Gelkenes

Plaats
Buurtschap
Molenwaard
Alblasserwaard
Zuid-Holland

gelkenes_bord.jpg

Bedrijventerrein Gelkenes heeft een eigen bebouwde kom, met borden zoals het hoort: blauw kombord Groot-Ammers want onder die plaats valt het immers, met wit bedrijventerreinbord Gelkenes er onder. Keurig!

Bedrijventerrein Gelkenes heeft een eigen bebouwde kom, met borden zoals het hoort: blauw kombord Groot-Ammers want onder die plaats valt het immers, met wit bedrijventerreinbord Gelkenes er onder. Keurig!

gelkenes_kasteel.jpg

Het kasteeltje "Gelkenes" in de buurtschap Liesveld.

Het kasteeltje "Gelkenes" in de buurtschap Liesveld.

gelkenes_veerpont_kopie.jpg

De plaatsnaam Gelkenes is helaas niet echt gangbaar meer. Maar op de veerpont Schoonhoven - Gelkenes wordt hij gelukkig nog wel gebruikt.

De plaatsnaam Gelkenes is helaas niet echt gangbaar meer. Maar op de veerpont Schoonhoven - Gelkenes wordt hij gelukkig nog wel gebruikt.

gelkenes_zicht_op_liesveld.jpg

De buurtschap Gelkenes met rechtsboven de buurtschap Liesveld, met de begraafplaats van Groot-Ammers.

De buurtschap Gelkenes met rechtsboven de buurtschap Liesveld, met de begraafplaats van Groot-Ammers.

gelkenes._dijkhuis.jpg

Ieder huis in Gelkenes heeft zijn eigen dam of trap bij de dijk neer.

Ieder huis in Gelkenes heeft zijn eigen dam of trap bij de dijk neer.

gelkenes._molen.jpg

De Molen Gelkenes aan de Ammersche Boezem. in de verte zien we nog net de toren van de kerk van Groot-Ammers.

De Molen Gelkenes aan de Ammersche Boezem. in de verte zien we nog net de toren van de kerk van Groot-Ammers.

gelkenes_polder_1898_kopie.jpg

Gelkenes, op deze kaart uit 1898 is goed te zien dat de Polder Gelkenes het gebied tussen Lek, Nieuwpoort, Graafland en Groot-Ammers (inclusief dat dorp) besloeg.

Gelkenes, op deze kaart uit 1898 is goed te zien dat de Polder Gelkenes het gebied tussen Lek, Nieuwpoort, Graafland en Groot-Ammers (inclusief dat dorp) besloeg.

Gelkenes

Terug naar boven

Status

- Gelkenes is een buurtschap, polder en bedrijventerrein in de provincie Zuid-Holland, in de streek Alblasserwaard, gemeente Molenwaard. T/m 1985 gemeente Groot-Ammers. In 1986 over naar gemeente Liesveld, in 2013 over naar gemeente Molenwaard.

- De buurtschap Gelkenes valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Groot-Ammers.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1333 Ghelickennisse, 16e eeuw Gelkenisse.

Naamsverklaring
Betekent nisse 'nes, in water uitstekend land' van de persoon Gelike (vergelijk Gieltjesdorp).(1)

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap ligt NO van Groot-Ammers, W van Nieuwpoort, rond de Lekdijk, die ter plekke in het W Gelkenes heet en in het O Schoonhovenseveer. Z van deze dijk ligt het bedrijventerrein. Buurtschap en bedrijventerrein liggen in de polder Gelkenes, die in het Z grenst aan de eveneens Groot-Ammerse buurtschap Graafland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In de Volkstelling van 1840 wordt de buurtschap Gelkenes niet apart geteld. In dat jaar wordt het samen geteld met Groot-Ammers (in tegenstelling tot de buurtschappen Graafland en Achterland, die wél apart worden geteld). Tegenwoordig omvat de buurtschap ca. 100 huizen met ca. 300 inwoners. D.w.z. dit betreft de CBS-buurt Gelkenes (zie de 2e rij in deze tabel en de kaart aldaar), die het hele buitengebied O van het dorp Groot-Ammers omvat, incl. de bebouwing aan de weg Liesveld, die in recente atlassen als aparte buurtschap Liesveld wordt benoemd.

Terug naar boven

Geschiedenis

Polder
De Polder Gelkenes is waarschijnlijk al voor 1200 ontgonnen. Op de actuele kaart gezien, grensde de polder in het N aan de Lek, in het O aan Nieuwpoort, in het Z aan de buurtschap en polder Graafland en in het W aan de Ammerse Boezem. In het uiterste W van de polder is het dorp Ammers, later Groot-Ammers, ontstaan. Direct O van Groot-Ammers is kasteel Liesveld gebouwd, waaromheen de buurtschap Liesveld is ontstaan. De buurtschap Gelkenes ligt in het N als een lintbebouwing aan de Lekdijk. De gemeente Groot-Ammers omvatte Z van de polder respectievelijk nog de polders Graafland en Achterland (op de gemeentekaart uit 1866 onderaan de pagina van Groot-Ammers is dat nog goed te zien). Tegenwoordig heet het hele gebied van de voormalige gemeente Groot-Ammers Polder Liesveld.

Ambacht en ambachtsheerlijkheid
In de 13e eeuw is sprake van een heerlijkheid Liesveld, die zich uitstrekt over de ambachten Gelkenes en Ammers-Graafland. Het grondgebied valt samen met dat van de latere gemeente Groot-Ammers. De oostgrens van de heerlijkheid Liesveld vormt in de middeleeuwen ter plekke tevens de grens tussen het graafschap Holland en het Sticht. De heren van Liesveld bouwen vermoedelijk rond 1275* kasteel Liesveld in het W van de Polder Gelkenes, en weten van hieruit eeuwenlang de wijde omgeving te beheersen. In 1548 verheft keizer Karel V de heerlijkheid Liesveld tot een 'vrije en onscheidbare baronie Liesveld'.
* Sommige bronnen stellen dat dat kasteel al in 1042 zou zijn gebouwd, maar dat is onwaarschijnlijk omdat de eerste heer van Liesveld, Arent, pas in 1283 voor het eerst wordt vermeld.

De baronie omvat de ambachtsheerlijkheden 1) Gelkenes met Groot-Ammers, 2) Ammers-'s-Graveland met Achterland en Peulwijk, 3) Ottoland en 4) Peursum. In 1795 vallen de Fransen ons land binnen en worden hier de baas. Zij schaffen de adellijke rechten w.o. baronieën en heerlijkheden af. Rond 1800 ontstaat de situatie zoals die t/m 1985 is gebleven: de gemeente Groot-Ammers met de buurtschappen Gelkenes, Graafland en Achterland. In de genealogie van de fam. Recourt kunnen we zien dat in ieder geval in 1805 nog sprake is van 'schout en schepenen van Gelkenes'.

Nadere informatie:

- In het boekje Groot-Ammers in oude ansichten deel 1 vindt u in de inleiding e.e.a. over de geschiedenis van Gelkenes.

- Pagina over Groot-Ammers en Gelkenes op de site van Historische Kring Nieuwpoort.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

Bedrijventerrein
Het in de afgelopen decennia ontwikkelde bedrijventerrein Gelkenes omvat ca. 130 bedrijven met in totaal ca. 1.400 medewerkers op een oppervlakte van 80 hectare. Het bedrijventerrein zorgt hiermee voor meer dan een kwart van de werkgelegenheid in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden, aldus het hierna gelinkte glasvezel-artikel. Het bedrijventerrein is recentelijk uitgebreid met bedrijfsverzamelgebouw Waterloop. Op het bedrijventerrein bevindt zich ook de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Gelkenes. - In 2016 heeft het bedrijventerrein een glasvezelverbinding gekregen. Vooral voor grote bestanden en het toemende thuiswerken is een snelle internetverbinding van belang. Tevens kan en gaat het terrein hierdoor hoogwaardig beveiligd worden. Glasvezel is nodig voor het snel verzenden en streamen van de beelden naar de centrale uitleesruimte in Gorinchem.

- In 2015 is de Lekdijk ter hoogte van Gelkenes en Langerak over een lengte van 3,2 km versterkt. Hierbij is gebruik gemaakt van een innovatieve methode, namelijk 'waterontspanningsbronnen'. Een primeur voor Nederland. Deze aanpak houdt in dat er om de 20 meter een pijp van zo'n 20 cm doorsnede de dijk in gaat, recht naar beneden. Deze pijpen, die reiken tot aan het grondwater, vangen bij extreem hoge waterstanden het water af dat onder de dijk terechtkomt. Dit water komt via de pijpen in een verzamelleiding terecht. Deze loost het water op sloten en andere watergangen. Dit voorkomt dat de dijk kan gaan schuiven, als gevolg van de druk van het water in de rivier en door het water dat onder de dijk gedrukt wordt. Deze methode is sneller, goedkoper en geeft minder overlast (van o.a. trillingen) dan de klassieke damwanden-methode. (bron: zie de link)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Op het adres Liesveld nr. 3 staat een imposant rijksmonumentaal pand. Vroeger stond hier het hiervoor al genoemde kasteel Liesveld. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed stelt dat dit 'een gedeelte van een 16e-eeuws biigebouw, als overblijfsel van het kasteeltje Gelkenes' is. In het boekje 'Groot-Ammers in oude ansichten' staat echter: "In 1740 begon men met het afbreken van het slot, dat zeer bouwvallig geworden was. Het puin van de bouwval werd gebruikt ter versteviging van de bedijking van de Lek bij Gelkenes. Het stalgebouw, dat was blijven staan, werd daama als zittingszaal voor de rechtspleging gebruikt.

In 1745 werd begonnen aan de bouw van een nieuw Huis Liesveld. Het verrees op dezelfde plaats als het vroegere kasteel. Datgene wat nu nog als bouwval te zien is, zal, naar men mag aannemen, het overblijfsel zijn van het in 1745 gebouwde huis. Het is het povere restant van een glorie, die definitief vergaan is. Het neemt niet weg, dat de tegenwoordige buurtschap Liesveld nog altijd imponeert, omdat er de sfeer van lang vervlogen eeuwen schijnt rond te waren. Het is een van de meest intieme plekjes van de gehele zuidelijke Lekoever."

- De Gelkenesmolen (Molenkade 2) bemaalde vóór 1760 samen met de Kleine molen de Polder Gelkenes. In dat jaar brak men de laatstgenoemde af en kwam er een overeenkomst met Ammers-Graafland c.a. om in het vervolg samen te malen. In 1979-1980 is de molen gerestaureerd. De N van de molen gelegen roedenloods is in 1995 gerestaureerd. Onder de link kun je lezen wat de functie van deze loods is geweest.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Al in de 13e eeuw is hier sprake van een veerbootje naar Schoonhoven v.v. Uiteraard is de vloot sindsdien flink gemoderniseerd. - Geschiedenis veerdienst Schoonhoven - Gelkenes. - Site van de veerdienst Schoonhoven met o.a. de dienstregeling.

Terug naar boven

Beeld

- Oude kaarten van de Polder Gelkenes (uit resp. 1767 en 1858).

Terug naar boven

Links

- Zorg: - Zorgboerderij De Vinkenstee biedt dagbesteding, 24-uurs opvang, logeeropvang / respijtzorg en vakantie-opvang. Andere vormen van opvang zijn altijd bespreekbaar. De dagbesteding wordt zoveel als mogelijk is naar interesse en mogelijkheden van de ouderen zelf ingevuld. Bij mooi weer is er ook volop gelegenheid tot tuinieren.

Reactie toevoegen