Withuis

Plaats
Buurtschap
Eijsden-Margraten
Heuvelland
Limburg

DK_20110419_3844_Buurtschap_Withuis_Limburg.jpg

Withuis (buurtschap van Eijsden), 'Het witte huis', de voormalige hof Zezenhoven

Withuis (buurtschap van Eijsden), 'Het witte huis', de voormalige hof Zezenhoven

DK_20110419_3846_Buurtschap_Withuis_Limburg.jpg

Withuis (buurtschap van Eijsden), Het rijtje witte huizen langs de weg is niet de naamgever van Withuis

Withuis (buurtschap van Eijsden), Het rijtje witte huizen langs de weg is niet de naamgever van Withuis

DK_20110419_3847_Buurtschap_Withuis_Limburg.jpg

Witte huizen te Withuis (buurtschap van Eijsden).

Witte huizen te Withuis (buurtschap van Eijsden).

Withuis plaatsnaambord.jpg

Withuis (buurtschap van Eijsden) valt sinds 2011 onder de nieuwe gemeente Eijsden-Margraten.

Withuis (buurtschap van Eijsden) valt sinds 2011 onder de nieuwe gemeente Eijsden-Margraten.

Withuis

Terug naar boven

Status

- Withuis is een buurtschap in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Eijsden-Margraten. T/m 2010 gemeente Eijsden.

- De buurtschap Withuis valt in de praktijk onder het dorp Mesch, maar omdat dat dorp geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek heeft, liggen beide voor de postadressen 'in' Eijsden.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
't Wiethoês.

Oudere vermeldingen
1399-1400 en 1840 Withuis.

Naamsverklaring
Genoemd naar 'het witte huis', de voormalige hof Zezenhoven van het cisterciënser klooster van Val-Saint-Lambert bij Luik, tot ca. 1830 het enige huis ter plaatse. De identificatie van de oudste vorm is onzeker; Hartmann (1986, p. 147) meent dat de plaatsnaam pas in de 18e eeuw opkomt.(1) De verklaring dat de plaatsnaam genoemd zou zijn naar het rijtje witgeschilderde monumentale panden ter plekke, is dus onjuist. De naam Withuis is ook al ouder dan die huizen.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Withuis ligt rond de gelijknamige weg, ZO van Eijsden, W van Mesch. Grensovergang met België.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de buurtschap Withuis 5 huizen met 35 inwoners. Tegenwoordig heeft de buurtschap ca. 30 huizen met ca. 80 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
Rond 1200 vestigt het cisterciënzerklooster van Val-Saint-Lambert bij Luik, nabij Eijsden een Gangria ter exploitatie van een goederencomplex. De hof krijgt de naam Gezenhoven of Zezenhoven. Lekebroeders, samen met loonarbeiders, nemen de ontginning van de gronden ter hand. De hof wordt als een late ontginning beschouwd. In Breust en Eijsden wordt namelijk reeds begin 10e eeuw met de ontginningen begonnen. Rond 1335 wordt de bisschop van Luik eigenaar van de hof, die hij tot de Franse tijd zal behouden. Rond 1800 bestaat er aan het Withuis nog geen andere bebouwing dan deze hof.

Ontstaan buurtschap Withuis in de 19e eeuw
De mooie monumentale witte huizen met mansarde daken en segmentbogen in hardsteen worden tegen het midden van de 19e eeuw opgetrokken. De bouwtrant is dezelfde als de zogenaamde Nolenshuizen in Eijsden. De bebouwing is compleet en zo goed als ongewijzigd in stand gebleven. De hele buurtschap kan daarom als monument worden beschouwd.

Tol
Na de Franse tijd wordt er aan de Rijksweg een Rijkswegtol gevestigd. In 1882 is de heer L. Colette pachter voor de som van f 490 per jaar. In 1900 zijn alle wegtollen afgeschaft omdat zij het toenemende verkeer te zeer hinderen. Een gedeelte van het tolhuis uit 1735 (Withuis 2) staat er nog steeds en dient momenteel als woning. Mogelijk is het gebouw nog een overblijfsel van Zezenhoven.

Belangrijke grensovergang
Met de toename van het verkeer wordt het Withuis een belangrijke grensovergang. Er ontstaan meerdere inklaringsbureaus. De grensovergang wordt door een groot aantal douaniers en marechaussees bemand. Jarenlang is dit het drukste punt van Eijsden. Met de komst van de autoweg A2 zijn de ‘grensactiviteiten’ verplaatst  naar de autoweg. Vervolgens werden zij tenslotte, bij het wegvallen van de grenzen, vrijwel alle overbodig.

Withuis wereldnieuws aan einde Eerste Wereldoorlog
Op 10 november 1918 zijn Eijsden en haar buurtschap Withuis even wereldnieuws. Bij het einde van de Eerste Wereldoorlog komt Duitsland met de geallieerden een wapenstilstand overeen. In feite komt dit neer op een nederlaag van het machtige Duitse leger. Bevreesd voor zijn leven knijpt de Duitse keizer Wilhelm II, samen met een aantal hoge officieren, er tussenuit, en meldt zich aan de Nederlandse grens, bij de Eijsdense buurtschap Withuis. Hier wordt hij door een wakkere sergeant staande gehouden. Te voet mag hij door naar het station. Wereldbekend wordt de foto waarop keizer Wilhelm II ijsberend rondloopt op het perron van station Eijsden. Voor de keizer en zijn gevolg loopt het goed af; hij krijgt asiel in Nederland en ontkomt daardoor aan berechting door de geallieerden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In het Bestemmingsplan Mariadorp / Mesch / Withuis 2015 worden o.a. ontstaan, ontwikkeling en huidige situatie van deze kernen beschreven.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De buurtschap presenteert zich als een prachtige eenheid van bebouwing. - Withuis heeft 7 rijksmonumenten (de panden met de nrs. 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 14 en 16).

- Het voormalige benzinestation van Withuis uit 1950 staat er vervallen bij. Wij lezen ergens dat het ooit het grootste tankstation van Nederland was, en dat er initiatieven gaande zijn om de haalbaarheid van restauratie te onderzoeken.

Reactie toevoegen