Sittard

Status
- Sittard is een stad in de provincie Limburg, in de regio Westelijke Mijnstreek, gemeente Sittard-Geleen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.
- De gemeente Sittard is per 1-10-1942 vergroot met de gemeente Broeksittard en in 1982 met de gemeenten Limbricht en Munstergeleen.
- Wapen van de voormalige gemeente Sittard.
- Wijken in Sittard.

Naam
In het Limburgs
Zittert.
Oudere vermeldingen
1147 Sitter, 1157 en 1186 apud Siter, ca. 1135-1180 de Sithert, 1180 Zittart, 1215 Sittere, 1230 Sittert, 1335 Zyttert, 1360 Sittren, 1401 Sittart, 16e eeuw Sittard.
Naamsverklaring
Sîter ontstaan uit het Oudhoogduitse sîte betekent ‘bergflank’ (1), of ‘hoogte’ (nabij water). (3341)

Ligging
Sittard ligt NO van Geleen. In het N en O grenzend aan Duitsland. Grensovergangen Sittard-Tüddern en Sittard-Wehr.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Sittard 652 huizen met 4.061 inwoners, verdeeld in stad Sittard 400/2.450 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Leijenbroek 60/395, Ophoven 70/486, Stadbroek 32/155 en Overhoven 90/575.
- Per 1 januari 2001 is de gemeente Sittard opgeheven en opgegaan in de gemeente Sittard-Geleen met 3.120 hectare, 21.134 huizen en 49.483 inwoners.
- Tegenwoordig heeft de stad Sittard ca. 15.000 huizen met ca. 37.000 inwoners.

Geschiedenis
Rond 5000 voor Christus gingen mensen wonen in het benedendal van de Geleenbeek. De grond was vruchtbaar genoeg om de overstap te maken van rondtrekken met wat vee, naar een vaste woonplek. Deze boerengemeenschappen werden de ‘Bandkeramiekers’ genoemd, naar de banden waarmee ze hun aardewerk versierden. Rond 900 zal Sittard vermoedelijk al een dorp zijn geweest. Rond die tijd wordt ook de schenking van het Graetbos (de latere Graetheide) door de Karolingische koning Swentibold gedateerd. In het jaar 1243 kreeg Sittard stadsrechten, geschonken door hertog Walram. In de late Middeleeuwen moet Sittard een bloeiend stadje zijn geweest, onder andere blijkend uit een rond 1560 gebouwd imposant renaissancistisch stadhuis. Dit werd overigens in 1677, met een groot deel van de stad, in de as gelegd door de Fransen van koning Lodewijk XIV.

Sittard is Limburgs en Valkenburgs geweest, maar heeft vooral een fors stuk ‘Duitse’ geschiedenis. Vanaf 1400 is het eigendom van de hertog van Gulik (Jülich) en dat duurt tot 1794. Vanaf 1798 tot 1814 is het onderdeel van het Franse imperium, als onderdeel van het Departement van de Roer, met Aken als hoofdstad. In 1814 komen de kozakken de Sittardenaren bevrijden en in 1815 wordt Sittard als laatste stad onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden. Toch duurde het nog lang voor de inwoners zich echt Nederlander voelden, want in 1830 was Sittard een van de eerste steden waar de Belgische onafhankelijkheid werd uitgeroepen en in 1848 ijverden vele inwoners voor hernieuwde aansluiting bij Duitsland. In 1918, als de Belgen Nederlands Limburg weer opeisen, zijn de Sittardenaren inmiddels volledig vernederlandst, al is en blijft de tongval een Duits dialect.

Sittard als onderwijscentrum
In 1299 werd in Sittard een kapittel met 12 kanunniken gevestigd. De voor het koorgebed van de kanunniken bestemde mooie koorbanken in de Grote of St. Petruskerk dateren van rond het jaar 1400 en zijn daarmee de oudste van het land. Aan het kapittel was ook een kapittelschool  verbonden. Het 17e eeuwse gebouw bestaat nog (Kerkplein). Ook later is Sittard altijd onderwijsstad gebleven, met onder andere middelbaar onderwijs door jezuïeten en franciscanen, en hoger onderwijs door dominicanen en ursulinen. Ook nu telt Sittard nog duizenden MBO- en HBO-studenten, onder meer aan de Fontys-hogeschool in een futuristisch gebouw aan de Mgr. Claessensstraat. Het middelbaar onderwijs is eveneens sterk ontwikkeld en heeft als kern de gemeenschap van scholen ‘Trevianum’, die jaarlijks bij de beste scholen van Nederland hoort.

Sittard als centrum van spiritualiteit
Sittard is vanouds een centrum van spiritualiteit geweest. Naast de vestiging van het kapittel telde de stad in haar geschiedenis ook vele kloosters. Vooral op het einde van de 19e eeuw en in het begin van de 20e eeuw kwamen er vele kloosters bij door de vervolgingen in Frankrijk en vooral Duitsland. Sittard telt dan ook  nu nog enkele ‘moederhuizen’. De centrumfunctie komt ook tot uiting door de nog steeds bloeiende processies, met name die naar de St. Rosakapel eind augustus en naar O. L. Vrouwe van het H. Hart, maar ook door het feit dat maar liefst drie Sittardse religieuzen op de nominatie staan zalig verklaard te worden (deken Tijssen, zuster Maria Teresa Tauscher, pater Andreas Prévot).

Sittard als vesting
De combinatie van landbouw, veeteelt en handel zorgde ervoor dat Sittard al vroeg een belangrijke marktplaats werd. Dit had ook met de ligging te maken. Wegen liepen van oost naar west (tegenwoordig Duitsland en België) en later, na de Napoleontische tijd, werd  rond 1840 ook de noord-zuid route (Venlo-Maastricht) versterkt. Deze strategische ligging heeft Sittard geholpen bij de ontwikkeling van de stad.
Handel zorgt voor rijkdom die beschermd moet worden, zeker in woelige tijden zonder een centraal landsbestuur. De stad had veel vestingwerken die goed onderhouden werden. Ondanks deze inspanningen werd Sittard steeds opnieuw veroverd, verwoest en geplunderd. Blijkbaar was er heel wat te halen! Na elke ramp werd alles zo veel mogelijk opnieuw opgebouwd. De veerkracht van het oude Sittard bij tegenslag is een goede leerschool geweest voor latere tijden. (3341) (© van het hoofdstuk Geschiedenis: Peer Boselie, stadsarchivaris Gemeente Sittard-Geleen)

Recente ontwikkelingen
- Zitterd Revisited is een totaalvisie van architect Jo Coenen voor een integrale en duurzame vernieuwing van het centrum van Sittard. Uitgangspunt van alle vernieuwing is het respecteren en versterken van het historisch karakter van de binnenstad. De visie gaat onder meer uit van herstel van de oorspronkelijke elementen van de historische binnenstad waar mogelijk, zoals grachten, wallen en schootsvelden.

Archeologie
Archeologen hebben in 2003 achter de Stadsschouwburg aan de Rijksweg-Zuid in Sittard een historische urinekuil gevonden. Het is voor de eerste keer dat een leerlooierskuil in Nederland bij opgravingen is blootgelegd. De leerlooierskuil, ook Schlitzgrube genoemd, stamt uit het bandkeramische tijdperk. De kuilen werden rond 5000 voor Christus gevuld met urine. In de spitse kuilen werden vervolgens huiden gehangen, zodat het leer soepel bleef. De archeologen gaan er vanuit dat met het blootleggen van de leerlooierskuil de oostgrens van een oude nederzetting is gevonden (er zijn resten aangetroffen van ca. 60 woningen). De urinekuilen werden namelijk vanwege de stankoverlast altijd buiten de nederzetting gegraven.

Duizenden jaren oude stortplaats gevonden
Archeologen hebben in juli 2010 in een bouwput in Sittard naar eigen zeggen spectaculaire vondsten gedaan uit het stenen en ijzeren tijdperk en de Romeinse tijd. De vondst geeft onder meer tot nog toe onbekend zicht op wat de eerste landbouwers van Nederland 7000 jaar geleden verbouwden en in welk landschap zij leefden. In enkele voormalige beekgeulen van de huidige Geleenbeek aan de Odasingel vonden de onderzoekers grote hoeveelheden afval uit de Romeinse tijd (vanaf Christus tot de vierde eeuw), de ijzertijd (300 voor Christus tot de Romeinse bezetting) en het stenen tijdperk (5000 voor Christus). Dat afval geeft inzicht in hoe de mensen toen leefden. Omdat dit afval altijd onder de grondwaterspiegel heeft gelegen, zijn organische voorwerpen als bot en plantenresten goed bewaard. Dat is nationaal en internationaal zeer zeldzaam en in het geval van het stenen tijdperk zelfs uniek, aldus de archeologen. Het vroegere stroomgebied van wat nu de Geleenbeek heet, leverde niet alleen drinkwater, vis en snel transport, maar diende ook als riool en stortplaats van de naburige nederzettingen.

Bezienswaardigheden
- De basiliek O.L. Vrouw van het H. Hart is de eerste kerk in ons land die de titel 'basiliek' heeft gekregen.
- Sint Michielskerk.
- Sint Petruskerk of Grote Kerk.
- Kerk Broeksittard.
- NH kerk.
- Kapellen in Sittard.
- Algemeen Moederhuis van de Carmel van het Goddelijk Hart van Jezus.
- Hervormde begraafplaats.
- Joodse begraafplaatsen.
- Britse oorlogsbegraafplaats.
- Kapittelhuis (Kapittelstraat 4).
- Kritzraedthuis.
- Vakwerkwoningen.
- Stadshoeve Den Tempel.
- Heistraat 27/29.
- Fort Sanderbout en Agnetenwal.
- Hofje Ophoven 3 t/m 13.
- Ophovenermolen.
- Stadbroekermolen.
- Hoeve Lahrhof.
- Beeld Toon Hermans.
- De Bernadettekerk uit ca. 1950 is sinds november 2010 gesloten voor erediensten. De kerk wordt omgetoverd tot een urnenhof. Het is volgens de Sittardse deken Wilbert van Rens de eerste kerk in Nederland die een herbestemming krijgt als onderkomen voor urnen.

Musea
- Museum Het Domein.

Jaarlijkse evenementen
- De Sint Joep Jaarmarkt (19 maart, sinds 1803) is de grootste Jaarmarkt van Nederland met o.a. nog de echte ouderwetse standwerkers.
- Carnaval. Een van de oudste carnavalsverenigingen in Limburg De Marotte organiseert ieder jaar een drukbezochte Vasteloavond in Sittard. Hoogtepunt is de optocht op zondag waar de bewoners van Sittard verkleed naar gaan kijken.
- Kennedymars op paaszaterdag. 80 km lopen. Wedstrijdklasse en recreatieklasse.
- Parkfestival (Koninginnedag).
- Voorjaarskermis (rond een weekend begin juni) op de Markt.
- Sacramentsprocessie (op een zondag in juni).
- Musada Multicultureel Festival (op een zondag in juli) op de Markt.
- Zomerbraderie (op een donderdag in augustus) in het centrum van Sittard.
- Sint Rosa Festival (rond een weekend eind augustus). Nostalgisch festival op de Markt en elders in het centrum van Sittard. Tegelijkertijd is er een Nostalgische Kermis.
- De Sint Rosaprocessie naar de Kollenberg wordt gehouden op de laatste zondag in augustus. Zie verder bij Bezienswaardigheden > Kapellen.
- Sittard Klassiek (zondag begin september) is een toertocht voor klassieke auto's.
- Kermis Broeksittard (op een zondag in september).
- Oktoberfeest Sittard.

Natuur en recreatie
- Zwembad De Nieuwe Hateboer.
- Zorgboerderij en Kinderboerderij Ophovenerhof.
- Stadspark Sittard is gelegen op loopafstand van het centrum. Mooi park waar u kunt wandelen en vissen. Er is ook een eendenvijver met een prachtige fontein.
- Bij de VVV Sittards kunt u informatie krijgen over een reeks stadswandelingen met uiteenlopende thema's.

Overnachten
- Hotels in Sittard en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Sittard (online te bestellen).

Links
- Sittard linkspagina.
- RK kerken en parochies in Sittard.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)