Baarland

Plaats
Dorp
Borsele
Zuid-Beveland
Zeeland

baarland_1000_jaar_2014.jpg

In 2014 hebben de inwoners van Baarland een jaar lang het 1000-jarig bestaan van hun dorp gevierd. (© www.baarland.com)

In 2014 hebben de inwoners van Baarland een jaar lang het 1000-jarig bestaan van hun dorp gevierd. (© www.baarland.com)

DK_20110710_1708_Baarland_Zeeland.jpg

De Hervormde Maartenskerk van Baarland dateert uit 1321.

De Hervormde Maartenskerk van Baarland dateert uit 1321.

DK_20110710_1723_Baarland_Zeeland.jpg

Baarland, dorpsgezicht 2011

Baarland, dorpsgezicht 2011

DK_20110710_1710_Baarland_Zeeland.jpg

Toegangshek Hof te Baarland

Toegangshek Hof te Baarland

RIT_20110710_5466_Baarland_Zeeland.jpg

Baarland, detail van woonhuis

Baarland, detail van woonhuis

RIT_20110710_5471_Baarland_Zeeland.jpg

Baarland, muziektent in dorpskern

Baarland, muziektent in dorpskern

DK_20110710_1734_Fundamenten_van_kasteel_Hellenburg.jpg

Infobord over kasteel Hellenburg, omgeving Baarland

Infobord over kasteel Hellenburg, omgeving Baarland

DK_20110710_1739_Fundamenten_van_kasteel_Hellenburg.jpg

Baarland, fundamenten van kasteel Hellenburg

Baarland, fundamenten van kasteel Hellenburg

ZL gemeente Baarland in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Baarland in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Baarland in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Baarland

Terug naar boven

Status

- Baarland is een dorp in de provincie Zeeland, in de streek Zuid-Beveland, daarbinnen in de Zak van Zuid-Beveland, gemeente Borsele. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1969.

- Wapen van de voormalige gemeente Baarland.

- Onder het dorp Baarland valt ook de buurtschap Bakendorp.

- ZO van het dorp vind je een officieel blauw 'plaatsnaambord' (kombord) Scheldeoord, maar dat is geen plaats: het is alleen een camping.

Terug naar boven

Naam

In het Zeeuws
Baerland.

Oudere vermeldingen
Baerlandt, 1295 Bae(r)land, 1342 Barland, 1370 Baerlant.

Naamsverklaring
Waarschijnlijk een samenstelling van land (als tegengesteld aan water) en het Middelnederlandse baer 'kaal, vlak, onontgonnen', wat in poldergebieden kan slaan op het niet gedekt zijn door rijswerk van de dijken.(1)

Terug naar boven

Ligging

Baarland ligt Z van Goes, ZZW van 's-Gravenpolder, NO van de Westerscheldetunnel, in het uiterste ZO van de Zak van Beveland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Baarland 114 huizen met 613 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 105/562 (= huizen/inwoners) en buurtschap Bakendorp 9/51. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 250 huizen met ruim 600 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In de middeleeuwen was er sprake van een eiland ‘de Baarlanden’, verdeeld in de delen Oost en West, waarbij Oost de dorpen Hoedekenskerke, Vinninge en Ostende omvatte, en West de heerlijkheid Baarland. In de heerlijkheid stond een adellijk huis Hof te Baarland, waaraan een oud edel geslacht zijn naam ontleende. "Een der afstammelingen van dit geslacht was Hugo van Baarland, die in 1296, als eenen der handdadigen of medepligtigen aan den moord van Graaf Floris V, zijne euveldaad te Dordrecht op het rad boette."(2)

Oorlog met de Vlamingen
Baarland is zeer oud. Volgens overlevering zou het reeds in 850 bedijkt zijn. In 1295 heeft hier een ware oorlog gewoed. "In het jaar 1295 landde bij dit dorp een troep van ruim 3000 Vlamingen aan, die aanvankelijk door plunderen en blaken, waarbij zij zoo min kerken als huizen verschoonden, hier groote verwoestingen aanrigtten.

Maar Doedyn van Everingen en eenigen uit het geslacht van van Borselen hadden niet zoodra 300 man Zeeuwen op de been gebragt, of zij trokken daarmede, den 12 october van het gezegde jaar, van twee kanten op de Vlamingen aan, en bragten er zelfs zoodanigen schrik onder, dat deze, hals over hoofd, naar hunne schepen vloden. De Zeeuwen zaten hen echter zoo digt op de hielen, dat velen in het water gejaagd werden en verdronken, terwijl anderen of afgemaakt of gevangen genomen werden. Het verlies der Vlamingen zoude bijkans 1300 man beloopen hebben."(3)

Verdwenen kernen Westdorp en Delie
Onder de heerlijkheid vielen naast de dorpen Baarland, Bakendorp en Oudelande, ook nog de kernen Westdorp (dat volgens deze bron ook Het Paradijs werd genoemd) en Delie. In 1295 is de streek 'gebrandschat' door de Vlamingen (zie verder de vorige alinea). De nederzettingen Westdorp en Delie zijn toen niet herbouwd. De inwoners daarvan verhuisden naar Baarland en Bakendorp. Westdorp is nu (volgens de atlassen) alleen nog een veldnaam, W van het dorp, rond de Westdorpseweg, met daaraan een handvol boerderijen. Dit wordt kennelijk niet (meer) als buurtschap beschouwd. Wij hebben daar althans geen indicatie voor kunnen vinden. Ook de naam Delie staat alleen nog als veldnaam in de atlassen, Z van het dorp.

Op de Kuijperkaart van 1865 (zie elders op deze pagina) staan beide nog wél als buurtschap vermeld. Ook (4) vermeldt Westdorp nog als buurtschap. Er zijn in de laatste eeuwen diverse personen bekend met de naam Westdorp die zijn geboren in Baarland e.o. Kennelijk zijn die naar het verdwenen plaatsje genoemd. Westdorp had ooit een brouwerij. Eén van de panden aan de Westdorpseweg zou nog De Oude Brouwerij heten. De hoeven Westdorp en Phoenix op respectievelijk de huisnummers 1 en 5, zijn door de gemeente Borsele als 'cultuurhistorisch waardevol' geclassificeerd.

Rampenfonds-vakantieweek
Ook Baarland heeft geleden onder de Watersnoodramp van 1953. Kennelijk was er een Rampenfonds dat fondsen wierf opdat de mensen er even tussenuit konden, gezien het verslag van de Rampenfonds-vakantieweek in Eelde, waar een aantal Baarlanders destijds is geweest.

- Nadere informatie over de geschiedenis van Baarland. - Nog een pagina over de geschiedenis van het dorp.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Basisschool De Berenburcht (Schansstraat 6) is in 2011 gesloten wegens te weinig leerlingen. In 2012 is het pand verkocht.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Baarland heeft 10 rijksmonumenten.

- Baarland heeft 2 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) Maartenskerk dateert uit 1321 en is na een blikseminslag in 1532, waardoor de kerk en een groot deel van het dorp afbrandde, hersteld. - Het orgel in de Maartenskerk is gebouwd door de beroemde Jacobus Francois Moreau en/of zijn zoon Johannes Jacobus Moreau. Het ligt voor de hand dat zowel vader als zoon Moreau aan het orgel gewerkt hebben. Uit kunsthistorisch oogpunt moet de bouw beslist omstreeks 1750 hebben plaatsgevonden. De toegepaste ornamenten staan nog sterk in de Lodewijk XIV-traditie door hun volstrekte symmetrie. In orgels van Johannes Jacobus Moreau, korte tijd later gebouwd, treedt overduidelijk de elegantie en de asymmetrie van het rococo naar voren, waarvan het orgel van Baarland niets bezit.

- Aansluitend aan de kerk staan oude woonhuizen uit de 17e en 18e eeuw. Om het pleintje met de muziektent staan lindebomen. Aan de andere zijde van het pleintje is een 'vaete'. Dit was vroeger een drinkplaats voor het vee.

- Van het voormalige Slot Baarland, gelegen achter de kerk, zijn alleen de slotgracht, de ommuring en het koetshuis bewaard gebleven. - Fotoreportage van het Slot.

- Net buiten het dorp, aan de weg naar Oudelande, zijn de fundamenten te bezichtigen van Kasteel Hellenburg, dat waarschijnlijk tijdens een stormvloed in 1477 is verwoest. Met de gevonden stenen zijn de fundamenten opgemetseld. Dit geeft een goed beeld van de afmetingen van een middeleeuws kasteel. Er was een woontoren (donjon) en een voorburcht.

- Op de Zeedijk staat een monument ter herinnering aan de gevallen geallieerde militairen bij de bevrijding van Baarland op 26 oktober 1944.

- Het Landingsmonument staat eveneens op de Zeedijk en herinnert aan de eerste landing van geallieerde militairen ter bevrijding van Walcheren en Zuid-Beveland.

- Het stationsgebouw (Industrieweg 1) uit 1926 van station Baarland aan de vroegere tramlijn Goes - Hoedekenskerke is bewaard gebleven. De plaatsnaam staat nog in grote hoofdletters op de gevel. Het pand is tegenwoordig een woonhuis. In 2017 is het pand verkocht aan de huidige eigenaar.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- De fam. Van den Akker is in 1996 in Baarland komen wonen. Na de verbouwing van het huis zijn ze aan de 2300 m2 grote, tot dan verwaarloosde tuin begonnen. Ieder jaar is er een gedeelte volledig op de schop gegaan en opnieuw aangeplant. Het is in de loop der jaren een fraai geheel geworden met o.a. een vijver, hagen, buxus en vele soorten vaste planten waaronder hortensia's, hosta's en ca. 40 soorten rozen. In juni is de tuin op zijn mooist omdat dan de rozen uitbundig bloeien. Daarom is de tuin van de fam. Van den Akker tijdens de Zeeuwse Tuin 2-Daagse (vrij. en za. eind juni) te bezoeken, en in de hele maand juni is de tuin ook op afspraak geopend voor groepen van min. 10 personen.

- Baarlands Berenfeest (weekend begin september, alleen in de oneven jaren).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Het strandje bij Baarland wordt jaarlijks met zand aangevuld. Enerzijds omdat er soms zand wegspoelt door de stroming. Anderzijds omdat er bij opkomend water soms blubber op het strand terechtkomt, waar dan weer een laagje zand overheen wordt aangebracht.

- De Sint Jacobspolder ligt Z van Baarland, naast camping Scheldeoord. Vanaf de Zeedijk kijk je uit over het gebied. In 2007 is in de Sint Jacobspolder een nieuw natuurgebied aangelegd. Dit is gebeurd ter compensatie van de natuur die verloren is gegaan door het uitdiepen van de Westerschelde (door de verdieping wordt de stroming groter en brokkelt buitendijkse natuur aan de Westerschelde af). De twee belangrijkste doelen bij de aanleg van dit gebied waren: hoogwatervluchtplaats voor steltlopers en broedgebied voor kustbroedvogels. De aanleg is een groot succes. Het gebied wordt inmiddels volop gebruikt door kustbroedvogels. Vogels als bontbekplevier, standplevier, kokmeeuw en kluut zijn er uitgebreid op zoek naar wormen, kreeftjes en kokkels.

In het voorjaar is het hier een drukte van jewelste met jonge vogels. Jonge kluten verlaten onmiddellijk het nest om zelf voedsel te gaan zoeken. In het natuurgebied zijn insecten en kleine kreeftjes te vinden. Maar de vogels zoeken ook in de slikken van de Westerschelde en moeten daarvoor een weg oversteken. Veel jongen sterven bij de oversteek. Bewoners uit Baarland wilden hier graag wat aan doen en attendeerden Natuurmonumenten hierop. Samen met Waterschap Zeeuwse Stromen zijn borden ontwikkeld die langs de Zeedijk zijn geplaatst. Zo worden automobilisten erop geattendeerd snelheid te minderen en gaan er hopelijk minder kleine vogels dood. (bron: Natuurmonumenten)

- Baarland had een station aan de tramlijn Goes - Hoedekenskerke - Goes. Tegenwoordig is dat een station aan de Stoomtrein Goes - Borsele.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Baarland.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Baarland (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Baarland.

- Dorpshuis: - Dorpshuis en eet- en fietscafé The Cameronian.

- Jeugd: - Jeugdsoos Village Gang.

- Overige verenigingen: - Toneelgroep Baarland.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Baarland, met foto's van de grafzerken. - Doop-, Trouw- en Begraaf-akten Baarland 1618-1810.

Reactie toevoegen