Groen in en om de stad

groen_in_en_om_de_stad_www.mijngroenestad.nl_kopie.jpg

Een van de vele mogelijkheden om een stad te 'vergroenen', is door het aanleggen van meer moestuinen aan huis. Stichting Mijn Groene Stad maakt het de mensen makkelijk en levert kant en klare duurzame moestuinen.

Een van de vele mogelijkheden om een stad te 'vergroenen', is door het aanleggen van meer moestuinen aan huis. Stichting Mijn Groene Stad maakt het de mensen makkelijk en levert kant en klare duurzame moestuinen.

- Binnen het onderzoeksprogramma de Groene Agenda zijn in 2019, onder de noemer ‘Groen in de Stad’ vier nieuwe factsheets verschenen. Deze factsheets gaan over 'Klimaat en temperatuur', 'Luchtkwaliteit', 'Waterhuishouding' en 'Biodiversiteit'.

Klimaat en temperatuur
De temperatuur in de stad stijgt in warmere perioden onder invloed van de klimaatverandering. Dit kan leiden tot negatieve effecten op de gezondheid en het welbevinden van de inwoners. Klimaatadaptatie is nodig om de stad leefbaarder te maken en extreme temperaturen in de zomer terug te dringen. De groene infrastructuur speelt hierbij een belangrijke rol. In de factsheet Klimaat en temperatuur worden handvatten gegeven voor een betere toepassing van groen.

Luchtkwaliteit
Verontreiniging bedreigt de gezondheid van de inwoners van steden. Groen draagt bij aan het wegvangen van de uitlaatgassen en het binden van fijn stof. Groen kan worden ingezet om kwetsbare gebieden af te schermen van emissiebronnen en draagt bij aan de verbetering van de luchtkwaliteit in stad en regio. De factsheet Luchtkwaliteit gaat over de positieve effecten van groen op de luchtkwaliteit.

Waterhuishouding
De waterhuishouding is belangrijk voor de klimaatbestendigheid van de stad. Het aantal hevige regenbuien neemt toe. Groen is een van de antwoorden. Doordachte toepassing kan wateroverlast door ‘piek’-neerslagen verminderen. In de factsheet Waterhuishouding worden handvatten gegeven voor het vergroten van het waterbergend vermogen van steden met behulp van groen.

Biodiversiteit
Biodiversiteit is de basis voor de vele baten van het groen op het gebied van klimaat in de stad, luchtkwaliteit en waterhuishouding. Een grote biodiversiteit beïnvloedt aantoonbaar het leven en welzijn van de bewoners van een stad. In de factsheet Biodiversiteit is informatie samengevat over hoe bomen, vaste planten, bloembollen een grotere biodiversiteit in de bebouwde omgeving kan ondersteunen. (bron: LTO vakgroep Bomen, vaste planten en zomerbloemen, 5-7-2019)

- Over de vele aspecten van het belang van groen in en om de stad citeren wij graag de in maart 2019 verschenen brochure van Staatsbosbeheer over dit onderwerp:

"Ga je mee door de groene metropool? Vanuit je huis, via de bomen in je straat en het plantsoen om de hoek, via de gracht of sloot, die overgaat in een singel. Ga nog verder mee, via de speelplaats, het park, de gemeenschappelijke stadstuin, stadslandbouw, volkstuin en sportvelden. Dit groene lint dat stad en land verbindt, voert je de stad uit, naar het recreatiegebied net daarbuiten, via de surfplas, zwemvijver en ligweides naar het grote natuurgebied dat daar weer aan grenst.

Verstedelijking
Voor het eerst in de geschiedenis wonen er wereldwijd meer mensen in de stad dan op het platteland. In Nederland wonen 17 miljoen mensen, dat zijn bijna 500 mensen per km2. Ook hier wonen steeds meer mensen in een stedelijke omgeving. De toename van de verstedelijking zal de komende decennia - samen met mobiliteit, voedselbehoefte en klimaatbeheersing - de kwaliteit van de groene ruimte beïnvloeden. En dat terwijl het belang van een groene omgeving steeds vaker onderstreept wordt.

Aantrekkelijke omgeving
Vergeleken met andere plekken op de wereld waar veel mensen dicht op elkaar wonen, valt op hoe groen en goed geordend het hier is. Een belangrijke waarde, die we moeten behouden én verder versterken en verbeteren. Want een groene omgeving zorgt voor een geliefde, eigentijdse en gezonde omgeving om te wonen, werken en recreëren, waar (internationale) bedrijven zich graag vestigen en waar nationale en internationale bezoekers graag komen.

Groen netwerk
Staatsbosbeheer streeft ernaar dat iedere Nederlander direct vanuit zijn of haar huis is aangesloten op een groen, waterrijk netwerk, dat als een groene nutsvoorziening alle huishoudens bedient. Zo kunnen wij een bijdrage leveren aan een sterk woon- en vestigingsklimaat. Wij beheren een groot aantal natuur- en recreatiegebieden in Nederland. Door de verbinding te leggen met de vele andere groene gebieden in de stad en eromheen, kunnen we de groene metropool met elkaar tot een realiteit maken.

De waarde van groen
Wie nu naar Nederland kijkt ziet een ongelooflijk rijk landschap, gevormd en behouden door eeuwen goede zorg en doelgerichte planologie. Ontstaan uit de wisselwerking tussen mens en natuur en tussen stad en landelijk gebied. Nog steeds vervult het landschap waarin wij wonen een belangrijke rol. Misschien nog wel meer dan ooit zijn we ons bewust van de betekenis en de waarde van een groen landschap voor mens, natuur en economie.

Vestigingsklimaat
Aantrekkelijk en toegankelijk groen in en om de steden bepaalt voor een groot deel de aantrekkingskracht en concurrentiepositie van Nederland. Zo kiezen (internationale) bedrijven eerder voor gebieden die rijk zijn aan parken, recreatiemogelijkheden en open ruimten. De aanwezigheid van groen verhoogt de economische waarde van het nabijgelegen vastgoed. Openbaar groen in en rond de stad vervult een belangrijke functie voor recreatie en stimuleert het lokaal ondernemerschap. Het biedt ook werkgelegenheid voor mensen die wat verder van de arbeidsmarkt afstaan.

Biodiversiteit
Stadslandschappen kunnen een unieke leefomgeving voor planten en dieren bieden. Kleinschalige natuurontwikkeling, zoals bloemrijke wegbermen en natuurvriendelijke oevers, kan bijdragen aan het verhogen van de biodiversiteit in de stad. Voor kinderen die opgroeien in de stad en niet meer als vanzelfsprekend met de natuur in aanraking komen, is een groenere stadsomgeving van grote waarde voor hun ontwikkeling.

Klimaatbestendigheid
Door klimaatverandering kan de temperatuur in steden ‘s zomers extra hoog oplopen. Tegelijkertijd valt er vaker meer regen. Groene gebieden in en rond de stad zorgen voor ventilatie en afkoeling door verdamping en kunnen zo bijdragen aan een aangenamer leefklimaat. Groene gebieden en sloten, moerassen en kleinschalige retentiebekkens in en om de stad kunnen het overtollige regenwater bij extreme regenbuien opvangen en de riolering ontlasten.

Gezondheid
Steeds meer onderzoeken tonen aan dat bewegen en ontspannen in het groen goed is voor onze lichamelijke en geestelijke gezondheid. Nederlanders die in een groenere omgeving wonen, gaan minder vaak naar de huisarts. Ze hebben minder vaak stress en depressies, en hebben minder vaak last van een hoge bloeddruk en hartklachten. Bovendien helpt een groene omgeving om overgewicht te voorkomen, wat de kans op diverse ziektes vermindert, en draagt het bij aan de motorische ontwikkeling van kinderen.

Sociale cohesie
Groen in en rond de stad biedt veel mogelijkheden voor initiatieven van bewoners en gebruikers en draagt daarmee bij aan het versterken van de sociale cohesie. Het zorgt voor een gevoel van eigendom, waardering en draagvlak voor het stadslandschap.

Verbinden, verbeteren en verbreden
Goede verbindingen tussen groene gebieden binnen en buiten de stad zijn nog lang niet overal vanzelfsprekend. Te vaak eindigt het wandelof fietspad bij een sloot, een hek of een snelweg. Staatsbosbeheer wil niet alleen de bekendheid van de groene gebieden vergroten, maar ook de aantrekkelijkheid ervan én de functie die het vervult in de maatschappij. Hier wil Staatsbosbeheer samen met gemeenten, ondernemers, provincies, terreinbeherende organisaties en andere partijen het initiatief voor nemen. Zo zorgen we ervoor dat iedereen van natuur en landschap kan genieten.

Plank over de sloot
Het gaat ons om het aanleggen van fysieke verbindingen in het landschap, die de stad beter met het omliggende landschap verbinden. Fietspaden, bruggen, knooppunten, goede routes en OV-verbindingen dragen hieraan bij.. Het gaat niet alleen om het leggen van een plank over de sloot, even zo belangrijk is het leggen van de mentale verbinding: is de route bekend, vindbaar, bewegwijzerd, verkeersveilig en sociaal veilig.

Van kijk-groen naar doe-groen
Het is de kunst om bij de inrichting, de ontwikkeling en het beheer van de groene ruimte in te blijven spelen op veranderingen in het gedrag en de behoeften van mensen. Zo vragen stedelingen steeds meer om groen in hun directe woon- en werkomgeving. Ook het recreatiegedrag en de samenstelling van de stadsbevolking zijn veranderd. Er is behoefte aan een breder palet aan gebruiksmogelijkheden en ook aan meer ‘levendigheid’. Met deze kennis kunnen we de groene gebieden verbeteren. Van een groene omgeving als decor, naar gebieden waar mensen verleid worden om te bewegen.

Multifunctionele gebieden
Door een betere aansluiting met de stad ontstaan er voor brede groepen in de samenleving aantrekkelijke, multifunctionele gebieden. Zo kunnen we de functie van de groene omgeving verbreden en koppelen aan maatschappelijke thema’s als zorg, gezondheid, participatie en re-integratie. We geven extra aandacht aan groepen die niet vanzelfsprekend in de natuur komen.

De droom van de groene metropool
In de groene metropool kun je lopen, fietsen, sporten. Steeds weer word je verleid om verder te gaan, te ontdekken, want alles is goed vindbaar en bewegwijzerd. Onderweg kom je plekken tegen waar het prettig vertoeven is. De theetuin of het pannenkoekenhuis. Daar zijn ook de kinderopvang, het speelbos, kleinschalige bedrijvigheid, sociale werkplaatsen, kunst en cultuur, natuureducatie. Daar zijn plekken waar je bij de kraan je waterflesje vult, waar je kunt zitten, kijken, picknicken, vissen en vogels kijken. Bij boerderijen zie je hoe ons voedsel wordt geproduceerd en koop je verse producten. Via verschillende eigentijdse manieren kun je meedenken over inrichting, en meewerken aan het beheer. Je voelt je verbonden en medeeigenaar. En dat voelt goed.

Staatsbosbeheer maakt zich sterk voor een groen en waterrijk netwerk waar iedereen vanuit zijn of haar directe omgeving op is aangesloten en van kan genieten. Dat wij dit samen doen met gemeentes, provincies, collega-terreinbeheerders, ondernemers en vele anderen is vanzelfsprekend. Wij denken graag mee hoe we het met groen op een praktische manier een bijdrage kunnen leveren aan een aantrekkelijke woonomgeving. Staatsbosbeheer beheert het groene erfgoed van Nederland; 265.000 ha natuur die we beschermen, die je kunt beleven en die we samen met en voor anderen duurzaam benutten." (bron en voor nadere informatie zie: Staatsbosbeheer, maart 2019)

- Urbanisatie en klimaatverandering vragen om nieuwe oplossingen voor de leefbaarheid in steden. Openbaar groen heeft een positief effect op biodiversiteit, klimaat, welzijn en luchtkwaliteit. Dit zorgt ervoor dat steden betere plekken worden om te wonen en te werken. Het platform ´Green Cities for a Sustainable Europe´ biedt kennis op basis van wetenschappelijk onderzoek, innovatieve ideeën en technische achtergrond, om vergroening van openbare ruimten te bevorderen. Dit is onderverdeeld in de thema´s gezondheid, klimaat, economie, biodiversiteit en sociale cohesie. Green Cities for a Sustainable Europe is een initiatief van de ENA (European Nurserystock Association) en boomkwekerij organisaties uit België, Bulgarije, Denemarken, Duitsland, Engeland, Frankrijk en Nederland.

'Groen in en om de stad' is een term die vaak wordt gehanteerd als containerbegrip voor alle initiatieven om de versteende steden weer meer te 'vergroenen'.

Voorbeelden in dit kader zijn:

- Groene daken.

- Groene gevels.

- Stichting Mijn Groene Stad promoot lekker en gezond eten uit eigen moestuin. Zij levert kant en klare duurzame moestuinen voor bedrijven, zorginstellingen, scholen én thuis. Het is een initiatief van Onno Bakkers.

Enkele concrete lokale voorbeelden:

- De Ecotoren in het Jekerdal te Maastricht is een constructie van gebruikte stenen, die ruimte biedt voor planten en dieren. Mede bedoeld als stimulans voor anderen om op een dergelijke manier hun versteende tuin weer groener te maken en de flora en fauna te stimuleren.

- In Parkwijk, een multiculturele Haarlemse wijk, is in 2012 in samenspel met bewoners, ondernemers, wijkorganisaties en corporatie Pré Wonen een tweetal ‘buitenkamers’ met smaakvol groen aangelegd. Met als doel op speelse wijze de verbondenheid van de bewoners met elkaar, hun eten en leefomgeving gevoelsmatig en ruimtelijk dichterbij te brengen. En het daarmee voor mens en milieu gezonder te maken. Het project, MoesMobiel gedoopt, is in 2013 door de KNHM gekozen tot beste buurt-leefbaarheidsproject van Nederland.

- In Scheveningen zijn in 2012 gratis appelbomen aan bewoners verstrekt. Vanwege de zeer beperkte openbare ruimte staan de appelbomen in grote bakken van 65 liter op de stoep voor het huis. Meer groen, meer interactie en meer lol, aldus initiatiefnemer Onno Bakkers.

- De gemeente Den Haag heeft in 2016 laten onderzoeken welke effecten hun 'groen in de stad' heeft. En dat blijkt nogal wat te zijn: De aanwezigheid van groen in de stad zorgt ervoor dat alle woningen in Den Haag samen 1,9 miljard euro meer waard zijn dan wanneer er geen bomen, parken en grasvelden zouden zijn. Dat blijkt uit het onderzoek 'Waardestelling groen in Den Haag' van Buck Consultants, dat in 2016 in opdracht van de gemeente is uitgevoerd. In de gemeente staan in totaal bijna 250.000 woningen, met een totale waarde van 46,3 miljard euro. Dat er veel groen in de stad is zorgt er volgens de onderzoekers voor dat een woning gemiddeld 4% meer waard is. Dat is gemiddeld 7500 euro per woning.

De hogere waarde van woningen is gunstig voor de eigenaren, en heeft ook positieve gevolgen voor de inkomsten van de gemeente. Zo stroomt er via de onroerendzaakbelasting (OZB) jaarlijks 1,3 miljoen euro extra de gemeentekas in. De onderzoekers hebben berekend dat Den Haag in totaal ca. 1.400 ha groen telt. Daarmee beslaat de natuur ongeveer 17% van het totale oppervlak van de gemeente. Het gaat daarbij om 944 ha aan grote groengebieden en 776 ha aan kleinschalig groen. In de straten van Den Haag staan ca. 116.000 bomen. Deze bomen vertegenwoordigen een waarde van 22 miljoen euro, aldus Buck Consultants. In het rapport wijzen de onderzoekers tevens op de waarde die de aanwezigheid van groen heeft op de gezondheid van mensen, wat zijn weerslag heeft op zorgkosten, het ziekteverzuim, de arbeidsproductiviteit en de arbeidsuitval.

Tijdelijk groen

Een bijzondere trend van de laatste jaren is om terreinen die bijvoorbeeld voor woningbouw of bedrijventerrein zijn bestemd, maar die vooralsnog (deels) leegstaan wegens tegenvallende vraag, tijdelijk een groene inrichting te geven. Dat ziet er aantrekkelijker uit en dan heeft het in de tussentijd toch een 'zinvolle herbestemming', waar mensen, planten en dieren plezier van hebben. Soms wordt dit 'tijdelijke natuur' genoemd, maar 'tijdelijk groen' lijkt ons een betere benaming, omdat het vaak om groen in bredere zin gaat, zoals bijv. volkstuintjes of landbouw. Nadere toelichting op het begrip 'tijdelijke natuur'.
Voorbeelden van initiatieven in dit kader (wellicht ter inspiratie voor locaties elders in het land):

- Beugen (NB). Hier ligt het beoogde bedrijventerrein Sterckwijck al jaren braak. Agrarische Natuurvereniging Groen Boxmeer verbouwt hier sinds 2013 tarwe, vergeten gewassen en laat er wilde bloemen groeien die mensen mogen plukken.

- Bedrijventerrein Het Klooster te Nieuwegein, gelegen langs de A27, wordt vanwege de malaise op de bedrijventerreinenmarkt voorlopig slechts deels ontwikkkeld. Daarom is Het Klooster in 2013 deels heringericht tot 'tijdelijke natuur'.

- Door demografische krimp zijn er minder voetballers in Zutphen (GL) en fuseerden twee clubs. Een van de sportparken kwam daardoor vrij. Dat werd bestemd voor woningbouw maar door de crisis komt het daar de eerste 10 jaar niet van. Vandaar het plan Stadsakker Zutphen, dat laat zien hoe je stadslandbouw inbedt in het onderwijs en, vice versa, tieners middenin de samenleving laat leren en produceren. Over hoe je voedselproductie weer tussen de mensen brengt en deze actief mee laat doen.

Reactie toevoegen