Dorst

Plaats
Dorp
Oosterhout
West-Brabant Amerstreek
Noord-Brabant

dorst groeten uit 1958 [640x480].jpg

Dorst Groeten uit 1958

Dorst Groeten uit 1958

Dorst

Terug naar boven

Status

- Dorst is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant en daarbinnen in de streek Amerstreek, gemeente Oosterhout.

- Onder het dorp Dorst vallen ook de buurtschappen Baarschot, Klein Oosterhout, Seters en Steenoven.

Terug naar boven

Naam

Naamsverklaring
- Verklaard als een door het verzamelsuffix –t, ontstaan uit ithi, gevormde afleiding bij dorn ‘doorn, doornenhaag’. Ten gevolge van de uitspraak met een zogenaamde suizende –r- is dit Dornt vervolgens overgegaan in Dorst. Betekenis in dat geval: plaats van de doornstruiken. Deze verklaring gaat ervan uit dat de genoemde uitspraak vroeger een westelijker verspreiding had dan thans. (1)

- “Doorn staat waarschijnlijk voor meidoorn, Crataegus oxyacantha, een struik die vaak gebruikt wordt ter afscheiding van tuinen en landerijen. Deze is namelijk ondoordringbaar voor vee. Het meest komt voor het toponiem Doornakker. Daarnaast Doornhaag, Doornbos en Doornboom. In de Baronie zijn twee nederzettingsnamen samengesteld met doorn: Dorst (komt voort uit dornt, met suizende –r) en Diunt (komt voort uit Doornhout). Te Princenhage werden in de 17e eeuw wel sleedoorntakken gebruikt om mee te eggen” (89).

Terug naar boven

Ligging

Dorst ligt 3 km Z van Oosterhout, W en Z grenzend aan de gemeente Breda, ZO aan de gemeente Gilze en Rijen (Molenschot). De N282 (Breda-Tilburg) loopt Z langs het dorp.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Dorst 42 huizen met 316 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.000 huizen met ca. 2.400 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Bedevaartplaats
Dorst was een befaamde bedevaartplaats, gewijd aan de H. Marculphus (‘Sint Marcoen’ in de volksmond). De dag waarop deze heilige werd vereerd, was de eerste zondag in mei en heette daarom ‘Meikes Dorst’. Deze heilige werd aangeroepen om genezen te worden van het koningszeer. Een uitwendige klierziekte aan de keel die niet meer voorkomt. De remedie was: regelmatig wassen met het gewijde water dat in de kerk verkrijgbaar was. Omdat men zich in die dagen nauwelijks of niet waste, was dit een probate remedie maar ongewijd water had ongetwijfeld ook geholpen… Op die zondag in mei kwam men van heinde en verre te voet naar Dorst. Inmiddels is de bedevaart ter ziele. In de Marcoenkerk wordt nog een kastje bewaard met zilveren ex-voto's van bedevaartgangers die zij schonken, omdat hun gebeden werden verhoord.

De geit was de koe van de gewone man
Het dorp Dorst leefde van zeer kleinschalige landbouw op de grens van een verstoven woest gebied aan de noordkant en een moerassig gebied (de Gooren) aan de zuidkant. Reden om alles wat de natuur voortbracht zo goed mogelijk te benutten. De koeien aten mals gras, maar geiten zijn met veel minder tevreden. Vandaar dat alle boeren en ook de pastoor en de boswachter een geit hadden. De Dorstse geitenfokvereniging was zeer succesvol en sommige geiten gaven vier of vijf liter melk per dag. Deze geitenmelk was onmisbaar voor de volksgezondheid en de kindersterfte liep dan ook sterk terug.

De opkomst van toerisme en recreatie
Al ver voor de Tweede Wereldoorlog vond Dorst een nieuwe bron van inkomsten, namelijk de recreatie. Vanuit de Randstad kwam men per fiets naar het zuiden en de eerste bossen die men tegenkwam, lagen bij Dorst. Men vond onderdak bij boeren in de stal en later bij verschillende campings. Er ontstonden ook verschillende kamphuizen van verenigingen uit de Randstad. Eenvoudige gebouwen waar in de zomermaanden groepen verbleven. Door het veranderende vakantiepatroon verdween de noodzaak van deze huizen, die nu afgebroken zijn of een andere bestemming hebben. Het enige kamphuis met de oorspronkelijke doelstelling dat nog bestaat, herbergt thans asielzoekers.

Beroemde boef
Beroemdheden heeft het dorp nooit voortgebracht, alleen de boef Adriaan van Campen heeft lange tijd in de hele regio de gemoederen beziggehouden door ‘brandbrieven’ te leggen. Die afpersingen speelde hij heel handig en men veronderstelde dat er een hele bende achter zat, omdat hij zijn brandbrieven altijd in de wij-vorm stelde en met verschillende namen ondertekende. Het is onvoorstelbaar hoe één man deze terreur zo lang wist vol te houden. Hieruit blijkt wel dat het wettig gezag destijds niet veel voorstelde en samenwerken bestond nog niet. Vanaf 1782 opereerde hij vanuit Dorst. In Dongen werd de grond hem te heet onder de voeten, want hij was daar bijna betrapt. Uiteindelijk werd hij toch gearresteerd en in 1787 op de Grote Markt te Breda onthand, geradbraakt en onthoofd. Het was in Dorst nog jarenlang de gewoonte als iemand iets alleen moest doen om te zeggen: ‘Kom we zullen, zei van Campen’.

Tradities
In Dorst wordt nog door twee verenigingen geschoten. Scherpschuttersvereniging en fanfare Sint Joris schiet op de vogel die op een hoge mast staat. Tegenwoordig zelfs milieuvriendelijk omdat het lood wordt opgevangen in grote bakken. Een andere vereniging schiet met de kruisboog. Oorspronkelijk werd de kruisboog van hout en andere natuurlijke materialen gemaakt, maar ook in deze sector is de kunststof inmiddels toegestaan zodat alles technisch steeds verder geperfectioneerd wordt.

In het dorp bestaat nog steeds de gewoonte dat een bruidspaar dat vijftig jaar getrouwd is, in optocht naar de kerk wordt gebracht. In die optocht worden dan door de buurt de levensfasen van bruid en bruidegom uitgebeeld, waar fanfare Sint Joris uiteraard bij is.

Topografisch curiosum
De oorspronkelijke Groenstraat in Dorst is later omgedoopt in Groenestraat*. Halverwege de Groenestraat loopt naar het zuiden de Molenschotseweg. Op het moment dat deze weg op het grondgebied komt van de gemeente Gilze en Rijen, begint opnieuw… de Groenstraat. Deze Groenstraat ligt tussen de Leijweg en de Goorbergseweg in. Zie ook bij Hoge Dijk/Groenstraat.
* Om verwarring met de Groenstraat bij Oosteind te voorkomen?

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Na jarenlange discussies heeft de gemeenteraad er in 2012 voor gekozen om de rondweg door Dorst af te blazen, en in plaats daarvan de N282, de bestaande rijksweg, op te knappen.

- In Dorst wordt volop gebouwd. In 2014 wordt project De Boswachterij gerealiseerd: 96 huizen in het groen en aan een ven, op de locatie van de voormalige steenfabriek. Ook in 2014 komen 106 woningen en 24 appartementen voor begeleid wonen aan de Baarschotsestraat. Verder heeft de lokale ondernemer Sjef Verhulst plannen voor het realiseren van 75 goedkope woningen aan de Oude Tilburgsebaan, waar nu nog een manege is gevestigd.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Dorst heeft 6 rijksmonumenten.

- In 1999 zijn 12 panden en objecten aan de gemeentelijke monumentenlijst toegevoegd inzake Dorst en omgeving. Het betreft: Baarschotsestraat 34 (boerderij), Baarschotsestraat 77 (voormalige boerderij), Baarschotsestraat 85 (kerk Sint Marcoen), het H. Hartbeeld bij de kerk, Kapelerf 10 (cachot-brandhuisje), grenspaal zijweg Hoevestraat, grenspaal Oude Bredasebaan, Rijksweg 209 (boswachterswoning), Steenovensebaan 33 (boerderij), Wethouder van Dijklaan 2 (boswachterswoning) en Wethouder van Dijklaan 17 (boswachterswoning en brandtoren).

- Mariakapel.

- In 1999 is aan de witte melkgeit zonder hoorns* een hommage gebracht met de onthulling op het dorpsplein van een beeld van een geit en een geitenfokker.
* Zie bij Geschiedenis.

- Aan de Wethouder van Dijklaan bevindt zich een boerderijtje met een authentieke oude waterput.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Tijdens de Kermis (half juni, gedurende 4 dagen) is er op de zondag de jaarlijkse Jaarmarkt op en rondom de Dennenlaan, met vertier voor jong en ouder. De organisatie doet altijd haar best voor een zo gevarieerd mogelijk aanbod aan marktkramen. Er is tevens een Rommelmarkt. Je kunt er ook genieten van lekker eten en drinken, en natuurlijk is er ook een muzikale noot op deze door muziekvereniging Sint Joris georganiseerde markt.

- Dorst op Stelten (zeskamp, op een zondag begin juli).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Boswachterij Dorst is ruim 1.100 hectare groot en wordt sinds 1899 beheerd door Staatsbosbeheer. De eerste en belangrijkste taak van Staatsbosbeheer was de verstuivingen te bedwingen. Omstreeks 1907 waren de meeste stuifzanden vastgelegd, waarna de resterende heidevelden aan de beurt kwamen. Tot 1914 is het grootste deel van de natte heide ontwaterd en ontgonnen en zijn tientallen vennen geheel verdwenen. De heide werd omgeploegd met de ossenploeg. In de jaren twintig en dertig zijn de resterende vliegdenbosjes en heideveldjes Achter de Keten en in de Lange Dreef via voor- of tussenverbouw van landbouwgewassen tot opgaand bos omgevormd.

Een ander opmerkelijk fenomeen in de geschiedenis van de Boswachterij is de bevloeiing van een aantal bosgedeelten met ‘leemwater’. Omdat de leemwinning*1 ‘in den droge’ moest gebeuren, werden de leemputten leeggemalen. Het uitgemalen water bevatte uiteraard veel leemdeeltjes die voor verbetering van de vruchtbaarheid van de uitgemergelde bosbodem moesten zorgen. Met name de uitgestoven laagten van de Kurrassiersheide*2 en de bossen in de Lange Dreef werden op deze wijze bevloeid. Omstreeks 1935 waren, op de dan nog in bedrijf zijnde leemwinningen na, alle 'woeste gronden' in de Boswachterij Dorst bebost. Het aardige van Boswachterij Dorst is dat deze leemwinning de plantenwereld en met name ook de soortenrijkdom aan mossen en paddestoelen van het van nature voedselarme gebied aanzienlijk heeft vergroot. De leemputten zelf, de met leemwater bevloeide bospercelen, maar vooral de walletjes langs de ontwateringssloten en het tracé van het smalspoortje vormen een waar dorado voor de bryoloog en de mycoloog.
*1 De leemwinning vond plaats ten behoeve van de nabijgelegen steenfabriek De Vijf Eiken.
*2 De Kurrassiersheide herinnert aan een toernooiveld uit de riddertijd, waar ridders elkaar uit het zadel trachtten te lichten.

- Gesteund door de gemeente Oosterhout en Landschapspark De Open Linie zijn door vrijwilligers van Stichting Wielerpromotie Oosterhout 3 MTB-routes rond Oosterhout ontworpen en aangelegd. Zij verzorgen ook het onderhoud. De routes Dorst, Cadettenkamp (NW van Dorst) en Vrachelen kunnen elk afzonderlijk worden gereden, maar zijn ook onderling verbonden. Samen vormen ze een maar liefst 32 km lang, divers en uitdagend MTB-routenetwerk voor elk niveau. - Nieuws over de MTB-routes op Facebook.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Dorst door Kees Wittenbols uit Breda.

- Rondje Seterse Bossen door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Dorst.

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Klip.

Reactie toevoegen