Zaandam

Plaats
Stad
Zaanstad
Zaanstreek
Noord-Holland

Zaandam (3).JPG

Centrum Zaandam

Centrum Zaandam

Zaandam (5).JPG

Centrum Zaandam

Centrum Zaandam

Zaandam.JPG

Centrum Zaandam

Centrum Zaandam

Zaandam (4).JPG

Centrum Zaandam

Centrum Zaandam

Zaandam (2).JPG

Het nieuwe stadhuis van Zaandam, gezien vanaf het station

Het nieuwe stadhuis van Zaandam, gezien vanaf het station

NH gemeente Zaandam in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Zaandam in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Zaandam in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Zaandam

Terug naar boven

Status

- Zaandam is een stad in de provincie Noord-Holland, in de regio Zaanstreek, gemeente Zaanstad. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1973.

- Wapen van de voormalige gemeente Zaandam.

- Onder de stad Zaandam vallen ook de buurtschappen Haaldersbroek, Hembrug en Westzaner Overtoom (deels). Een bijzonder geval is ook 't Kalf Z van Haaldersbroek: eeuwenlang een buurtschap, sinds 1887 door de bouw van een RK kerk een dorp geworden, en sinds ca. 1970 uitgebreid tot - zij het nog altijd los van de stad gelegen - nieuwbouwwijk Het Kalf. - Geschiedenis van 't Kalf. Verder valt onder het stadsgebied nog het deels bewoonde museumdorp de Zaanse Schans.

Terug naar boven

Naam

Bijnaam
De bijnaam van de Zaandammers is galgenzagers, naar het illegaal omzagen van de galgen, waaraan de aanstichters van het Turfoproer in 1678 waren opgehangen.

Terug naar boven

Ligging

Zaandam ligt direct N van Amsterdam en het Noordzeekanaal, rond beide zijden van de rivier de Zaan.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Zaandam 2.002 huizen met 11.139 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 2.000/11.129 (= huizen/inwoners) en het eiland Horn 2/10. Tegenwoordig heeft de stad ca. 35.000 huizen met ca. 75.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Ontstaan
De plaats Zaandam is in 1811 ontstaan door samenvoeging van de plaatsen Oostzaandam, O van de Zaan, dat deel uitmaakte van de banne Oostzaan, en Westzaandam, W van de Zaan, dat deel uitmaakte van de banne Westzaan. Een jaar later wordt de nederzetting door keizer Napoleon Bonaparte reeds tot stad verheven.

Monet
De beroemde schilder Claude Monet bracht in 1871 vier maanden in deze stad door. Het was een belangrijke periode in zijn ontwikkeling als schilder. Tussen 2 juni en 8 oktober maakte hij 25 Zaanse schilderijen. "Zaandam is wel bijzonder opmerkelijk en er is genoeg te schilderen voor een heel leven", schreef Monet aan zijn vriend en collega Camille Pissarro. "Huizen in alle kleuren, molens bij honderden en verrukkelijke boten." De site Monet in Zaandam geeft informatie over Claude Monet in het algemeen, maar vooral over de plaats die zijn verblijf in deze stad in zijn omvangrijke oeuvre inneemt. Het is een belangrijke, onderbelichte periode in zijn ontwikkeling als schilder.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Zaandam e.o., kun je terecht bij het Zaans Museum, dat het leven en werken van de Zaankanter temidden van het rijke industrieel erfgoed presenteert. Hier maak je kennis met het culturele verleden van de streek en de bron van haar welvaart: de industrie.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Middels het project Inverdan is sinds 2003 gewerkt aan de herinrichting van het centrum van Zaandam. Doelstelling is het creëren van een modern grootstedelijk centrum met kantoren, winkels, openbare gebouwen zoals een stadhuis (dat t/m 2011 met gemeentehuis De Bannehof in Zaandijk was gevestigd) en een bibliotheek, woningen (w.o. De Zaanse Strip = 5 woongebouwen), een hotel en een openbaarvervoersknooppunt. Ook is de in de 19e eeuw gedempte stadgracht weer uitgegraven. Een bijzonder kenmerk van het project is dat de traditionele Zaanse bouwstijl op een uitvergrote manier is toegepast voor de gevels van verschillende bouwwerken. In 2013 is het vernieuwde Stadshart Zaandam 2e geworden in de wedstrijd 'Beste binnenstad van 2013-2015'.

- Na het vertrek van de industrie van het 43 ha. grote Hembrugterrein (Artillerie Inrichting en Gereedschappenfabriek Hembrug), wordt dit gebied ontwikkeld tot vestigingsplaats voor creatieve en innovatieve bedrijvigheid. Op het terrein staan 125 gebouwen waarvan er 48 tot monument verklaard zijn. Enkele daarvan lenen zich door hun afmetingen voor exposities en grootschalige evenementen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Zaandam heeft 163 rijksmonumenten.

- Hembrug heeft 20 gemeentelijke monumenten.

- Kerken: - Oostzijderkerk uit de 17e eeuw. - Westzijderkerk uit 1640. - Noorderkerk uit 1952. Deze 3 kerken vallen onder de Protestantse Gemeente Zaandam. - Doopsgezinde Vermaning (Westzijde) uit 1686. - Oud-Katholieke kerk (Papenpad) uit 1695. - Evangelisch-Lutherse Kerk (Vinkenstraat) uit 1699. - RK Maria Magdalenakerk (Het Kalf) uit 1887. - Neogotische RK St. Bonifatiuskerk van de St. Bonifatiusparochie uit 1900. - RK Jozefkerk (Kogerveld) met monumentaal glas-in-loodwerk van Marius de Leeuw. - Het gebouw van het Apostolisch Genootschap uit 1860 was oorspronkelijk een doopsgezinde kerk. - Servisch-orthodoxe Kerk (H. Nicolaaskerk), voorheen Gereformeerde Kerk (Stationsstraat). - Paaskerk of Maranatha van de Vrije Evangelische Gemeente Zaandam. Bijzonder is dat deze na-oorlogse kerk als rijksmonument is benoemd, én dat de kerk door Karel Appel beschilderde ramen heeft, middels een bijzondere techniek: glasappliqué. De glasappliquétechniek is in Nederland ontwikkeld in het begin van de jaren vijftig van de vorige eeuw. Bij deze techniek worden stukken gekleurd glas op het bestaande glas gelijmd. Door de verschillende kleuren glas krijg je, als de zon schijnt, een mooi spel van kleur en licht. - Pinkstergemeente Ichtus.

- Molens: - Molen De Held Jozua. - Molen Kroosduiker. - Windmotor Herkules (Kalverpolder). - Molen De Ooievaar.

- Op initiatief van Hoogheemraadschap de Hondsbossche en Duinen tot Petten is in 1544 een sluis gebouwd in Zaandam, in de dam in de Zaan. De reden was dat zij verzekerd wilden zijn van een onbelemmerde aanvoer van bouwmaterialen voor de bouw van de Hondsbossche Zeewering. De voor de sluis benodigde gelden werden bijeen gebracht door het Hoogheemraadschap, de stad Alkmaar en de banne van Westzanen. In 1722 is de sluis vervangen door de nieuwe Groote Sluis (28 meter lang, 5,10 meter breed en een diepte van 2,60 beneden A.P.). Ter verfraaiing en als kroon op het kunstwerk zijn er twee wapenstenen geplaatst, voorstellende de wapens van de Hondsbossche en van de Dijkgraaf en Heemsraden. Door de komst van het Noordhollandskanaal (1824) en het groter van de schepen werd het steeds duidelijker dat de Groote Sluis te klein werd. Sinds 1880 zijn er diverse plannen geweest voor aanpassing dan wel vernieuwing. Uiteindelijk komt in 1903 de nieuwe Wilhelminasluis gereed. De Groote Sluis is nog altijd in gebruik voor de recreatievaart. Jaarlijks passeren er ca. 8.000 recreatievaartuigen. De sluis wordt gedurende de zomermaanden door vrijwillige sluiswachters bediend (tussen 09.00-18.00 uur). Buiten het hoogseizoen wordt, behoudens enkele uitzonderingen, alleen van vrijdag t/m zondag geschut.

Voor de sluiswachters van de Groote Sluis in Zaandam ontwierp studioKRAMER een bijzonder sluishuisje, dat in maart 2017 gereed is gekomen. Dit opvallende object combineert nieuwe technieken met vormen uit het verleden. Het sluishuisje is een ode aan het veenweidelandschap en de Zaan. De gevel bestaat uit de exacte weergave van de kaart uit 1812 die uitgesneden is uit de stalen huid. Als het donker is wordt het verlicht en werkt het huisje als een lantaarn. In de vormgeving zijn diverse elementen uit de Zaanse houtbouw verwerkt. Zo zie je geschulpte windveren in contrasterend wit. En in de top de makelaars, twee dansers die dansen op het veen. Het dak heeft de voor deze streek zo kenmerkende hellingshoek, gebaseerd op de 3/4/5-verhouding. Ook is de scheefstand van menig houten huisje in het veen weergegeven d.m.v. de vele niet-haakse hoeken.

Ook de opvolger van de Groote Sluis, de Wihelminasluis uit 1903, is inmiddels verouderd qua afmetingen en in een slechte bouwkundige en technische staat, en wordt daarom samen met de naastgelegen Beatrixbrug en Wilhelminabrug vernieuwd. De provincie Noord-Holland vervangt de komsluis door een nieuwe moderne schutsluis voor beroeps- en recreatievaart. Door de moderne rechte vorm verloopt het schutproces in de toekomst efficiënter. De werkzaamheden duren tot eind 2020. De actuele stand van zaken m.b.t. de Wilhelminasluis te Zaandam vind je hier.

- Gevelstenen in Zaandam.

- Het Czaar Peterhuisje, één van de oudste houten huisjes van Nederland (gebouwd in 1632), herinnert aan het verblijf van tsaar Peter de Grote in 1697.

- Het Politiemuseum in Zaandam is naar eigen zeggen het meest complete museum over de geschiedenis van de Nederlandse Politie.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- MidzomerZaan Festival (weekend in juni, in 2018 voor de 12e keer).

- Op een zondag in september is er alweer meer dan 30 jaar de Dam tot Damloop, met 50.000 deelnemers (en 250.000 toeschouwers) het grootste hardloopevent van ons land. De ongeëvenaarde sfeer, de IJtunnel, één van de grootste Businesslopen ter wereld en het feit dat start en finish in twee verschillende steden liggen, maken dit evenement zo bijzonder. De afstand is 10 Engelse Mijl, waaraan ook elk jaar een aantal wereldtoppers meedoet. Daarnaast is er in Zaandam of Amsterdam-Noord de Mini Dam tot Damloop voor kinderen. Een dag eerder, op zaterdagavond, vindt ook de Damloop by Night plaats. Maximaal 15.000 lopers kunnen meedoen aan deze 5 Engelse Mijl (8 km) door de verlichte straten van de stad. Aantrekkelijk voor beginnende hardlopers. De echte bikkels doen hieraan mee als warming up voor de zondag...

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Het Zaantheater is een prachtig theater, gelegen aan de Zaan. De programmering omvat cabaret, show, muziek, musical, klassiek, muziektheater en jeugdvoorstellingen.

- Zaans Natuur en Milieu Centrum met o.a. Heemtuin.

- In Natuurmuseum E. Heimans is de kindvriendelijke vaste expositie 'Natuur in de stad' te zien. De tentoonstelling toont op een speelse en verrassende wijze welke natuur er in de Zaanse stedelijke omgeving te zien is. Tevens zijn er wisselexposities. Het is een echt ontdekmuseum. Je moet er niet alleen je ogen gebruiken, maar ook je handen! Voor schoolklassen worden vaak educatieve activiteiten verzorgd. Naast het natuurmuseum treft u de grootste kinderboerderij van Nederland aan. Met speeltuin.

- Hou je van tuinieren en wil je graag een ruime tuin? Volkstuincomplex Jan Vroegop biedt ruime tuinen van 340-400 m2 in een mooi tuinpark voor inwoners uit de Zaanstreek, die graag tuinieren in verenigingsverband.

- Podium De Flux (pop en cultuur).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Zaandam (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Lokale links: - Zaandam linkspagina.

- Overige verenigingen: - Toneelgroep Rhetorica is opgericht in 1909.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Zaandam-'t Kalf, met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen