Peins

Plaats
Dorp
Waadhoeke
Fryslân

peins_dorpsgezicht.jpg

Peins, dorpsgezicht

Peins, dorpsgezicht

PEINS.jpg

Het kerkje van Peins

Het kerkje van Peins

Peins

Terug naar boven

Status

Peins is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Waadhoeke. T/m 2017 gemeente Franekeradeel.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
De oudste variant van de dorpsnaam is waarschijnlijk Pesinghe en dateert van 1275. 1399 Pewenzee, 1406 Peijnse, 1422 Peynsera Gae (voor het hele dorpsgebied), vanaf 1480 Peijns, Peyns, Vanaf 16e eeuw naast deze varianten ook Peins. 1664 en ca. 1700 ook Peyns.

Naamsverklaring
Het tweede element van de naam is het suffix -ingi. Het eerste lijkt een persoonsnaam te zijn, mogelijk verwant aan het moderne Peie, met een onbekende Voor-Germaanse betekenis.(1)

Terug naar boven

Ligging

Peins ligt NO van Franeker en grenst in het Z aan de A31.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Peins 27 huizen met 168 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 110 huizen met ca. 280 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Archeologie
"Het rapport 'Macrobotanische resten in de terp Peins-Oost. Een onderzoek naar natuurlijke en antropogene vegetaties en vroege landbouw' is de publicatie van een in 2001 geschreven doctoraalscriptie, ter afsluiting van mijn studie archeologie aan het Groninger Instituut voor Archeologie van de Rijksuniversiteit Groningen. In de scriptie werden verschillende aspecten van paleobotanisch macrorestenonderzoek behandeld aan de hand van een serie monsters, genomen tijdens de opgraving in de terp Peins-Oost in 1999. Eén onderdeel van dit onderzoek werd al eerder gepubliceerd. De resultaten van het onderzoek als geheel zullen te zijner tijd worden opgenomen in de publicatie van de opgravingsresultaten van de opgraving. Die publicatie laat echter nog op zich wachten. Omdat de resultaten van dit onderzoek en de toegepaste werkwijze intersessant kunnen zijn voor ecologisch geïnteresseerde terponderzoekers, worden ze hier nu in deze vorm gepresenteerd. De scriptie wordt hier in vrijwel ongewijzigde vorm gepubliceerd. Alleen de opmaak en enkele illustraties zijn aangepast. Annet Nieuwhof

Dit onderzoek geeft verschillende aanknopingspunten voor vervolgonderzoek: 1. De opgraving Peins, en de andere Frisia-opgravingen in noordelijk Westergo, maken duidelijk dat de kolonisatie van het gebied al begint als de kwelder het niveau van een middenkwelder heeft bereikt. Uit het hier beschreven onderzoek blijkt dat deze kolonisatie niet begint met beweiding. Deze conclusie kan uiteraard niet worden toegepast op het gehele kweldergebied gedurende alle bewoningsperiodes. Onderzoek naar kwelderhoogtes onder reeds opgegraven terpen in het gehele Noord-Nederlandse kustgebied, gecombineerd met nadere bestudering van eventueel daar gevonden macroresten, zou een beeld kunnen geven van de gang van zaken in andere regio’s en andere tijden. Speciale aandacht voor kwelderhoogtes en vegetatie bij opgraving van terpen uit de vroege ijzertijd zou misschien duidelijk kunnen maken of er transhumance-beweiding plaatsvond voorafgaand aan de eerste bewoning. Bij dit onderzoek is samenwerking tussen geologen en macrobotanici noodzakelijk. 2. Er is veel onderzoek gedaan naar begrazingsdruk in kweldergebieden; de hoeveelheid vee die nodig is om een gebied volkomen kaal te grazen, of die nodig is om de soortenrijkdom op een kwelder te doen toenemen, is voor verschillende vegetatietypen bekend. Als bij macrobotanisch onderzoek blijkt welke vegetatie op een begraasde kwelder aanwezig is en als de grootte van het voor begrazing en hooiwinning bruikbare gebied bekend is (rekening houdend met de benodigde hoeveelheden hooi voor winterstalling), dan moet kunnen worden uitgerekend hoeveel vee er werd gehouden op en vanuit een bepaalde terp, of in een bepaalde regio."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Peins heeft 6 rijksmonumenten.

- Al vóór 1200 was er een kerk in Peins. De huidige Hervormde (PKN) Sint Gertrudiskerk (Dorpsstraat 2) dateert uit de 14e eeuw. De eenbeukige kerk met resten van tufsteen heeft een driezijdige koorsluiting. De kerk is aanvankelijk gebouwd als een grote kerk voor een beoogd groot dorp. Opvallend breed gebouwd. In de loop der eeuwen veel verbouwd en gerestaureerd. Het dorp is echter nooit zo groot geworden als verwacht. Het oostelijk deel van de kerk is daarom afgebroken. In de verkleinde kerk zijn de middeleeuwse kleine ramen vervangen door grote ramen. In de 19e eeuw is de kerk voorzien van een, voor die tijd, moderne inrichting. Nieuwe preekstoel, nieuw doophek, nieuwe banken. Preekstoel tegen de oostwand. Met daar omheen een doophek. Het orgel is in 1867 gebouwd door L. van Dam en Zonen uit Leeuwarden. In dit orgel is materiaal gebruikt afkomstig van andere orgels. Men denkt aan materiaal van het vroegere hoofdorgel van de Jacobijnenkerk van Leeuwarden (zo ook het orgel van Dongjum).

Tot 1912 stond er een toren met zadeldak tegen de westmuur van de kerk. Deze is afgebroken en vervangen door het huidige houten torentje. De oude stenen van deze toren zijn hergebruikt in de westgevel. In de toren hangt een luidklok uit 1654, gegoten door Jurjen Baltasar. In de kerk is het oude uurwerk nog aanwezig, dat niet meer in gebruik is. De kerk is eigendom van Stichting Alde Fryske Tsjerken en is tegenwoordig in gebruik bij een kunstenares. Het kerkhof is eigendom van de Protestantse Gemeente Ried-Skingen c.a..

- De voormalige Gereformeerde Evangelisatie Rehoboth (Dorpsstraat 49) dateert uit 1913. In 2013 heeft men het 100-jarig bestaan nog kunnen vieren, maar het bezoek liep geleidelijk terug - op het laatst kwamen er wekelijks nog maar ca. 10 mensen - en het lukte ook niet meer om genoeg vrijwilligers en bestuursleden te vinden. Daarom is de kerk medio 2018 gesloten en te koop gezet. Eind 2018 is het pand verkocht. De nieuwe bestemming is ons vooralsnog niet bekend. Het gebouw is in 1913 in gebruik genomen als evangelisatiepunt van de toenmalige Gereformeerde Kerk te Franeker. Tot ver in de jaren tachtig van de 20e eeuw functioneerde het gebouwtje zo. Maar in 1989 meldde de Gereformeerde Kerk dat ze Rehoboth wilde sluiten. De mensen uit Peins en omgeving vonden dat geen goed plan. Ze kochten het pand en begonnen met laagdrempelige kerkdiensten op zondagavond. Dat hebben ze dus toch nog bijna 30 jaar kunnen volhouden. - Een uitvoerige geschiedenis van de kerk vind je hier.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Toneelvereniging Nij Libben brengt jaarlijks in maart een nieuw stuk op de planken.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Overzicht van in Peins aangetroffen diersoorten.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Peins.

- Nieuws: - " ’t Roeke-each, de dorpskrant van Peins, heeft een oplage van 140 stuks en verschijnt eens per twee maanden, niet alleen in het dorp, maar ook ver daarbuiten. 't Roeke Each heeft altijd belangstelling voor nieuwe stukjes of ingezonden items. Heb je een geweldig idee of wil je een stukje schrijven? Neem dan contact met ons op!"

- Dorpshuis: - Dorpshuis Ús Doarpshûs.

- Sport: - Kaatsvereniging Pieter Jellema is opgericht in 1896.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Peins.

Reactie toevoegen