Graetheide

Status
- Graetheide is een buurtschap en streeknaam in de provincie Limburg, in de regio Westelijke Mijnstreek, gemeente Sittard-Geleen. T/m 2000 gedeeltelijk gemeente Born, gedeeltelijk (Z van de bebouwde kom gelegen heide/landbouwgebied aan weerszijden van de A2, O tot aan de Dorpsstraat, N tot aan de Maasweg) gemeente Geleen, gedeeltelijk (O van A2 en N van de Maasweg) gemeente Sittard.
- De buurtschap Graetheide heeft weliswaar officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden), maar heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek en in de gemeentelijke basisadministratie (BAG). Voor de postadressen ligt Graetheide 'in' Born.
- Aan het andere uiteinde van de Graetheide, in het N van de Geleense wijk Lindenheuvel, ligt ook nog een weg genaamd Graetheide, met daaraan (nog) slechts 2 panden, wat vanouds ook een buurtschap is geweest en wellicht nog steeds als zodanig wordt beschouwd.

Naam
In het Limburgs
Graathei.
Oudere vermeldingen
Den Graet.
Naamsverklaring
Betekenis: de grote heide?

Ligging
De buurtschap Graetheide ligt ZW van Born, rond de wegen Oude Baan en Graetheide, en ligt ingeklemd tussen het Julianakanaal in het W en de A2 in het O.

Statistische gegevens
De buurtschap Graetheide heeft ca. 80 huizen met ca. 200 inwoners.

Geschiedenis
Legende: volgens Poell (1851/1967) schonk koning Swentibold de ‘zoogenoemde Groedheide’ aan de omliggende kerkdorpen ‘tot vergoeding der schade, die hij door zijne troepen veroorzaakt had’. Volgens de overlevering zou het stuk grond zo groot zijn als een paard met ruiter zouden kunnen berijden zolang zijn maaltijd zou duren. De Graetheide werd daardoor een gebied van 6.666 ha. Destijds deelden veertien dorpen het vruchtgebruik ervan. Een paar jaar later (ca. 900) sneuvelde koning Swentibold in de Slag aan de Maas, in de buurt van Buchten. Hij ligt met zijn ega begraven in Susteren.

F.Th.W. Smeets stelt in (3304) dat het verhaal waarheid bevat. Hij meent “dat op zijn minst vanuit een aloude traditie reeds de vroegste Heren van Born de schenking van de Graet beheerden en indien de schenking niet door Zwentibold of zijn schrijver is op schrift gesteld, dat deze zich in een traditioneel verhaal voortgezet heeft en reeds in de 10e  of 11e eeuw kan zijn vastgelegd en zich ontwikkelde tot wat er heden in archieven van bekend is.” Deze visie is inmiddels achterhaald. Latere geschiedschrijvers betitelen dit verhaal als een legende. Zie ook bij Born > Geschiedenis.

- Uitvoerige geschiedenis van het gebied de Graetheide op de site van het Graetheidecomité.

Natuur en recreatie
- O en Z van de buurtschap Graetheide ligt een bos- (Heksenberg) en landbouwgebied. Het gebied is eigendom van DSM en heeft een industriële bestemming. De toekomst van het gebied is nog onzeker.

Foto's
- Honderden prachtige oude foto's van de dorpen in en rond het gebied van de Graetheide.

Links
- Buurtvereniging Graetheide.
- Het Graetheidecomité zet zich in voor behoud van het open en groene landschap van de Graetheide, of beter gezegd wat er nog van over is. Forse stukken van de Graetheide zijn in de loop der tijd immers al geannexeerd door DSM. Het gebied wordt nog voortdurend bedreigd door plannen voor industie en woningbouw. De actuele stand van zaken kunt u lezen op de site van het Graetheidecomité.