Born

Status
- Born is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Westelijke Mijnstreek, gemeente Sittard-Geleen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.
- De gemeente Born is in 1982 vergroot met de gemeenten Grevenbicht en 'Obbicht en Papenhoven'. Verder hebben er nog enkele kleinere grenscorrecties plaatsgevonden met omliggende gemeenten (Nieuwstadt, Roosteren en Susteren).
- Onder het dorp Born valt ook de buurtschap Graetheide.
- Wapen van de voormalige gemeente Born.

Naam
In het Limburgs
Bor.
Oudere vermeldingen
1125 Burne, 1150 kopie midden 13e eeuw Borne.
Naamsverklaring
Door metathesis ontstaan uit het Germaanse brunnan-* ‘bron’.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
Born ligt NW van Sittard en grenst in het W aan het Julianakanaal.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Born 243 huizen met 1.453 inwoners, verdeeld in dorp Born 90/590 (= huizen/inwoners) met de buurtschappen Hogenberg en Heide (= Hoogenberg en Graetheide) 11/64, Buchten 55/288 en Illekoven (de Z helft) 11/69 en dorp Holtum 70/406 met buurtschap Klein-Holtum 6/36.
- Per 1 januari 2001 is de gemeente Born opgeheven en opgegaan in de gemeente Sittard-Geleen met 2.234 hectare, 5.662 huizen en 14.497 inwoners.
- Tegenwoordig heeft het dorp Born ca. 2.000 huizen met ca. 5.500 inwoners.

Geschiedenis
Born is verbonden met de legendarische koning Swentibold, Zwentibold of Sanderbout. Deze was van 895-900 koning van Lotharingen en stierf in een gevecht nabij de Maas. Swentibold is begraven in Susteren, waar zijn dochters in het klooster intraden. Zijn hoofd wordt er als relikwie vereerd. Swentibold is ondanks zijn geringe regeerperiode belangrijk gebleven voor de regio dankzij de aan hem toegeschreven schenking van de Graetheide. Deze schenking van de duizenden hectaren grote heide zou door hem gedaan zijn aan de veertien omliggende kerspelen (parochies). Het zogenoemde Bescheijt van den Graet is echter slechts uit kopieën, waarvan de vroegste uit de 15e eeuw dateert, bekend. Dat neemt niet weg dat de dorpen eeuwenlang de onverdeelde Graetheide gezamenlijk hebben bezeten, overigens niet zonder conflicten met elkaar…

In de 18e eeuw begon men met de ontginning van de heide, die met name na de uiteindelijke verdeling in het eerste kwart van de 19e eeuw snel verder ter hand werd genomen. Later is de Graetheide deels gebruikt voor delfstoffenwinning: bruinkool en steenkool. De mijn Maurits, later DSM (nu deels Chemelot) is hier de voortzetting van. (3305)

Diverse instellingen en stichtingen in de regio dragen de naam Swentibold, en ook in legenden en volksverhalen leeft hij voort. Ook de parkeerplaats met tankstation op de A2 ter hoogte van Born heet Swentibold.

Om de vele mijnwerkers die werkloos werden ten gevolge van de mijnsluitingen in de periode 1965-1974 - de Geleense Maurits sloot als eerste de poorten, in 1967 - aan nieuw werk te helpen, werd onder meer de DAF-fabriek in Born gebouwd. In 1975 nam Volvo deze fabriek over. Daaruit is NedCar ontstaan, een samenwerkingsverband tussen Volvo en Mitsubishi.

De oude kern van Born wordt 'het staedtgen' genoemd en is bezienswaardig, met panden uit de 16e en 17e eeuw.

Born heeft een imposante dubbelsluis in het Julianakanaal.

Bezienswaardigheden
- Sint Martinuskerk.
- Sint Hubertuskapel.

Jaarlijkse evenementen
- Kermis (begin september).

Natuur en recreatie
- Kasteelpark Born.

Overnachten
- Hotels in Born en omgeving (online te boeken).

Links
- Site van en over Born.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)