Geleen

Status
- Geleen is een stad in de provincie Limburg, in de regio Westelijke Mijnstreek, gemeente Sittard-Geleen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000. Geleen wordt in toenemende mate gezien als onderdeel van de ‘dubbelstad’ Sittard-Geleen, omdat deze steden aan elkaar zijn gegroeid.
- Onder Geleen valt ook een deel van de buurtschap Daniken.
- De stad Geleen omvat verder de wijken/buurten Oud-Geleen, Geleen-Centrum, Lindenheuvel, De Kluis, Geleen-Zuid, Haesselderveld, Janskamppark, Dassenkuil, Landgraaf/Maastrichterbaan en Dassenkuil-Noord/Geleen-Noord, Krawinkel en Lutterade. Spaans Neerbeek is helaas verdwenen.
- Wapen van de voormalige gemeente Geleen.

Naam
In het Limburgs
Gelaen.
Oudere vermeldingen
1148 vals? ca. 1175 Glene, 1201 Glene.
Naamsverklaring
Oorspronkelijk een waternaam (de Geleenbeek) met de betekenis ‘schoon, glanzend’. (1)

Ligging
Geleen ligt NO van Maastricht, ZW van Sittard.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Geleen 440 huizen met 2.093 inwoners, verdeeld in dorp Geleen 131/627 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Lutterade 145/683, Krawinkel 124/568, Neerbeek (ged.) 28/136, Daniken (ged.) 7/54 en Munstergeleen (ged.) 5/25.
- Per 1 januari 2001 is de gemeente Geleen opgeheven en opgegaan in de gemeente Sittard-Geleen met 2.461 hectare, 15.240 huizen en 33.947 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Geleen ca. 16.000 huizen met ca. 35.000 inwoners.

Geschiedenis
5.000 jaar v.Chr. leefden hier al mensen, de Bandkeramiekers, een stam die zijn eigen potten bakte en die voorzag van een sierband. De eerste schriftelijke vermelding van Geleen stamt uit 1201.

Tot begin 20e eeuw was Geleen een boerendorp (Oud-Geleen). Door de (op)komst van de mijnindustrie veranderde het plattelandsdorp in een dynamische, moderne, middelgrote stad met grote ambities - in een bekend carnavalsliedje te kijk gezet: “Gelaen dat weurd ‘n waereldstjad, v’r höbbe ei begin!”

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn Geleen en de mijn Maurits in de nacht van 5 op 6 oktober 1942, naar het heet ‘per vergissing’, door de geallieerden gebombardeerd. Het aantal slachtoffers bedroeg 83 doden en 22 zwaargewonden. 59 huizen werden vernield en 105 werden ernstig beschadigd. Ook de Maurits had grote materiële schade.

Na de ernstige economische terugslag tengevolge van de mijnsluitingen vanaf 1965 - de Geleense Staatsmijn Maurits, indertijd (1925) gepromoot als de modernste van Europa, werd het eerst gesloten (1967) - werden dynamiek en ambities danig gefrustreerd. De afbouw en sluiting van de mijnen zouden, zo werd bepaald, in 10 jaar voltooid zijn. Een groot gedeelte van de mijnwerkers zou worden omgeschoold en te werk gesteld in de nieuwe autofabriek van DAF in Born; beginnend met ca. 500 in 1967 tot ca. 6.000 in 1972. Aanvankelijk lukte dat niet zo best, mede tengevolge van internationale factoren (de oliecrisis en wereldwijde economische malaise).

Pas vanaf eind jaren tachtig braken betere tijden aan. De chemische tak van de staatsmijnen kon verder worden uitgebouwd: DSM (oorspronkelijk ‘Dienst der Staatsmijnen’, al sinds de jaren vijftig betitelde het bedrijf zich als ‘Dutch State Mines’) werd een chemiereus en international, gelegen op Geleens grondgebied (t/m 1981 ook nog deels op grondgebied van de gemeente Beek). DSM is voortgekomen uit de mijnindustrie: Staatsmijn Maurits, de Cokesfabriek en het SBB (StikstofBindingsBedrijf) lagen in Geleen en Beek. Verder is er sinds 2002 het Industriepark Chemelot aan de A2, waar o.a. DSM en SABIC zijn gevestigd.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Geleen, kunt u terecht bij Heemkundevereniging Geleen.

Bezienswaardigheden
- Parochiekerk Oud-Geleen.
- Augustinuskerk.
- Kerk Lindenheuvel.
- St. Janskluis.
- Drossaerthuis.
- Hoeve Rosengarten.

Musea
- Heemkundemuseum.

Jaarlijkse evenementen
- Gelaender Kirmes gedurende 6 dagen (vr. t/m wo.) na Pinksteren.
- Caribisch Festival Geleen (op een zondag in augustus).
- Kermis (rond een weekend begin augustus) in Geleen-Lindenheuvel.
- Torenfeesten (op een zondag in september) in het centrum van Oud-Geleen.
- Kermis (begin september) in Oud-Geleen.

Natuur en recreatie
- Natuur- en recreatiegebied Hof van Limburg.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Geleen (online te boeken).
- Hotels in Geleen en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Geleen (online te bestellen).

Links
- Geleen linkspagina.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)