Thorn

Plaats
Stad
Maasgouw
Midden-Limburg
Limburg

805670 Thorn.jpg

Thorn staat bekend als 'Het witte stadje'. Als je er rondloopt zie je direct waarom het die naam heeft.

Thorn staat bekend als 'Het witte stadje'. Als je er rondloopt zie je direct waarom het die naam heeft.

LB gemeente Thorn in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Thorn in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Thorn in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Thorn

Terug naar boven

Status

- Thorn is een stad in de provincie Limburg, in de regio Midden-Limburg, gemeente Maasgouw. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2006.

- Wapen van de voormalige gemeente Thorn.

- Onder de stad Thorn vallen ook de buurtschappen Baarstraat en Santfort (deels).

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Thoear.

Terug naar boven

Ligging

De stad Thorn grenst in het NW aan Ittervoort, in het NO aan de A2 en Heel, in het O aan Wessem, de plas De Grote Hegge en de rivier de Maas en in het ZW aan België en de Belgische plaats Kessenich, en ligt O van Neeritter, ZO van Hunsel, ZW van Grathem, NW van Maasbracht, NNW van Echt en N van Stevensweert.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Thorn 231 huizen met 1.257 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 215/1.162 (= huizen en inwoners) en de buurtschappen Baarstraat 10/58 en Sandfort (deels) 6/37. Tegenwoordig heeft de stad ca. 1.000 huizen met ca. 2.400 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De geschiedenis van Thorn begint aan het einde van de 10e eeuw. Graaf Ansfried van Teisterbant sticht, samen met zijn vrouw Hilsondis, een klooster volgens de regel van de heilige Benedictus. Het klooster groeit uit tot een stichting voor hoogadellijke dames met wereldlijke invloed: een stift. Alleen dames van adellijke afkomst worden tot het stift toegelaten. Ze leggen bij hun intrede geen gelofte af maar zijn wel verplicht deel te nemen aan de getijden en de misvieringen. Ze zijn vrij om de communiteit te verlaten, om te huwen of om in te treden bij een kloosterorde. De stiftsdames hebben en beheren privébezit en ze beschikken over een eigen woning en eigen bedienden. Bovendien ontvangen ze een persoonlijk inkomen; een prebende.

Het oorspronkelijke abdijcomplex is niet meer dan een kleine kerk met daaromheen enkele houten gebouwen. Later wordt het romaanse kerkgebouw vrijwel geheel vervangen door een gotische kruisbasiliek. Rond 1600 zijn er zeventien altaren in de stiftskerk. Voor de inwoners wordt een afzonderlijke parochiekerk gebouwd, direct naast de abdijkerk. Aan het einde van de 18e eeuw vindt een radicale verandering van het interieur van de abdijkerk plaats. Muren worden wit geschilderd, er wordt een nieuwe marmeren vloer gelegd en de pilaren krijgen nieuwe gestucte kapitelen; de abdijkerk krijgt een barok interieur. Na de Franse inval, in 1797, wordt het stift officieël opgeheven. De abdijgebouwen, het paleis van de abdis en andere eigendommen van het stift worden in beslag genomen en verkocht of afgebroken. Alleen de abdijkerk blijft behouden, ze wordt parochiekerk. De in slechte staat verkerende parochiekerk wordt gesloopt.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Thorn, kun je terecht bij de volgende instanties, sites en artikelen:

- Geschied- en Heemkundige Kring Het Land van Thorn heeft tot doel het bevorderen van de geschied- en heemkundige kennis van het werkgebied* en de bestudering van de levensomstandigheden, gewoonten en gebruiken van de mensen die dit gebied bewonen en bewoond hebben. Zij beoogt dit doel te bereiken door: het houden van lezingen en het inrichten van studiebijeenkomsten; het organiseren van tentoonstellingen; het organiseren van excursies in en buiten het werkgebied van de vereniging naar objecten van historische aard; het bijeenbrengen van boeken, prenten, kaarten, voorwerpen en publicaties; samenwerking met soortgelijke verenigingen en organisaties; publicaties in boeken, tijdschriften, dag- en weekbladen en anderszins van de resultaten van studie of onderzoek; het uitgeven van publicaties van historische aard; samenwerking met de overheid en andere instellingen tot het beschermen van objecten van geschiedenis, folklore en heemkunde en zo mogelijk ook het verlenen van financiële bijstand daarvoor; het geven van voorlichting. De leden ontvangen gratis driemaal per jaar het verenigingsperiodiek "De Kroetwès". Ieder nummer bevat interessante informatieve artikelen, die betrekking hebben op geschied- en heemkundige aspecten van het werkgebied. Bijdragen van de leden voor dit tijdschrift zijn zeer welkom.
* Dat zijn in Nederland de kernen Thorn, Ittervoort, Neeritter, Haler-Uffelse, Hunsel, Ell, Stramproy, Grathem, Kelpen-Oler, Baexem, Beegden, Heel, Panheel, Wessem, plus nog een aantal, op de site te vinden, Belgische kernen.

- Thorn heeft een unieke geschiedenis die terug gaat tot het eerste millennium. Meer dan 800 jaar zwaaiden adellijke dames hier onafgebroken de scepter. Ze spraken recht en sloegen hun eigen munt. Het staatje was welvarend en rijk. In de loop der tijd ontwikkelde zich een miniatuurvorstendom onder leiding van een abdis en 20 adellijke kloosterdames. De dames hielden stand terwijl rondom hun gebied oorlogen woedden en de landsgrenzen telkens werden verlegd. Destijds waren de huizen hier nog niet wit. Waarom verdwenen de dames en eindigde het vorstinnendom? Welke rol speelde Napoleon? En wat zijn de littekens van de stad? In Gemeentemuseum Het Land van Thorn vind je de antwoorden op al deze vragen en nog veell meer. Je kunt er in woord en beeld de bijzondere geschiedenis van dit stadje zien en beleven. Het museum richt zich op het onderzoeken, verzamelen en presenteren van de geschiedenis van de stad. In dit kader wordt naast de hiervoor genoemde onderwerpen o.a. bijzondere aandacht geschonken aan de voormalige Abdijkerk, de 19e- en 20e-eeuwse muziekgeschiedenis, de archeologische objecten uit de regio en de kunstenaars die in de stad hebben geleefd of gewerkt. En je krijgt er het antwoord op de vraag waarom het stadje wit is!

- In de kapittelzaal en de archiefkamer van de Abdijkerk van Thorn wordt aan de hand van portretten, schilderijen en kwartierstaten de geschiedenis van de abdij en de stift geïllustreerd. Er is ook een maquette van het voormalige abdijcomplex. In de gotische crypte worden religieuze en andere objecten tentoongesteld.

- Site over Thorn met o.a. geschiedenis en lokale links.

- Videoreportage (24 min.) over Thorn in vroeger tijden, met veel mooi oud beeldmateriaal, toegelicht door Jan Wolfs, oud-directeur van de plaatselijke VVV.

- Mijnbouw is niet direct de associatie die mensen hebben met Thorn. Toch kende het stadje procentueel het grootst aantal mijnwerkers van Midden-Limburg. In 1960 werkte bijna 27 procent van de beroepsbevolking ‘ondergronds’.

- Tweede Wereldoorlog: Thorn is op 25 september 1944 bevrijd, maar lag daarna in de frontlinie. De situatie was in die periode zo gevaarlijk dat de burgerbevolking alsnog moest evacueren; op 6 november verlieten 1.500 van de 1.850 inwoners het dorp. Het lukte uiteindelijk de Britten, die de Brigade Piron op 16 november aflosten, om de Duitse strijdkrachten definitief uit te schakelen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Waterschap Limburg werkt in 2019 aan het versterken van een deel van de dijk in Thorn, Wessem en Heel. Inwoners, bedrijven en infrastructuur zijn daarna beter beschermd tegen overlast bij hoogwater van de Maas.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden/cultureel erfgoed

- Thorn heeft 107 rijksmonumenten.

- Van de oorspronkelijke abdij van Thorn, gesticht in 975, rest niet veel meer. In 1797 hield deze abdij op te bestaan. De abdijkerk is in gebruik genomen als parochiekerk. In 1860 restaureert de Roermondse architect Pierre Cuypers de zwaar beschadigde abdijkerk. Het barokinterieur overleeft de restauratie. Cuypers breekt de torenspits van de abdijkerk af en vervangt die door een massieve neogotische klokkentoren. "De abdijkerk, nog altijd in gebruik als parochiekerk, vertelt aan de hand van het kostbare en museale interieur het verhaal van de vroegere adellijke bewoners. Voor de toegang tot de museale ruimten die zich in de kerk bevinden vragen we een klein bedrag. In de filmzaal draait de film over de geschiedenis van het stadje met de unieke plaats die het adellijk stift ruim acht eeuwen innam." Hier vind je de openingstijden en tarieven.

In een crypte van de kerk zijn enkele grafnissen te zien. In een van deze nissen trof men in het begin van de 20e eeuw een op natuurlijke wijze gemummificeerde man aan. Jarenlang was men in de veronderstelling dat het hier moest gaan om de stoffelijke resten van de in 1780 gestorven kanunnik Quanjel, ook wel Kwanjel genaamd. Nader onderzoek wees uit dat dit niet klopte. De mummis is van een begin 17e eeuw overleden man. Voor nadere informatie hierover zie de link. Er is ook een relikwiekast met een - zo werd gesteld - arm van de heilige Benedictus. Ook deze arm is onderzocht. Het bleek te gaan om de resten van een persoon die omstreeks het jaar 1000 is overleden, 600 jaar na het overlijden van de Heilige Benedictus...

- Molenromp Molen Zeldenrust.

- Ongeveer 2 kilometer buiten het historisch centrum ligt Kapel onder de Linden, ook Loretokapel genoemd (Kapel 4). Er worden vanuit omliggende plaatsen nog altijd processies gehouden naar deze rijksmonumentale kapel uit 1673. Op weg er naartoe kom je langs verschillende veldkapellen die vroeger op weg naar de Kapel onder de Linden eveneens werden aangedaan. Vanaf Kapel onder de Linden is een Kapellenroute uitgezet.

- Beschrijving van de Loretokapel, de Antoniuskapel en de Rochuskapel in Thorn, in tekst en beeld.

- "Thorn kent een rijk bezit aan kapellen. De onlangs gebouwde St. Jozefkapel bracht het aantal op 15. Gezien het aantal inwoners mag het stadje zich waarschijnlijk de plaats noemen met de hoogste “kapellendichtheid” van het land. Er zijn echter maar twee wegkruisen. De grote monumentendichtheid van het kleine stadje is echter mede debet aan het gegeven dat de kleine monumenten vaak het onderspit delven bij het stellen van prioriteiten. In de jaren tachtig ging het dan ook snel bergafwaarts met de toestand van de kapellen. Op initiatief van de toenmalige burgemeester dhr. Van der Lee werd een werkgroep ingesteld met als doel het bestaande kapellenbezit te restaureren en te onderhouden. Dit resulteerde in 1997 in het oprichten van de Stichting Kruisen en Kapellen Thorn. Doelstelling van de stichting is het beheren, onderhouden, zo nodig restaureren en waar mogelijk herbouwen van bestaande en verdwenen kruisen en kapellen. Ook heeft zij oog voor kleine monumenten in het straatbeeld. Het merendeel van de kapellen is eigendom van parochie St. Michael en van de stichting. Het beheer is grotendeels in handen gegeven van de stichting. Een beheerder per object zorgt voor het interieur en de versierselen en enkele kapellen worden met grote regelmaat opengesteld voor bezoekers."

- Het doel van Vereniging Vrienden van Thorn is in samenwerking met de andere lokale verenigingen en stichtingen er zorg voor dragen dat de (cultuur)historie bewaard blijft, waar nodig hersteld wordt en er aan werken dat deze (cultuur)historie zoveel mogelijk bekendheid krijgt bij een zo groot mogelijk publiek. Ter behartiging van de uitzonderlijke geschiedenis, van de cultuur en van het monumentale erfgoed stelt de vereniging gelden ter beschikking uit het Fonds Stimulering Thorner Erfgoed. Met het doel om de contacten te onderhouden zowel met de leden onderling als tussen de leden en de inwoners wordt er elk jaar een Jaardag georganiseerd.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Jazz in d'n Ingel biedt iedere 4e maandag van de maand, met uitzondering van juli en augustus, een podium aan gerenommeerde jazzmusici uit Euregio Limburg en daarbuiten.

- Carnaval. - V.V. De Geitebuk.

- De Kerstmarkt in Thorn (op een zondag in de eerste helft van december, 11-17 uur, toegang €3,- / kinderen tot 12 jaar gratis) is sinds 1993 uitgegroeid tot de grootste en meest sfeervolle in Midden-Limburg. De monumentale kasteelhoeve De Grote Hegge en de Harmoniezaal in de Bogenstraat, inclusief de straten ertussen, zijn dan volledig in kerstsfeer ingericht. Bij de meer dan 75 stands kun je kiezen uit een uitgebreid assortiment kerstdecoraties, handgemaakte sieraden, antiek, speelgoed uit oma’s tijd, vogelhuisjes, luxe kerstcadeaus, keramiek, berkenhouten tuindecoraties, brocanterieën en nog veel meer. Een grote schare vrijwilligers van de Koninklijke Harmonie zorgt voor versgebakken wafels, overheerlijke oliebollen en nog veel meer.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Koningssteen, gelegen in de zuidpunt van het grondgebied van Thorn en aan het noordelijkste stukje van de Grensmaas, is de parel aan de Limburgse natuurontwikkelingkroon (aldus Ark Natuurontwikkeling). Koningssteen vormt een geheel met het Vlaamse Kollegreend direct ZW ervan. In dit gebied zijn natuurlijke processen al sinds 1989 gaande. Koningssteen is een voormalig grindeiland in de Maas. Inmiddels is het als gevolg van grindwinning opnieuw omringd door water. In Koningssteen graast een kudde Gallowayrunderen van Natuurmonumenten en Konikpaarden van het Belgische Limburgs Landschap. De begrazing van de dieren zorgt dat hardhoutooibos, doornstruwelen en kruidenrijke graslanden zich naast elkaar kunnen ontwikkelen. Koningssteen was een van de eerste voorbeeldgebieden van ARK Natuurontwikkeling in Nederland. In 1989 startten ze hier met begrazing. In 1996 hebben ze het beheer overgedragen aan Natuurmonumenten en Limburgs Landschap vzw. Koningssteen is vrij toegankelijk, ook buiten wegen en paden.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's, ansichtkaarten, schilderijen e.d. van Thorn op Facebook.

- Serie van 12 reportages over Thorn (BNNVARA, jan/feb 2019).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Thorn (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool De Koningsspil.

- Jeugd en jongeren: - Stichting Jeugdwerk Thorn is de jeugdvereniging voor alle kinderen van 4 tot 16 jaar. De activiteiten en bijeenkomsten worden gerund door een enthousiast clubje van ca. 15 vrijwilligers. De groepen bestaan uit jongens en meisjes van ongeveer dezelfde leeftijd en een aantal vaste leiders. De leiding van de groep bedenkt en organiseert de bijeenkomsten zodat een activiteit niet te moeilijk is, maar zeker ook niet te kinderachtig. Tijdens deze bijeenkomsten worden met de groep activiteiten gedaan die je thuis misschien niet zo snel zal doen. Een spannende tocht, een leuke quiz, bivakkeren, gezellig knutselen en nog veel meer. Naast de groepsbijeenkomsten organiseert Jeugdwerk ook activiteiten voor alle leden en soms zelfs voor alle kinderen van Thorn. Voorbeelden van zulke activiteiten zijn Zomerkamp, Kinjer BoereBroelof en de Spokentocht.

- Muziek: - Koninklijke Harmonie.

- Harmonie St. Michaël.

- Sport: - FC Maasgouw is de voetbalvereniging van Wessem en Thorn.

- Biljartclub 't Stift.

- Overige verenigingen: - Schutterij Sint Michaël & Sint Ansfried.

- Zorg: - Zorgcentrum Sterrebosch in Thorn biedt plek aan ruim honderd bewoners. De kenmerkende hotelachtige sfeer en de binnentuin spreken de bewoners en de bezoekers erg aan. Het zorgcentrum verleent zorg en ondersteuning en biedt diensten aan bewoners van het zorgcentrum en de servicewoningen. Tevens heeft Sterrebosch enkele kamers voor echtparen. Sterrebosch heeft diverse faciliteiten zoals een restaurant, kapsalon, internetcafé, stiltecentrum en bewegingsruimte. Daarnaast zijn er verschillende huiskamers in het zorgcentrum waar bewoners samen activiteiten ondernemen en eten. De bewoners van Sterrebosch beschikken over een eigen appartement van ruim formaat. Sterrebosch werkt volgens de visie van vraaggestuurde ondersteuning. De twee belangrijkste uitgangspunten van deze visie zijn het bieden van ondersteuning op maat en het aansluiten bij de vraag van de cliënt.

- Puzzel: - In november 2018 is een legpuzzel van Thorn verschenen. Tekenaar Maikel Crompvoets kwam op het idee om van zijn woonplaats een legpuzzel in 1.000 puzzelstukjes te maken. Naast de karakteristieke geveltjes zijn ook de twee harmonieën en de carnavalsvereniging op de kleurrijke plaat terug te vinden, en nog veel meer. De puzzel was bedoeld als een lokaal product, in een bescheiden oplage van 200 stuks, maar er was al snel belangstelling uit de wijde regio. Een herdruk wordt daarom overwogen.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Thorn Beekstraat en - idem kerk.

Reactie toevoegen