Paesens-Moddergat

Plaats
Dorp
Noardeast-Fryslân
Fryslân

paesens_collage.jpg

Paesens, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Paesens, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Paesens (2).JPG

Vlakbij Paesens

Vlakbij Paesens

Paesens.JPG

In Paesens

In Paesens

Paesens (3).JPG

Paesens, de Hervormde kerk

Paesens, de Hervormde kerk

Molen De Hond..JPG

Molen De Hond bij Paesens

Molen De Hond bij Paesens

moddergat_collage.jpg

Moddergat, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Moddergat, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Moddergat.JPG

Moddergat

Moddergat

Moddergat (2).JPG

In Moddergat

In Moddergat

Moddergat (3).JPG

Moddergat, gezien vanaf de Waddenzeedijk

Moddergat, gezien vanaf de Waddenzeedijk

moddergat_dorpsgezicht_met_vissersmonument.jpg

Moddergat, dorpsgezicht, met op de voorgrond het Vissersmonument, ter herinnering aan de ramp van 1883, waarbij tijdens een storm 83 dorpelingen van Paesens-Moddergat omkwamen in de ijskoude zee ten noorden van de Waddeneilanden. (© https://afanja.com)

Moddergat, dorpsgezicht, met op de voorgrond het Vissersmonument, ter herinnering aan de ramp van 1883, waarbij tijdens een storm 83 dorpelingen van Paesens-Moddergat omkwamen in de ijskoude zee ten noorden van de Waddeneilanden. (© https://afanja.com)

Paesens-Moddergat

Terug naar boven

Status

- Paesens-Moddergat is een tweelingdorp* in de provincie Fryslân, gemeente Noardeast-Fryslân. T/m 1983 viel Paesens onder de gemeente Oostdongeradeel en Moddergat onder de gemeente Westdongeradeel. De grens tussen de gemeenten Oostdongeradeel en Westdongeradeel liep hier door het riviertje de Paesens. In 1984 zijn beide dorpen overgegaan naar gemeente Dongeradeel, in 2019 over naar gemeente Noardeast-Fryslân.

* D.w.z. dat deze twee kleine buurdorpen zodanig aan elkaar zijn gegroeid en veel gezamenlijke voorzieningen, verenigingen e.d. hebben, dat men in de praktijk al vele jaren spreekt van het tweelingdorp Paesens-Moddergat (ook die voorzieningen en verenigingen hanteren vaak die naam). Officieel, d.w.z. voor bijv. het postcodeboek, de gemeentelijke basisregistratie BAG en de plaatsnaamborden, zijn het nog wel twee aparte dorpen.

- Paesens-Moddergat profileert zich op de lokale dorpssite - en wellicht ook elders - met de slogan: "Het mooiste plekje aan de Waddenzee."

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Paesens: Peazens.

Oudere vermeldingen
Paesens: 1840 Paezens.

Terug naar boven

Ligging

Het tweelingdorp Paesens-Moddergat ligt aan de Waddenzee en ligt verder ZO van het eiland Ameland, ZW van het dorp Schiermonnikoog, W van het dorp Lauwersoog, NW van de dorpen Anjum en Oostmahorn en het Nationale Park Lauwersmeer, NNW van de dorpen Lioessens en Morra, NNO van het dorp Metslawier, NO van de dorpen Oosternijkerk en Niawier, NNO van het dorp Nes en O van het dorp Wierum.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Paesens 101 huizen met 637 inwoners en Moddergat 75 huizen met 586 inwoners. Tegenwoordig heeft Paesens ca. 100 huizen met ca. 250 inwoners en Moddergat ca. 90 huizen met ca. 220 inwoners. Gezamenlijk heeft het tweelingdorp Paesens-Moddergat dus ca. 190 huizen met ca. 470 inwoners.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2017 is de Seewei in Moddergat heringericht. Er zijn o.a. nieuwe lantaarnpalen geplaatst, die beter bij het totaalbeeld van Moddergat passen. De lantaarnpalen zijn bekostigd uit de publieke subsidiepot van de Dorps Ontwikkelings Maatschappij (D.O.M.).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Paesens heeft 7 rijksmonumenten.

- Moddergat heeft 17 rijksmonumenten.

- Op 27 november 2004, in de finaleuitzending van het NCRV-televisieprogramma 'De mooiste plek van Nederland', eindigde Moddergat op de tweede plaats. Nationaal Park De Weerribben werd tot winnaar uitgeroepen. Het Lauwersmeer werd derde.

- Molen De Hond (Paesens) is in 1861 gebouwd. In 1950 is voor de molen een sloopvergunning aangevraagd en verkregen, maar tot afbraak is het gelukkig niet gekomen. In 1968 koopt Vereniging De Hollandsche Molen De Hond, die toen in vervallen toestand verkeerde, voor het symbolische bedrag van een gulden. Van 1969 tot 1971 is de molen geheel gerestaureerd. Sinds 1977 is de molen eigendom van Stichting De Fryske Mole. - Molen De Hond wordt in 2019 gerestaureerd.

- Openluchtmuseum 't Fiskershúske in Moddergat bestaat uit 4 gerestaureerde vissershuizen en een expositieruimte voor wisselende tentoonstellingen. Het oudste huisje is uit 1794 en geeft een beeld van de inrichting van een vissershuis langs de waddenkust rond 1850. In de grotendeels betegelde voorkamer leefde het vissersgezin. De achterkamer diende als werkruimte: hier is de vrouw des huizes bezig vishaken te voorzien van de door haar opgegraven wadpieren. In 'Klaske's Húske' zijn de kamers ingericht in de stijl van de vroege 20e eeuw. In huisje De Aek vind je de permanente expositie 'Vissers van Wad en Gat', met aandacht voor scheepsmodellen, vissersgereedschap, het reddingswezen en herinneringen aan de scheepsramp van Moddergat. Het museum wordt beheerd door Stichting Musea Noardeast Fryslân, in 2014 ontstaan uit een fusie van voorheen de stichtingen van museum het Admiraliteitshuis in Dokkum en museum 't Fiskershúske in Moddergat.

Deze stichting is ook eigenaar van Garnalefabryk Moddergat, waar Anke Bijlsma in 2017 en 2018 in samenwerking met een aantal partijen uit de regio als programmeur activiteiten aanbood die leidden tot mooie en waardevolle ontmoetingen met altijd een van de kernwaarden van het programma; cultuur, historie, natuur en/of lokale gemeenschap. De locatie werd daarnaast verhuurd voor vergaderingen, feestjes en besloten bijeenkomsten. Per 2019 is dit gestopt. Het bestuur van de stichting wil er in het vervolg weer alleen museale activiteiten rond de garnaal, zoals vangst, transport en consumptie.

- Voor de kust van Paesens-Moddergat en het W hiervan gelegen vissersdorp Wierum zijn in de loop der eeuwen talloze schepen in nood gekomen of zelfs vergaan. De problemen waren meestal het gevolg van de vele ondiepten, sterke stromingen en van plaats veranderende zandplaten. De belangrijkste zandplaat was en is in dit opzicht de Engelsmanplaat. Oostelijk daarvan ligt een diep geul (het Friese Gat) waardoor de schepen naar de Noordzee voeren om te vissen op kabeljauw en schelvis. Bij thuiskomst lagen de schepen hier op de rede, omdat ze niet dichter bij de kust konden komen.

De vissersramp van Paesens-Moddergat vond plaats in de nacht van 5 op 6 maart 1883. In die nacht werd de lokale vissersvloot overvallen door een zware voorjaarsstorm. De complete vloot van 22 aken en blazers was uitgevaren. 17 van de schepen zijn tijdens deze storm vergaan. 83 mannen kwamen om in de ijskoude golven van de zee ten noorden van de Waddeneilanden. Van de omgeslagen schepen heeft maar één visser het overleefd. De ramp was de zwaarste slag die het dorp heeft getroffen. In vrijwel elk huishouden vielen een of meer slachtoffers te betreuren en eigenlijk is men deze tragedie nooit geheel te boven gekomen. Ook aan de Groningse en Hollandse kusten vergingen er vissersschepen. Maar nergens was de klap zó groot als in Paesens-Moddergat. In die nacht verdronken in totaal 121 Nederlandse vissers, onder wie naast de hiervoor genoemden nog 27 uit Urk en 9 uit Zoutkamp. Ter herdenking aan deze ramp is in 1958 op de zeedijk het Vissersmonument Moddergat opgericht. In 2010 is in Paesens is het Requiem (concert) 'Oer de Seedyk' uitgevoerd, n.a.v. de herdenking van de vissersramp. Ook tegenwoordig is in de dorpen de visserij nog een belangrijke bron van inkomsten. De schepen zijn nu gelegen in de haven van Lauwersoog.

Aan de voet van de dijk staat het standbeeld 'de Fiskersfrou' van beeldhouwer Hans Jouta, als eerbetoon aan de vrouwen van Paesens-Moddergat, die na de ramp van 1883 voor een zware taak stonden: de zorg voor de kinderen en rond zien te komen van een karig inkomen.

- Het voormalige reddingsboothuis in Moddergat is in december 2018 verkocht aan een Amsterdammer, die er wil gaan wonen, aldus LC, 28-12-2018. Volgens museum 't Fiskershúske wil de nieuwe eigenaar het gaan verhuren als recreatieverblijf. Hoe het ook zij, het museum is niet bij met de nieuwe bestemming en had het pand liever herbestemd gezien als passende stalling voor de prachtig gerestaureerde voormalige reddingsboot L.A. Buma (die in 2014 is herbestemd tot wedstrijdroeiboot), waar tot heden geen (structureel) onderdak voor is gevonden. Zij heeft samen met Dorpsbelangen een handtekeningenactie opgezet om er bezwaar tegen te maken. Maar volgens de gemeente is dat niet mogelijk,omdat er anno 2018 al 10 jaar een woonbestemming op rust.

Terug naar boven

Evenementen en activititeiten

- Op een vrijdagavond in juli is er de Ringrijderij Paesens-Moddergat (in 2019 voor de 31e keer). Onder de link vind je een mooie fotoreportage van editie 2018.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De landwinning bij Paesens-Moddergat is hier vanaf 1935 door het rijk uitgevoerd in het kader van de werkverschaffing. In 1945 is een zomerkade aangelegd en in 1951 is er een bitumendijk gemaakt. Ook is een stukje verderop een twee kilometer lange pier aangelegd. Voordat het wad bedijkt kon worden moest het opgehoogd worden met vruchtbaar slik. Hiervoor zijn rijsdammen aangelegd: palen van dennenhout met takken ertussen. De stroming raakte zo uit het water, waardoor het slik bezonk. Een storm in april 1973 veroorzaakte een doorbraak in de bitumendijk. Om financiële redenen werd besloten de dijk niet te herstellen en de zee weer vrij spel te geven. Vrij snel ontwikkelde zich een dynamisch kwelderlandschap dat zich vanaf hier enige kilometers naar het oosten uitstrekt. In een deel van dit buitendijkse gebied zijn de restanten van het menselijk handelen nog zichtbaar (zie een mooie fotoserie hiervan onder de link, en hier nog een plus een 360 graden video van het gebied).

Met haar slikvelden, kwelder, zomerpolder en een weergaloos uitzicht op de Waddenzee is het 485 ha grote natuurgebied Peazemerlannen, zoals het gebied heet, een buitendijkse (zilte) parel van It Fryske Gea. Het prachtige gebied direct N van Paesens-Moddergat is het hele jaar door in trek bij vogels. Zij zorgen voor passende ‘filmmuziek’ bij de schitterende vergezichten waarop je als wandelaar wordt getrakteerd. Het buitendijkse gebied is onderdeel van het Werelderfgoed Waddenzee en een overgangsgebied tussen de zeedijk en de slikvelden van de Waddenzee. In het na de hierboven beschreven storm ontstane kwelderlandschap liggen een zomerpolder, een kwelder en kwelderwerken. Het gebied wordt veel bezocht door vogelsoorten als rotgans, brandgans en kluut. Op de kwelder komen grote kolonies meeuwen en sterns voor. Zilverplevieren, Zwarte ruiters en groenpootruiters worden veelal langs de sliksloten angetroffen. In de zomerpolders broeden scholeksters, kieviten, tureluurs en kluten. De strandjes die bij de doorgebroken dijk zijn ontstaan, bieden een broedplaats aan enkele paartjes van de bontbek- en strandplevier. Doordat de kwelders door opslibbing hoger kwamen te liggen, is het gebied verruigd.

- Schipper Gerlof de Haan te Paesens-Moddergat geeft in 1871 opdracht tot het bouwen van een Aek. Scheepswerf Alkema te Makkum gaat dit doen voor de prijs van 4500 gulden. Het schip krijgt de naam WL 19 'De Drie Geboeders'. De WL 19 is bij de onder Bezienswaardigheden beschreven ramp van 1883 vastgelopen en uit elkaar geslagen op de gronden tussen Schiermonnikoog en Rottumeroog. Later is op de kust van Groningen wrakhout van de WL 19 gevonden. Onder leiding van bouwmeesters Jan Cuperus en Rienk Gardeniers is het schip gereconstueerd. Langdurig werklozen leverden de noodzakelijke arbeid tijdens de bouw in het kader van hun re-integratie op de arbeidsmarkt. Door projectleider Garmt Visser en het bestuur van Stichting It Fiskerskip - de initiatiefnemer en opdrachtgever van het project - is ruim € 700.000 aan fondsen geworven via overheidssubsidies, regionale bedrijfssponsoren en 260 particuliere donateurs. Van de 40 deelnemers aan het re-intrigatietraject was na het voltooien van het project in 2008 driekwart weer opnieuw actief op de arbeidsmarkt. De ontdekking van het visserijverleden is een onvergetelijke ervaring voor wie mee gaat zeilen met de schipper van WL19 'De Drie Gebroeders' op de Waddenzee en Noordzee. De thuishaven van het schip is Dokkumer Nieuwe Zijlen.

Terug naar boven

Beeld

- Het dorp Moddergat aan de Waddenzee verandert. De familie Zwart kijkt toe hoe het dorp waar zij opgroeiden aan authenticiteit moet inboeten door de vele nieuwkomers, de import, die hun eigen leefgewoonten met zich meebrengen. Aldus een documentaire van Jaap van 't Kruis en Joost Gulien, als afstudeerfilm aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) 2003. Lengte: 32 minuten.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Paesens (online te bestellen). - Nieuwe en/of tweedehands boeken over Moddergat (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Paesens-Moddergat.

- Belangenvereniging: - Dorpsbelangen Paesens-Moddergat onderhoudt contacten met gemeente en provincie, en ook met organisaties als ’t Fryske Gea, de NAM, Doarpswurk, Stichting Welzijn ’t Bolwurk, Woningstichting Thús Wonen en de DOM, met als doel de belangen van het tweelingdorp en zijn inwoners te behartigen. Ze onderhouden ook contacten met de dorpsbelangen van andere dorpen onder het motto “Samen bereiken we meer dan alleen”. Onderwerpen waar Dorpsbelangen zich mee bezig houdt, zijn o.a. verkeersveiligheid, groenvoorziening, verfraaiïng van het dorpsbeeld, en verkrotting van panden. Verder organiseren zij in samenwerking met inwoners en commissies door het jaar heen diverse culturele activiteiten, sportactiviteiten en feesten.

- In 2012 zijn in de gemeente Dongeradeel 4 Dorpsontwikkelingsmaatschappijen (DOM’s) opgericht. Binnen deze maatschappijen in de dorpen Ee, Holwerd, Paesens-Moddergat en Metslawier zijn vrijwilligers actief die hun dorp een warm hart toedragen en die zich inzetten voor versterking van de leefbaarheid van hun dorp. Een Dorpsontwikkelingsmaatschappij voert concrete initiatieven uit voor plaatselijke woningen, gebouwen en de sociale omgeving. Ze hebben de afgelopen jaren al veel moois tot stand gebracht in hun dorpen. Wat er in het verleden is gebeurd, plus de actuele ontwikkelingen, kun je bekijken op de Facebookpagina 'Dorpsontwikkeling Dongeradeel'. - Hier vind je informatie over Dorpsontwikkelingsmaatschappij Paesens-Moddergat.

- MFA: - De jaren voorafgaand aan 2015 is door vrijwilligers hard gewerkt om een multifunctionele accommodsatie (MFA) voor Paesens-Moddergat te realiseren. In juni 2015 is MFA De Dûbelslach feestelijk geopend. Naast de casco bouw door Bouwbedrijf Allema is het grondwerk, het installatiewerk en het afbouw- en schilderwerk grotendeels verricht door de inzet van duizenden manuren van vrijwilligers. De naam van het gebouw is symbolisch omdat ook de nieuwbouw van de kaatsclub in het gebouw een plaats heeft gekregen. Omdat de gemeente van de illegale jeugdketen afwilde, is er ook een jeugdhonk in ondergebracht. De gemeente heeft een groot deel van het pand gefinancierd. Ook de inwoners hebben met diverse acties een deel van het benodigde geld bijeengebracht, en ook de NAM, de Rabobank, het Oranje Fonds, het VSB Fonds en de Provincie Fryslân hebben eraan bijgedragen.

- Onderwijs: - Tussen de 40 en 50 leerlingen uit Paesens-Moddergat en Wierum bezoeken Basisschool 't Kompas. "Samen werken aan een dijk van een school", is hun motto voor de komende jaren.

- Sport: - Sloeproeiteam 't Fiskershúske zoekt anno begin 2019 een aantal nieuwe leden voor de bemensing van roeireddingsloep L.A Buma. Ze roeien in de oude reddingssloep van Paesens-Moddergat, de L.A. Buma. De sloep is in de afgelopen jaren gerestaureerd (gereed gekomen in 2014) en met teamwork in zijn oude glorie hersteld. Als team zijn ze vanaf nul gestart met roeien en hebben ze zich elk jaar verbeterd, wat in seizoen 2018 resulteerde in deelname aan de HT-race. Ervaring met sloeproeien is geen vereiste, enthousiasme om het te leren wel. Ze trainen zaterdags vanaf 15.00 uur vanuit Lauwersoog en roeien jaarlijks ongeveer 10 wedstrijden.

- Kaatsvereniging Thomas Prins is opgericht in 1981 en is genoemd naar de bekendste kaatser uit Paesens-Moddergat, wijlen Thomas Prins.

- Fauna: - Vogelkustasiel De Fûgelpits in Paesens-Moddergat is in 1978 opgericht door het echtpaar Sikke en Fetsje Visser. Samen hebben ze 9 kinderen, die ook allemaal meehielpen om de gewonde en zieke vogels zo goed mogelijk te helpen. Door de ligging van het vogelopvangcentrum werd al snel duidelijk dat olieslachtoffers het specialisme zou worden. Dat olievogels behandelen zoveel studie kostte voor er een goede behandeling kwam hadden ze zich aanvankelijk niet gerealiseerd. Als de veren schoon zijn kan de vogel toch weer zwemmen? Helaas zo makkelijk is het niet. De ingewanden moeten ook olievrij worden gemaakt met medicijnen.

Uiteindelijk hebben jaren studie erin geresulteerd dat tegenwoordig 80% van de olieslachtoffers het overleeft. Het hangt nu van de oliesoort af of een vogel goed is te behandelen. Niet de mate van vervuiling. De meest vuile vogels zijn inwendig in goede conditie. Vogels met een klein beetje olie hebben inwendig vaak juist veel meer schade. Naast vogelopvang is De Fûgelpits ook opvang voor reeën, haasjes, egels, vleermuizen, wilde konijntjes e.d.

- Duurzaamheid: - "Op de Waddenzeedijk bij Moddergat gaat Wetterskip Fryslân een proef doen met CO2-neutraal maaien. Dit doen we in samenwerking met Veenma Mechanisatie uit Dokkum. Er wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn om gras te onderhouden met een duurzame robotmaaier op zonne-energie en zonder CO2-uitstoot. De proef start op 1 augustus 2019 en duurt tot 10 oktober 2019. Robotmaaier Husqvarna Automower gaat ’s nachts naar zijn ‘nachthok’. Hier kan hij zichzelf laden door middel van een accu die met een zonnepaneel op het dak van het nachthok wordt geladen. Als de proef slaagt en het grasmaaien duurzamer kan, bekijken we of het maaien met robotmaaiers kan worden uitgebreid naar onze overige eigendommen. De proef moet een bijdrage leveren aan het behalen van onze doelstelling om in 2030 klimaatneutraal te zijn." (bron: Wetterskip Fryslân)

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Paesens kerk.

Reactie toevoegen