Zevenbergen

Status
- Zevenbergen is een stad in de gemeente Moerdijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.
- Wapen van de voormalige gemeente Zevenbergen.
- Aanvankelijk is per 1 januari 1997 de nieuwe fusiegemeente Zevenbergen ontstaan uit de gemeenten Zevenbergen, Fijnaart en Heijningen, Klundert, Standdaarbuiten en Willemstad. Per 1 april 1998 (geen grapje) is de naam van de nieuwe gemeente gewijzigd in Moerdijk.
- Eveneens per 1 januari 1997 zijn de buurtschappen Binnen-Moerdijk en Blauwe Sluis, die voorheen onder Zevenbergschen Hoek en daarmee onder de gemeente Zevenbergen vielen, overgegaan naar de gemeente Made (welke gemeentenaam later is gewijzigd in Drimmelen).
- De voorkeur van de gemeente Zevenbergen ging overigens uit naar een samengaan met de gemeenten Klundert en Hooge en Lage Zwaluwe.
- Onder de stad Zevenbergen valt ook een deel van de buurtschap Achterdijk.

Naam
Naamsverklaring
Samenstelling van berg ‘hoogte, verheffing’ en zeven, vermoedelijk het telwoord, maar het benoemingsmotief is onduidelijk. De binnenstad ligt op een drietal hoogtes, en misschien is zeven hier een aanduiding voor een kleine hoeveelheid. Of heeft het motief van de zeven heuvels van Rome bij de naamgeving meegespeeld? (1)

Ligging
Zevenbergen ligt 10 km NW van Breda.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Zevenbergen 680 huizen met 4.635 inwoners, verdeeld in dorp Zevenbergen 356/2.467, dorp Zevenbergschenhoek 90/587 en de buurtschappen Slikgat (= het huidige Langeweg) (ged.) 74/464, Blaauwensluis (ged.) 32/243, Calishoek 79/541 en Zandberg en Nieuwendijk samen 49/333. De gemeente Zevenbergen omvatte verder de buurtschappen Achterdijk, Binnen-Moerdijk (ged.), Drie Hoefijzers, Hoekske, Hooge Zeedijk, Krooswijk, Lamsgat, Pelikaan (ged.), ‘t Sas en Strooiendorp.
- Tegenwoordig heeft de stad Zevenbergen ca. 6.000 huizen met ca. 14.000 inwoners.

Geschiedenis
Zevenbergen werd in de tweede helft van de 13e eeuw gesticht rondom een kasteel, als centrum voor opslag en doorvoer van zout en turf, in dit geval vanuit een haven, de Roode Vaart, die uitkwam op de Mark. De winning van turf geschiedde onder meer in het oostelijk gelegen Oudland van Zevenbergen. Het veen/turf werd als brandstof gebruikt en uit de as werd zout gewonnen. Zevenbergen is hier welvarend door geworden, doordat zij een drukke zouthandel dreef op Engeland. Hier is in de 15e eeuw een einde aan gekomen door de overstromingen, die het gebied met een dikke kleilaag overdekten. In het bijzonder van de Sint Elisabethsvloed van 1421, waardoor Zevenbergen aanvankelijk als een eiland overbleef, heeft de stad veel te lijden gehad. Door latere bedijkingen, met name in de 16e eeuw, werden de omliggende gronden weer drooggelegd. Van de middeleeuwse omwallingen, die eveneens zwaar te lijden hebben gehad van de stormvloeden, zijn geen resten meer over. Zevenbergen heeft een rechthoekig ‘bastide’-patroon, gebaseerd op de nederzettingsstructuur van een ouder veendorp.

Zevenbergen en Moerdijk behoorden tot 1795 bij Holland. In de 19e eeuw bestond de belangrijkste nijverheid uit meekrapbereiding en bierbrouwen. Beide industrieën zijn eind 19e eeuw verdwenen. Suikerwinning uit beetwortels zorgde voor vervangende werkgelegenheid. De suikerfabriek die in 1857 werd opgericht, was de eerste van Nederland. De laatste suikerfabriek van Zevenbergen werd in 1987 gesloten.

In 1989 ontdekte de heemkundekring tijdens onderzoek in het streekarchief, dat Vincent van Gogh enkele jaren leerling is geweest op de kostschool van meester Provily, in de Stationsstraat (toen Zandweg), in het pand dat nu dienst doet als RK pastorie. Ook bleek toen dat Erasmus de zoon was van Margaretha, de dochter van een heelmeester uit Zevenbergen. Vóór 1940 was er te Zevenbergen een Erasmusslop, tussen de Zuidhaven en de Kerkstraat, naast slagerij Van Kinderen (112, 1994).

Zevenbergen heeft in de Tweede Wereldoorlog zwaar te lijden gehad van bombardementen.

De oorspronkelijke watertoren dateerde uit 1924, was 42,25 meter hoog, had een betonnen vlakbodemreservoir van 300 m³, was identiek aan de toren van Steenbergen en is verwoest op 31 oktober 1944. De toren is in 1947 door een andere opgevolgd (zie verder bij Bezienswaardigheden).

Na 1940 is Zevenbergen sterk uitgebreid. De ruimte tussen centrum en station werd volgebouwd en aan de noordwestzijde werden nieuwbouwwijken aangelegd.

Helaas bleken de kademuren van de haven in 1970 in zodanig slechte staat, dat de haven toen is gedempt.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Zevenbergen, kunt u terecht bij:
- Heemkundekring Willem van Strijen.
- Diverse artikelen over de geschiedenis van Zevenbergen.
- Verhalen over de geschiedenis van Zevenbergen op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Recente ontwikkelingen
In 1997 is het centrum van Zevenbergen grootscheeps gerenoveerd. Lange bomenrijen en verdiepte ligging van straten, afgezet met kademuurtjes houden de herinnering aan Zevenbergen als voormalige havenstad levend.

In 1999 is het nieuwe gemeentehuis aan de Pastoor van Kessellaan in gebruik genomen. De eerste paal is geslagen tijdens de festiviteiten in verband met de inwijding van de nieuwe gemeentenaam Moerdijk op 4 april 1998.

In 1998 zijn, bij opgravingen voorafgaand aan de bouw van een appartementencomplex aan de Stationsstraat, de funderingen van het oude kasteel aangetroffen, over de hele lengte van het bouwterrein en op slechts zestig centimeter diepte.

Volkslied
Zevenbergen heeft sinds enkele jaren een eigen volkslied; Oons Zeuveberrege.
In 1999 heeft een groepje van vijf personen het idee opgevat een geluidsopname te maken van het Zevenbergse Volkslied zoals dat is uitgevoerd tijdens het spektakelstuk in het kader van 700 jaar Zevenbergen in 1990. Allereerst werd het Roosendaals Symfonie Orkest bereid gevonden de orginele partijen in te spelen in de studio, waarbij het zangkoor Excelsior Hallelujah de zangpartijen voor haar rekening nam. Naast de klassieke uitvoering werden ook een Jazz, Reggae en Blaaskapel versie toegevoegd, alle geïnspireerd door de orginele compositie van Gerard Zom (muziek) en Jacques de Groot (tekst). Deze versies van het volkslied zijn in 2000 ook op compact disc uitgebracht.
De tekst van het volkslied luidt als volgt:

In de Westhoek van oons eige Braobaant
Lee 'n stadje, waor ik oprecht van ouw
Eens aon zee, 'n rijke aandelstad van staand
Waor ut volluk verkwistend leeve zouw
Un Zeemeermin vervloekt: Zo'n plaots die zal vergaon
Maor men bleef mee de Lobbekestore toch bestaon
Daorvan geleerd eej toen groot en klein
Omda zo echte Zeuveberregenaere zijn

Ut Kesteel, de kerruk en Fort Noordam
Monumente, iestorie, nostalgie
Eeuwe lang luidt de Mariaklok bim-bam
Over velde, natuur en industrie
Zo vaok deur oorloge-n-en raampe zeer gekweld
Maor vastberaode tellekes eervol wir ersteld
Gin vijaand kreeg zo'n gemeenschap klein
Omda zo echte Zeuveberregenaere zijn

Suikerstad, beeldend zijn nog jouw schouwe
't Ging telore, mooie campagnetijd
Strijdbaar blef-d-oons stedeke toch voortbouwe
Mee bedrijve-n-en oonze leefbaoreid
'k Mis wel de boere-n-en de scheepe mee d'r vracht
En soms die zoete romantiek die 'n baomus bracht
Dag monument, afscheid dee oons pijn
Omda zo echte Zeuveberregenaere zijn

Vlakke polders tusse groene dijke
Ooge boome, ver aon de orizon
Akkerlaand greinst aon de nieuwe woonwijke
Over straote kleenkt speels ut carriljon
Ondaanks verlies van oudeid is nou van belang
Ier rustig woone tussenut groen en vogelzang
Nog eeuwe voort, saome groot en klein
Omda zo echte Zeuveberregenaere zijn
Zeuveberrege, Zeuveberregenaere z-i-j-n!
© Gijs Zom.

Jaarlijkse evenementen
- Stichting Carnaval Zevenbergen.
- Wandelsportvereniging De Groene Ster organiseert op een zondag in mei de Westhoektocht. U kunt kiezen uit de (wandel)afstanden 5, 10, 15, 25, 40 en 50 kilometer.
- Het festijn Motortown Zevenbergen (op een zaterdag in september) omvat onder meer diverse demonstraties, attracties, kraampjes en live muziek.
- Op een zondag in november is er de Winterserietocht, waarbij u kunt kiezen uit de (wandel)afstanden 10, 15 en 25 kilometer.
- De stichting Jazz Zevenbergen organiseert in het winterseizoen een aantal jazzconcerten op zondagmiddagen.

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Zevenbergen (online te bestellen).

Links
- Zin in Zevenbergen met o.a. uitgaansagenda voor de komende maanden.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)