Standdaarbuiten

Status
- Standdaarbuiten is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Moerdijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.
- Wapen van de voormalige gemeente Standdaarbuiten.
- Onder het dorp Standdaarbuiten valt ook de buurtschap Kreek. Ook Molendijk, NO van Standdaarbuiten aan de gelijknamige dijk, was vanouds een buurtschap. Tegenwoordig wordt het kennelijk niet meer als zodanig beschouwd, althans volgens de Topografische atlas Noord-Brabant(1), terwijl de panden er nog wel gewoon staan, dus geografisch gezien ligt de buurtschap er nog steeds.

Naam
Naamsverklaring
Er zijn twee verschillende verklaringen, die zo te lezen beide zo hun aanhangers hebben:
-Genoemd naar de standaert ‘grenspaal’ die hier in de slikken van het nieuwe gors geplaatst was. Al vroeg heeft men de naam volksetymologisch willen duiden als ‘het zand daarbuiten’. (2)
-Voorzitter C. Sweere van de Heemkundeikring hecht wél het meeste geloof aan de laatste verklaring, hoewel “sommigen geloven dat de naam iets te maken heeft met een baken voor de scheepvaart dat vroeger, nog voor de inpoldering van het gebied, ‘daar buiten stond’” (1028).
- En dan hebben we ook nog de lokale site die beide verklaringen aannemelijk acht. Zie verder op die site.

Ligging
Standdaarbuiten ligt ZW van Zevenbergen, ZO van Fijnaart, NW van Oudenbosch.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Standdaarbuiten 167 huizen met 1.144 inwoners, verdeeld in dorp Standdaarbuiten 48/304 en de buurtschappen Molendijk 26/150, Noordhoek (ged.) 36/266 en De Kreek 57/424.
- Tegenwoordig heeft Standdaarbuiten ca. 1.000 huizen met ca. 2.500 inwoners.

Geschiedenis
De schorren van dit voormalige kustgebied, grenzend aan de Mark en Dintel, werden in 1527 bedijkt door Jan III van Glymes, Markies van Bergen op Zoom. Daarvoor was het land met veel eb en vloed. Na de inpoldering ontstond nieuw land met een vette, vruchtbare kleilaag die was aangeslibd. Daaronder bevindt zich zeezand.

Het dorp Standdaarbuiten is ontstaan in 1529. Aanvankelijk bestreek het dorpsgebied 880 hectare, door latere inpolderingen uiteindelijk 1.350 hectare. Het gebied is jarenlang een speelbal geweest tussen het Markiezaat van Bergen op Zoom en het Graafschap Holland. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (die eindigde met de Vrede van Munster in 1648) was het gebied een soort niemandsland, een vaag grensgebied tussen de Hollandse opstandelingen en de Spaanse troepen. Nu eens werd het land geplunderd door de ene, dan weer door de andere partij en de grenzen wisselden geregeld. Het was uiteindelijk een belangrijk gebied met vruchtbare grond.

Na de Franse tijd, begin 19e eeuw, is het gebied verdeeld over een vijftiental boerderijen met ieder zo’n 40 hectare grond.

In de Tweede Wereldoorlog is Standdaarbuiten zwaar gebombardeerd bij de bevrijdingsgevechten van eind 1944. De geallieerden waren tot de Mark opgerukt en er was de Duitsers veel aan gelegen tijd te winnen, zodat zij zich met hun materieel konden terugtrekken ten noorden van het Hollands Diep.

De haven is in de jaren zestig gedempt. Een dukdalf in de Havenstraat herinnert hier nog aan.
Vroeger was er in Standdaarbuiten een veer over de Mark naar Oudenbosch, dat door een brug is vervangen. Ook de vlasschool bestaat niet meer. De vlasindustrie is later opgevolgd door de champignoncultuur*1.
*1 Zie ook bij Noordhoek.

Het silhouet van Standdaarbuiten is in de loop van de 20e eeuw danig afgevlakt. Jarenlang waren er drie ‘hoogtepunten’ in het dorp: de molen, de schoorsteen van de suikerfabriek (54 meter hoog) en de toren van de kerk (58 meter hoog). De suikerfabriek is echter rond 1930 afgebroken. De molen is eerst van zijn wieken ontdaan door de molenaar, die in 1921 machinaal ging malen, en de Tweede Wereldoorlog deed de rest: tijdens beschietingen bij de bevrijding in 1944 is de molen nog een keer gehalveerd. Ook van de toren van de RK kerk is tijdens dezelfde gevechten een flink stuk (de spits en een stuk van het metselwerk) vernietigd. Het enige ‘hoogtepunt’ dat Standdaarbuiten tegenwoordig dus nog over heeft is de ‘afgeknotte’ toren van de kerk...

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Standdaarbuiten, kunt u terecht bij.
- Site over Standdaarbuiten met o.a. geschiedenis, actualiteiten en lokale links.
- Heemkundekring 't Sandt daer Buyten.
- Verhalen over de geschiedenis van Standdaarbuiten op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Bezienswaardigheden
- Het Suikerdepot uit 1921 aan de Veerstraat is een rijksmonument.

Jaarlijkse evenementen
- Lichtjesoptocht (carnaval, op een zaterdag in februari).
- De 15 km van Standdaarbuiten (hardlopen: 1, 2, 5, 10 of 15 km) op Hemelvaartsdag.

Links
- Dorpsraad Standdaarbuiten.
- Presentatie over ruimtelijke ontwikkelingen in Standdaarbuiten.

1. 1. Topografische Atlas Noord-Brabant,
   ANWB
   , (2004)
   
2. 2. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)