Klundert

Status
- Klundert is een stad in de gemeente Moerdijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.
De gemeente Klundert had overigens een voorkeur voor samengaan met (alleen) de gemeenten Zevenbergen en Hooge en Lage Zwaluwe.
- Wapen van de voormalige gemeente Klundert.
- Rond 1 april 1998* was er even een verwarrende situatie, toen de plaatsnaamborden ‘Klundert gem. Moerdijk’ (nieuw) en ‘Moerdijk gem. Klundert’ (oud) tegelijkertijd in gebruik waren.
* Het ontstaan van de nieuwe gemeentenaam Moerdijk; tot die tijd was de naam van de fusiegemeente Zevenbergen.
- Onder de stad Klundert vallen ook de buurtschappen Noordschans en Tonnekreek.

Naam
Oudere schrijfwijzen
De gunstige ligging aan goed vaarwater tussen Mark en Buttervliet (het latere Hollands Diep) geeft al in 1250 het aanzien aan een dorpje ‘Die Overdraghe’, gelegen aan een watertje met dezelfde naam. Dit vaarwater verzandt en aan een nieuwe vaarweg (Nieuwervaert) ontleent het de naam Niervaart, met de latere toevoeging ‘De Clundert’.
Naamsverklaring
De naam hoort waarschijnlijk thuis bij woorden als kluin, kluun (in Oost-Nederland gebruikt voor zwart veen of zwarte turf), klont, klonter en klodder ‘kluit’ (van veen of turf). De t is hier geen verzamelsuffix, maar een latere woordverzwaring (mogelijk in personifiërende zin). (1)
Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Klundert Loerendonck.

Ligging
Klundert ligt ZW van Moerdijk, NW van Zevenbergen, aan de rivier de Keen en aan de Roodevaart.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Klundert 365 huizen met 2.586 inwoners, verdeeld in vesting Klundert 200/1.180, buurtschap Noord-Schans 20/109, buurtschap Binnen-Moerdijk 40/280 en polders (verspreide woningen) 105/1.017. De oppervlakte van de gemeente was 3.326 hectare.
- Tegenwoordig heeft Klundert ca. 2.500 huizen met ca. 6.000 inwoners.

Geschiedenis
In opdracht van Hendrik van Nassau tekende landmeter Jan Sijmons Indervelde uit Dordrecht in 1537 een kaart van de zoute moerassen van West-Brabant. Westwaarts van Zevenbergen hield daar de wereld op. De rest was ‘onland’, drijvend in de grenszone van land en water. De Nassaus lieten het gebied, de Grote Polder, in 1558 herinpolderen (waaronder een dijk langs het Hollands Diep) en planden er meteen een nederzetting met pleinen en een keurig stratenplan. Zo ontstond Niervaart, dat later Klundert zou worden.

In feite verschilde het niet wezenlijk van de manier waarop wij tegenwoordig onze nieuwbouwwijken plannen. Het was bedoeld als een pacht- en belastingopbrengend project. Bij het begin van de Tachtigjarige Oorlog (1568) bleek Klundert echter strategisch te liggen; het lag immers op de grens van Brabant en Holland.

Tot 1572 bleef Klundert katholiek. In dat jaar ging zij over op de protestantse leer. De eerste dominee was overigens tevens grafdelver, klokkenluider en lid van de krijgsraad te velde. Willem van Oranje had de kant gekozen van de opstandelingen en zag het belang in van een reeks bastions aan de zuidgrens van Holland. In 1583 liet hij daarom Klundert van een robuuste wal voorzien met acht in het water uitstekende bolwerken. Tegelijktertijd liet hij het ingepolderde Willemstad (dat begonnen was als dorpje Ruigenhil) uitbouwen tot een belangrijke strategische stad.

Toen de Hollandse gewesten in 1581 de Spaanse koning Filips II definitief de deur wezen met de Akte van Vestinghe, werd Klundert een Hollandse vestingstad, terwijl Standdaarbuiten en Fijnaart bij Brabant hoorden. Klundert is nooit door de Spanjaarden belegerd. Mogelijk kwam dat omdat er in de nabijgelegen Roode Vaart een ‘schip van oorloghe’ van de prins lag, dat de omgeving bewaakte. De Oranjes beschermden Klundert dus tegen de Spanjaarden. Zij hadden daar ook belang bij, omdat ze landerijen en boerderijen in Klundert bezaten. Zij stelden een rentmeester aan, die in het Prinsenhof woonde. Na het einde van de Tachtigjarige Oorlog, die werd bezegeld met de Vrede van Munster in 1648, was Klundert in hoofdzaak protestant. Dat ging niet altijd even vrijwillig; wie katholiek was, kon belijdenis doen of vertrekken. Zo ging dat in die tijd (terwijl ondertussen vanaf de kansel naastenliefde en verdraagzaamheid werd gepredikt…).

Klundert bleef nog honderden jaren het privé-bezit van de Oranjes. Koninginnedag is hier dan ook het belangrijkste feest van het jaar. Op school moest men vroeger diverse Oranjeliedjes uit het hoofd leren, bijvoorbeeld: “Komt Hollandse jongens zingt mee met dit lied / vermeldend wat eens in Klundert is geschied, / de stad waar prins Willem zoveel heeft verricht / en die aan prins Maurits zoveel is verplicht”.

Klundert hoorde tot 1814 bij Holland.

In 1840 waren er in Klundert qua ‘industrie’ een dominiale windkorenmolen, een houtzaag- en een windoliemolen, een zeepziederij en een bierbrouwerij. In 1793 is Klundert door de Fransen onder de voet gelopen. In de Tweede Wereldoorlog is de stad zwaar gebombardeerd. Dat kostte het leven aan 78 personen. 265 gebouwen werden verwoest. In 1953 zette de watersnood 90 procent van de gemeente onder water. Zeventien mensen en talrijke stuks vee zijn daardoor verdronken.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Klundert, kunt u terecht bij Heemkundige Kring Die Overdraghe (genoemd naar het dorp dat in de Middeleeuwen op de plaats van het huidige Klundert stond*), p/a Moye Keene 169, 4791 BD Klundert. Tel. 0168-402281. E-mail.
* Zie verder bij Naam.
- Verhalen over de geschiedenis van Klundert op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Jaarlijkse evenementen
- Bourgondisch koren- en bierfestival Klundert Glundert (op een zaterdag begin juli).

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Klundert (online te boeken).

Links
- Stadsraad Klundert.
- Stadsplan Klundert (.pdf-document).
- Stadsplan Klundert in Beeld (Powerpoint presentatie).
- Visie en strategie Stadsraad Klundert voor Klundert en Noordschans tot 2030.
- Fotoreportage van Klundert.
- Tekst van de beschrijving van Klundert in (2).
- Site over Klundert met foto's en lokale links.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
2. 2. Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden,
   Aa, A.J. van der
   , p.ca. 10.000, (1851)