

In 1894 is het 400-jarig bestaan van Zaandijk groots gevierd. En sinds de viering van het 500-jarig bestaan in 1994 wappert de dorpsvlag aan veel gevels in het dorp. Winkels hijsen dagelijks de vlag, bewoners hangen de dorpsvlag uit bij speciale gelegenheden. De dorpsvlag lijkt overigens in vrijwel niets op de oude gemeentevlag.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Historische Vereniging Koog-Zaandijk. Voor slechts 12,50 euro per jaar kun je lid worden van de vereniging. Ze organiseren regelmatig lezingen, excursies, tentoonstellingen etc. Met het lidmaatschap krijg je ook korting op hun boeken.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Zaandijk heeft 32 rijksmonumenten.

- Zaandijk heeft 16 gemeentelijke monumenten.

- De Zaandijkerkerk kent een bewogen en rijke geschiedenis. Lange tijd liepen de Nederlands Hervormde Zaandijkers elke zondag door de natte veenweiden om in Westzaan te kerke te gaan. In 1640 werd begonnen met de bouw van een eigen kerk. In mei 1878 verwoestte een grote brand de kerk en is op de oude fundamenten een nieuwe kerk opnieuw opgebouwd. Een deel van de wanden van de oude kerk is nog steeds zichtbaar. Na het samengaan van de kerkelijke gemeente Zaandijk met die van Koog aan de Zaan in 1978 kwam de kerk leeg te staan. Sinds deze tijd wordt de kerk niet meer gebruikt en raakte het gebouw in verval. Voor Stadsherstel Zaanstreek is een ontwerp gemaakt om de kerk in ere te herstellen én een nieuwe (woon)functie te geven. De 10 woningen zijn als een autonoom meubel binnen de kerk zo geplaatst dat vanuit elke positie de hoofdvorm van de kerk voelbaar is. Door een zorgvuldige restauratie en het hernieuwde gebruik wordt een nieuw en passend hoofdstuk toegevoegd aan de rijke geschiedenis van de Zaandijkerkerk. (bron: NUNC Architecten) Zie verder het hoofdstuk Links > Zorg.

- Gereformeerde kerk De Ontmoeting.

- De huidige kerk van het Apostolisch Genootschap dateert uit 2003.

- Het voormalige Raadhuis van Zaandijk is prachtig gelegen aan de Lagedijk in de zoheten Gortershoek, die dankzij zijn vele monumentale Zaanse koopmanshuizen een beschermd dorpsgezicht is.

- Molen De (Bleeke) Dood.

- Het Honig Breethuis is een representatieve woning gebouwd rond 1710 door C. Jz. Honig. De woning is ingericht in Biedermeiertrant, zoals hij in de eerste helft van de 19e eeuw bewoond werd door de Zaanse papierfabriceur Jacob Breet en zijn gezin. Het Honig Breethuis is geen stijlkamer, niet zomaar een museum over wooncultuur, maar een museum waar je op bezoek gaat. Je maakt hier kennis met een Zaanse familie uit het begin van de 19e eeuw, met Grietje de Jager en Jacob Breet en hun kinderen Grietje, Cornelis, Aagje, Maartje en Jan. De bewoners zijn door middel van de objecten aanwezig. Iedere bewoner heeft zijn of haar eigen verhaal; de bezoeker kijkt en luistert naar die verhalen. Aan de hand van het leven van de familie Breet krijgt de bezoeker een indruk van de wooncultuur en het maatschappelijk leven van welgestelden in de Zaanstreek in de eerste helft van de 19e eeuw.

- Gevelstenen in Zaandijk.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Het Pianoforte Festival (weekend in maart) is een reeks concerten op historische piano's op diverse monumentale locaties in het dorp.

- Luilakoptocht.

- Onder de gezamenlijke naam Zaandijker Markten is er op een zaterdag in augustus aan de Lagedijk de Zaandijker Jaarmarkt en op de zondag erna is er de Zaandijker Kaike en Koieremarkt (tweede hands- en curiosamarkt).

- Sinterklaas.

- Dromen over Feest (op een zaterdag in december).

- De Rotary Santa Run (december) is; een funloop van circa 2 kilometer over de Lagedijk; gezamenlijk en met elkaar starten en finishen; voor jong en oud; voor gezinnen, vrienden, collega’s; met kerstmanpak aan, een bijzonder gezicht met 200 deelnemers! (het kerstmanpak krijg je bij inschrijving en mag je houden); hapje en drankje; fotoshoot voor de teams; muziek en gezelligheid; lopen voor een (op de site van de Run beschreven) goed doel.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Sinds een aantal jaren zijn het karakteristieke dorp Zaandijk en het Openluchtmuseum Zaanse Schans niet alleen meer verbonden door de Julianabrug. Sinds 2007 is er ook een leuk en toeristisch alternatief om aan de overkant van Zaan te geraken, namelijk met het Voetveer Zaandijk (mei t/m september).

- Het Weefhuis uit ca. 1650 biedt gebruikers een aantrekkelijke plek voor een scala van activiteiten, zoals exposities, culturele activiteiten, vergaderingen, cursussen, trainingen of verenigingsavonden.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Zaandijk (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenorganisatie: - Stichting Zaandijk Leeft, die zich richt op Oud Zaandijk*, heeft tot doel: het promoten van het oude dorp; het verzorgen van activiteiten en evenementen op onder meer sociaal, cultureel, economisch, historisch en maatschappelijk gebied; het bevorderen van een goede samenwerking tussen personen, instanties en groeperingen die zich bezighouden met het oude dorp; het stimuleren van (historisch) onderzoek en publicaties; het verstrekken van informatie; het verbeteren van de totale leefsituatie; het in de ruimste zin opkomen voor de belangen van het oude dorp. De stichting tracht haar doel onder meer te bereiken door: het verzorgen en houden van vergaderingen, promotionele activiteiten en overige bijeenkomsten; het verstrekken van documentatie en andere informatie; het bevorderen van ontspanning en vrijetijdsbesteding; het instellen van vaste of tijdelijke commissies; het stimuleren van de betrokkenheid van de bewoners. * = het gebied in het dorp gelegen tussen de Zaan en de spoorlijn Zaandam-Uitgeest.

- Zorg: - "De herbestemde Zaandijkerkerk in Zaandijk is in mei 2017 officieel in gebruik genomen. De kerk waar een paar jaar geleden nog sloopplannen voor waren is gered en gaat een mooie toekomst tegemoet als woongebouw voor jongeren met autistische beperkingen en als publiekstoegankelijke toren. Door de unieke samenwerking tussen Stadsherstel, de gemeente Zaanstad, de provincie Noord-Holland en vele betrokken particulieren, fondsen en historische verenigingen is dit project gerealiseerd. In de kerk zijn woningen gekomen voor jongeren met een autistische beperking. De woningen zijn met veel respect voor het monument als een soort doosjes in het monument geplaatst, waarbij de oorspronkelijke buiten- en binnenkant van de kerk nog te ervaren is. Zo zijn de woonunits uitgevoerd in de traditie van de Zaanse houtbouw met een moderne twist en een knipoog naar het verleden. De constructie is licht en vormt een goed contrast met de zware massieve muren van de kerk en de nieuwe trappen doen denken aan preekstoelen. In totaal zijn er 11 woningen in de kerk gekomen. Hooyschuur architecten ontfermde zich over de restauratie van het monument en Nunc architecten ontwierp de woningen. De Heeren van Zorg is de huurder van de kerk. Zij bieden huisvesting, begeleiding en zorg voor de bewoners en zorgen er ook voor dat de kerktoren openbaar toegankelijk is. De Heeren van Zorg heeft voor dit gebouw gekozen, niet enkel omdat het een bijzonder gebouw is, maar ook omdat het een veilige plek is waar de bewoners zich terug kunnen trekken in een beschermde omgeving. Er is begeleiding aanwezig die hen gedurende de week de nodige ondersteuning geeft.

De herbestemming van de kerk in Zaandijk vormde een aanjager voor verdere gebiedsontwikkeling. De gemeente Zaanstad heeft zich mede dankzij een bijdrage van de provincie Noord-Holland in kunnen zetten voor de ontwikkeling van het gebied rondom de kerk. De initiatieven en ontwikkelingen sloten ook goed aan bij een wens van de gemeente Zaanstad om de bezoekers van de Zaanse Schans meer te spreiden over Zaanstad. De gemeente Zaanstad wil de ontwikkelingen in het gebied stimuleren en tegelijkertijd samenhang en kwaliteit in de ontwikkeling van het gebied borgen. Dit kon worden bereikt door de rijke cultuurhistorie van het gebied uitgangspunt te laten zijn. De gemeente heeft hierin verschillende partijen met elkaar verbonden en daarnaast ook een subsidie verstrekt om de monumentale Hammerbeam spanten te behouden. Dat de ruimte rondom de kerk nu overzichtelijker is geworden is ook fijn voor de bewoners in en om de kerk." (bron: Stadsherstel, 19-5-2017)

- Duurzaamheid: - Repair Café Zaandijk stelt zich ten doel om: a) reparatie als logische activiteit terug te brengen in de samenleving; b) reparatiekennis in buurten te behouden en te verspreiden; c) de sociale cohesie in buurten te bevorderen door mensen met verschillende achtergronden en drijfveren met elkaar in contact te brengen in het kader van een inspirerend en laagdrempelig evenement.

Reactie toevoegen