Helenaveen

Plaats
Dorp
Deurne
Zuidoost-Brabant Peelland
Noord-Brabant

helenaveen_plaatsnaambord_kopie.jpg

Het dorp Helenaveen is, zoals de naam al suggereert, genoemd naar een zekere Helena. Welke Helena? Dat kun je lezen in het hoofdstuk Naam.

Het dorp Helenaveen is, zoals de naam al suggereert, genoemd naar een zekere Helena. Welke Helena? Dat kun je lezen in het hoofdstuk Naam.

Helenaveen

Terug naar boven

Status

Helenaveen is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Peelland, gemeente Deurne.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Het Helena-Veen. Kort na het ontstaan plaatselijk bekend als "het strooien dorp", naarde schamele behuizingen.

Naamsverklaring
De plaats dankt zijn naam indirect aan Maria Helena Huberta Panis (1817-1884), de echtgenote van de stichter Joannes (Jan) van de Griendt (1804-1884), wiens Maatschappij Helenaveen dit gebied heeft ontgonnen. Zie ook Griendtsveen.(1)

Terug naar boven

Ligging

Helenaveen ligt ZO van Deurne en Liessel, O van Someren, tegen de grens met de provincie Limburg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

Helenaveen heeft ca. 400 huizen met ca. 950 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In 1853 kopen Nicolaas en Jan van de Griendt uit Den Bosch 610 ha veengrond van de gemeente Deurne (6 x 1 km2 plus een strook voor de hoofdvaart tot in het huidige Griendtsveen). Kanalen worden gegraven. De 3 tot 7 meter dikke turflaag wordt als brandstof afgevoerd met eigen turfschepen en -aken. Turfstrooisel voert men uit naar allerlei Europese landen. Deze dient bijvoorbeeld in Londen en Parijs ter vervanging van het stro in de stallen van de tram- en legerpaarden. Huizen en ‘strooijen keten’ voor turfgravers worden gebouwd; veenkolonie Het Helena-Veen is een feit. De ontveende gronden worden ontgonnen. Na de boekweit- en tabaksteelt komt de groenten- en veeteelt tussen de unieke eikenlanen en kanalen op gang.

Station Helenaveen lag niet in dit dorp maar in het nabijgelegen Griendtsveen. Het kreeg die naam omdat het dorpje Griendtsveen ten tijde van de oprichting van het station (1868) nog niet bestond.

Helenaveen lag gedurende de Tweede Wereldoorlog in het midden van de Peel-Raamlinie, en liep bij de Duitse inval veel schade op (opgeblazen bruggen, afbranden huizen voor een goed schootsveld etc.).

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht op de website van de in Helenaveen geboren André Vervuurt, waar heel veel informatie over de lokale geschiedenis te vinden is, zoals een Overzicht van de straatnamen in het dorp, met hun geschiedenis en naamsverklaring, en een Beschrijving van de bewoners van het dorp anno 1955, vaak vergezeld van een foto van het pand in kwestie. Overigens zijn in dit dorp pas in 1955 straatnamen toegekend. Voorheen was er alleen sprake van een adressering met letter H en een huisnummer (oplopend van 1 t/m 139).

In 2001 heeft André een standaardwerk over het dorp uitgegeven, getiteld 'In... en uit de turf getrokken. De geschiedenis van de voormalige veenkolonie Helenaveen en andere Peelse wetenswaardigheden'. Het boek is inmiddels uitverkocht. Via zijn site kun je desgewenst een digitale versie van het boek verkrijgen.

- Reportage over Helenaveen en Griendtsveen in de Volkskrant (2000).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Helenaveen heeft 13 rijksmonumenten, zijnde de voormalige tabaksschuur en idem bakhuis van NV Maatschappij Helenaveen uit ca. 1870 resp. ca. 1900 op Geldersestraat 10-12, boerderij Emmahoeve uit 1910 met varkensstal/schuur Kaasweg 2, de boerderij uit ca. 1910 met schuur op nr. 10, de predikantenwoning uit 1867 met aangebouwde schuur op Rector Nuijtsstraat 4, de voormalige turfstrooiselfabriek uit 1881 op nr. 13, de Protestantse (PKN) kerk uit 1867 op Soemeersingel 25, de Zondagsschool uit ca. 1880 op nr. 27, de keuterboerderij uit ca. 1915 met kleine schuur annex karschop op nr. 75, en de Wilheminahoeve uit 1908 op nr. 97, de Willem III Hoeve uit 1913 op nr. 127.

- Helenaveen heeft 6 gemeentelijke monumenten, zijnde de Protestantse en RK begraafplaats uit 1895 (Aardbeiweg), de Waldeckerhoeve uit ca. 1870? op Geldersestraat 3-5, het woonhuis uit ca. 1910 op nr. 9, de kiepwagens met smalspoor aan de Oude Peelstraat, het pand van Basischool De Peelparel uit ca. 1914 op Oude Peelstraat 10, en de voormalige personeelswoning van de turfstrooiselfabroek uit ca. 1882? op Rector Nuijtsstraat 12.

- "De tegenwoordig Protestantse (PKN) kerk (Soemeersingel 25) is in 1867 in gebruik genomen ten behoeve van de Hervormde inwoners van Helenaveen en de Peelwerkers, die hier in die tijd turf staken, de Peel ontgonnen, kanalen groeven enz. Middels een landelijke actie van enkele predikanten uit het gehele het land werd een commissie gevormd met het doel hier een kerk te bouwen en een kerkelijke gemeente te stichten. Het werd een groot succes; beide doelen werden bereikt. In 1870 wordt het een zelfstandige kerkelijke gemeente. Tot het moment van de ingebruikneming van de kerk zijn er diensten gehouden in huiselijke kring en in een barak. De eerste voorganger was ds. E.B. Swalue. Hij stierf in 1883 op 44-jarige leeftijd. De grafsteen in de voorgevel van de kerk, geplaatst op zijn honderdste sterfdag, herinnert nog altijd aan hem.

De kerk is van het type Waterstaatskerk, maar wijkt op diverse plaatsen af van de standaard en is daardoor uniek (zo is hier sprake van een gestuct gewelfd plafond in kruisboogribbenpatroon. De meeste Waterstaatskerken hebben een houten plafond). Het gewelfde plafond zorgt voor een zeer goede akoestiek. Het kerkgebouw is in de jaren 1969 en 1975 grondig verbouwd en heeft sinds de laatste verbouwing een nooduitgang en een vernieuwd liturgisch centrum. In 2011 is de kerk gerestaureerd. Naast de kerk staan de zondagsschool (het jeugdgebouw) en de pastorie. De Protestantse Gemeente Helenaveen telt momenteel ca. 140 leden. Elke zondag is er dienst om 10.00 uur. Er komen ook kerkgangers van campings en recreatieparken uit de omtrek. De diensten worden geleid door de vaste dominee, bevoegde voorgangers en predikanten van andere gemeenten. De toekomst is zorgelijk door de vergrijzing en een terugloop van het aantal kerkgangers. Maar we houden goede moed en kunnen dankzij een strak financieel beleid onze financiën nog altijd rond krijgen." (bron: site van de kerkelijke gemeente)

- In 1876 wordt gestart met de bouw van de RK St. Willibrorduskerk, naar een ontwerp van achitect P.J.H. Cuypers uit Roermond. De kerk komt in 1882 gereed en is ontworpen als driebeukige neogotische hallenkerk met terzijde staande fronttoren. De zijbeukstraveeën waren alle voorzien van steekkappen met wolfseinden. De toren bleef onvoltooid. De kerk is in 1944 door oorlogshandelingen verwoest, en in 1951 vervangen door de huidige St. Willibrorduskerk (Helenastraat 2), naar een ontwerp van J. Deltrap. In 1891 is de St. Willibrordusparochie Helenaveen gesticht. Sinds 2001 had de parochie een pastoraal samenwerkingsverband met de parochies Liessel en Neerkant. Dit betekende dat de parochies het pastoraat gestalte gaven onder leiding van dezelfde pastoor. In 2015 zijn alle parochies in de gemeente Deurne opgegaan in de Parochie Heilige Willibrord.

- Protestantse begraafplaats en Rooms-Katholieke begraafplaats. - Nog een pagina over het RK kerkhof.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Peelpluimen.

- Toneelvereniging 't Peels Toneel is opgericht in 1987 en brengt jaarlijks in april een nieuw stuk op de planken.

- Peelfeesten (laatste weekend van juni).

- HeJoKa organiseert jaarlijks het Helenaveense jongenskamp. Een week in de zomervakantie waar alle jongens van Helenaveen in de leeftijd van 7 t/m 17 jaar op kamp kunnen gaan. Het kamp is ontstaan in de tijd dat de Scouting alleen een meisjesafdeling had. Het fungeerde als tegenhanger van het scoutingkamp.

- Helenaveen Kermis (weekend van de tweede zondag van september) is volgens de organisatie "het gezelligste feestje van het jaar in de ouwe Peel!"

- Rock am Peel (op een zaterdag eind november) is een rock-, pop- en cult-festival. In 2018 is het evenement niet georganiseerd. Ze hopen dat het er in de toekomst wel weer van komt.

- Op de Peelse Kerstmarkt (op een zondag in december), met ca. 40 kramen, worden artikelen als kerstversiering, speelgoed, sieraden en huisdecoratie aangeboden. Ook zijn er terrasjes waar je een hapje en drankje kunt nuttigen. Ook is er live muziek met zang en dans. De Helenaveense jeugdvereniging zorgt voor vermaak voor de kinderen. Verder is er een kinderboerderij waar kinderen met dieren kunnen knuffelen. De entree bedraagt €2,50. Kinderen tot en met 16 jaar kunnen gratis naar binnen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Wandelroutes door en rond Helenaveen zijn bij regionale, onder de link vermelde instanties verkrijgbaar.

- In 2014 is het project 'Koningshoeven Natuur' gerealiseerd. Doel van de ingrepen is dat het waterpeil wordt gestabiliseerd en verhoogd in het gebied van de Deurnse Peel, tussen de Soemeersingel en het Kanaal van Deurne, waardoor daar optimale omstandigheden ontstaan voor de groei van hoogveen. Koningshoeven Natuur is een onderdeel van het grootschalige Peelvenen-project 'Het onverenigbare verenigd'.

- De Europese Commissie heeft in 2014 enkele tientallen miljoenen euro's beschikbaar gesteld om het veengebied nabij Helenaveen te herstellen en opnieuw in te richten. Het gaat om het gebied westelijk van het Kanaal van Deurne tot het Leegveld, met een totale oppervlakte van 400 hectare. Het geld zal voor een belangrijk deel worden gebruikt om grond te verwerven. Er worden enkele complete bedrijven aangekocht. Twee agrarische bedrijven die veel ammoniak uitstoten, worden verplaatst. De herinrichting van dit deel van De Peel zal enkele jaren vergen.

- In 2012 is het Inrichtingsplan Peelvenen - Mariapeel vastgesteld. Een van de doelen van dit plan is het behoud van de hoogveenrestanten en het gebied weer ontwikkelen tot een functionerend hoogveenlandschap. De Mariapeel ligt tegen Helenaveen aan, maar de provinciegrens loopt er tussendoor. Mariapeel ligt aan de Limburgse kant en valt daarom formeel onder het Limburgse dorp Griendtsveen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Helenaveen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Helenaveen.

- Belangenorganisatie: - Dorpsraad Helenaveen.

- Onderwijs: - "Basisschool De Peelparel is een dorpsschool gesitueerd in het mooie kerkdorp Helenaveen. Ons schoolgebouw is ruim en functioneel met diverse werkhoeken, een aula en een speelzaal. Ook de peuterspeelzaal en voorschoolse opvang zijn in ons gebouw aanwezig. Achter de school ligt een ruime speelplaats en een groot park waarin onze leerlingen spelen. Onze school is een plaats waar kinderen zich gehoord en gezien voelen. We leren hen om zich verantwoordelijk te voelen voor zichzelf en voor elkaar, samen beslissingen te nemen en zelf conflicten op te lossen. Een veilige leeromgeving vormt de basis voor een optimale ontwikkeling. Onze leerlingen worden steeds meer eigenaar gemaakt van hun eigen leerproces. Hierdoor zal een grotere betrokkenheid ontstaan. Dit doen we onder andere door hen te helpen bij het stellen van doelen, het geven en ontvangen van feedback en door hen te leren reflecteren op hun leerproces. Ouders worden bij dit proces betrokken. Wij geloven dat samenwerking tussen leerlingen, ouders en school het beste uit ieder kind naar boven haalt."

- Muziek: - Muziekvereniging Wilona is opgericht in 1960. De heer M. van de Wildenberg uit Vlierden, toen onderwijzer in Helenaveen, gaf hiertoe de eerste aanzet door het geven van muzieklessen aan een aantal jongelui. In de naam Wilona zijn de namen van de eerste dirigent, beschermheer (dhr. C. Bos) en plaatsnaam bewaard gebleven. De vereniging bestaat uit een fanfarekorps van ca. 50 leden en nog een tiental jongens en meisjes in opleiding. De activiteiten bestaan vooral uit het opluisteren van Helenaveense activiteiten. Ook wordt er jaarlijks een lenteconcert verzorgd en wordt er deelgenomen aan een aantal uitwisselingsconcerten, zo ook aan het Peeltoernooi en de federatieve (KNFM) concoursen.

- Sport: - De voetbalverenigingen RKSV Griendtsveen en RKSV Helenaveen zijn in 2017 gefuseerd tot SV Helenaveen-Griendtsveen.

- Zorg: - "De Helenahoeve, opgericht in 2007, heeft zich in de loop der jaren van een zorgboerderij, mede gericht op dagbesteding, ontwikkeld en gespecialiseerd naar diverse kleinschalige 24-uurs jeugdhulpvoorzieningen met (residentieel) verblijf. De Helenahoeve werkt middels de methodiek van een landelijk gecertificeerd kwaliteitssysteem en inmiddels beschikt De Helenahoeve ook over het landelijk erkende kwaliteitswaarborg zorgverleningscertificaat. De Helenahoeve richt zich op de begeleiding en ondersteuning van jongeren/jeugdigen en (jong)adolescenten vanaf ca. 14 jaar (en hun ouders/achterban), die problemen in hun ontwikkeling ervaren. Problemen die kunnen zijn ontstaan als gevolg van persoonlijke omstandigheden en/of persoonlijkheidsproblematiek. Deze problemen worden inzichtelijk gemaakt, waarna de pedagogische medewerkers hiermee aan de slag gaan."

Reacties

(3)

Beste hr. Frank van den Hoven, beste mensen van plaatsengids.nl
Allereerst: Proficiat met de mooie site! Dat is een verrijking!
Mijn opmerking: de link naar mijn straatnamenverklaring is momenteel niet in orde.
Deze moet zijn: (...)
U kunt eventueel ook een link maken naar mijn homepagina: 'De historie van Helenaveen en andere wetenswaardigheden'. (...)
Van daaruit kunnen bezoekers kiezen uit heel veel gegevens m.b.t. de historie van het dorp en mijn bijdragen daaraan.
Ik maak graag een link naar uw site op mijn Links-pagina. OK?
Laat u mij weten wat u daarvan vindt?

Vriendelijke groet,
André Vervuurt, oud Helenavener en amateur-historicus

Beste André,

Dank voor je compliment! Dat doet ons altijd goed om te horen en stimuleert ons om door te gaan met de puntjes op de i. Want het uitbreiden van de informatie, het bijhouden op actuele ontwikkelingen en corrigeren van 'dode links' die op enig moment ontstaan, blijft ons voorlopig nog wel bezighouden. Ik heb de dode link gerepareerd en nog een aantal die inmiddels 'dood' liepen. En de pagina inhoudelijk nog wat verder uitgebreid. Ik heb de stratenpagina geïntegreerd in de geschiedenis-alinea, die ik nog iets heb uitgebreid. Complimenten voor jouw uitvoerige site ook! En goed dat je i.v.m. je nieuwe site de oude adressen hebt geredirect (doorgelinkt) naar de nieuwe adressen, zodat oude links die hier en daar nog staan, niet doodlopen. Dat doe ik/ doet mijn CMS ook altijd, als ik een www-adres wijzig. Vele site-eigenaars regelen dat helaas niet, zoals de Dodenakkers-site vóór de link naar jouw kerkhofpagina hierboven, die wel een dode link opleverde, waarna ik zelf op hun site het gewijzigde adres moest opzoeken. Dat kost mij nodeloos veel tijd. Een link op jouw site naar mijn site waardeer ik uiteraard, omdat nog altijd (te)veel mensen er niet van weten, terwijl ze er wel veel aan kunnen hebben. Zo kunnen we elkaar aan meer bekendheid en meer bezoekers helpen.
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Beste Frank,
De link is geplaatst.
Succes met de site en dank voor de aanpassingen.
Vriendelijke groet,
André Vervuurt

Reactie toevoegen