Esch

Plaats
Dorp
Haaren
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

NB gemeente Esch in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Esch in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Esch in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Esch

Terug naar boven

Status

- Esch is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente Haaren. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1995.

- Wapen van de voormalige gemeente Esch.

- Onder het dorp Esch vallen ook de buurtschappen Hal (grotendeels), Nergena (deels) en Schorvert (grotendeels).

- In 2021 wordt de gemeente Haaren opgeheven en verdeeld over omliggende gemeenten. Esch komt dan onder de gemeente Boxtel te vallen. Uiteraard verandert dat op zich niets aan het dorp; dat blijft gewoon zichzelf, net als destijds na de overgang naar de gemeente Haaren.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
773-774 kopie begin 13e eeuw Hesc, 1200-1225 Escho, 1312 kopie 1350 Esche, 1315 kopie 17e eeuw Essche.

Naamsverklaring
De oude vormen suggereren een betekenis 'essenbos' teruggaand op de collectiefvorm van het Germaanse aski*.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Esch ligt Z van Vught, NO van Haaren, NW van Boxtel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Esch 61 huizen met 473 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 30/245 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Overeind 13/97, Kraaijenbroek 7/49, Schutsboom 6/45 en Heikant 5/37. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 900 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Esch, kun je terecht bij de volgende instantie en sites:

- Heemkundekring De Kleine Meijerij (die o.a. dit dorp als werkgebied heeft). De vereniging beschikt over een eigen gebouw, het Heemcentrum (Spoorlaan 70 te Oisterwijk), waar vergaderingen plaatsvinden en waarin de bibliotheek- en documentatiecollectie is ondergebracht. Daarnaast is er ook een kleine tentoonstellingsruimte met wisselende exposities. Openingstijden: iedere vrijdagmiddag van 13.30-16.00 uur, of op afspraak met de bibliotheekcoördinator dhr. J. Franken (tel. 013-5333366).

- De Canon van Esch biedt een overzicht van de geschiedenis van het dorp in meer dan 100 afbeeldingen.

- Verhalen over de geschiedenis van Esch op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De stuurgroep PEP (Platform Esch' Perspectief) heeft haar “Leefbaarheidsplan” klaar. Ruim 45 vrijwilligers hebben een jaar lang hard gewerkt om vier thema’s aan een nader onderzoek te onderwerpen. Het betreft de onderdelen: Verkeer, Verenigingen, Zorg en Welzijn en Wonen, Leefomgeving en Voorzieningen. Dat alles heeft geresulteerd in het Leefbaarheidsplan. Een plan opgesteld door Esschenaren en ook bestemd is voor Esschenaren. De conclusies van dit plan zullen dienen als “vertrekpunt” voor de komende tien jaar, waarbij de overgang naar de gemeente Boxtel een belangrijke rol speelt. Niet alleen voor de gemeente Boxtel, maar ook voor de stuurgroep PEP. Zij hebben de taak om het plan tot uitvoering te brengen. Met gepaste trots hebben ze het plan op 25 september gepresenteerd in gemeenschapshuis De Es.

Terug naar boven

Agrarisch

- De modderpoel van biologische varkenshouderij De Jofrahoeve in Esch voldoet aan alle wetenschappelijke criteria voor een ‘perfecte poel’ en heeft daarom de prijs Mooiste Modderpoel 2010 gewonnen. Terwijl voor veel mensen allang vaststaat dat varkens in de modder horen, wordt het modderbad stelselmatig genegeerd in politiek, landbouw en wetenschap. Slecht 0,1% van de 12 miljoen varkens in Nederland heeft toegang tot een modderpoel. Het rapport 'Zoelen van varkens en implicaties voor dierenwelzijn' van Landbouwuniversiteit Wageningen (2010), concludeert dat een modderbad onmisbaar is voor varkens. Varkens zijn verwant aan nijlpaarden en wilde zwijnen. Zij kunnen niet zweten en hebben modder nodig om oververhitting op warme zomerdagen te voorkomen. Het rapport beschrijft ook de perfecte poel.

De poel van familie Van Wagenberg van de Jofrahoeve is perfect: deze heeft een ‘bounty’-eiland en zonnedek voor de varkens, is groot genoeg voor alle dieren en ziet eruit als een meer met een modderige rand eromheen. Ook heeft de poel schurkplekken, verschillende dieptes en schoon drinkwater in de buurt. Frank en Jolanda van Wagenberg ontvingen op 12 september 2010, tijdens het Weekeinde van het Varken, de Moddertrofee en het certificaat ’Perfecte Poel’. "Ik ben erg trots op m'n prijs. De beker krijgt een mooi plekje in huis. Ik ben ook blij dat er steeds meer aandacht komt voor dierenwelzijn. Ik geniet ervan als mijn varkens de poel veel gebruiken", aldus Frank van Wagenberg.

Wakker Dier voert campagne om meer varkens naar buiten te krijgen. De goedkope vleesprijzen hebben ertoe geleid dat de modderpoel compleet is verdwenen uit praktijk, regelgeving en wetenschap. Voor de komst van de vee-industrie was een poel standaard onderdeel van de varkenshouderij en werd het belang ervan ook beaamd door wetenschappers, aldus het rapport. Door de intensivering is de modderpoel verdwenen. Deze paste niet in de neerwaartse spiraal om steeds goedkoper en daardoor steeds massaler te produceren. Wakker Dier wil deze spiraal doorbreken: geen kwantiteit, maar kwaliteit; een eerlijke prijs voor de boer en een goed leven voor het dier. Onder de links vind je nadere informatie over waarom een modderpoel goed is voor varkens, en welke nadelen het heeft dat de varkens in de intensieve veehouderij dat niet hebben.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Esch heeft 12 rijksmonumenten.

- Klooster Sancta Monica is in 2012 verbouwd tot een complex met 44 starterswoningen.

- Mariakapel.

- Ooit is iemand op het idee gekomen om als verfraaiing 3 paardenkastanjes te planten bij de driesprong waar Leunisdijk, Haarenseweg en Postelstraat bij elkaar komen. Inmiddels uitgegroeid tot monumentale exemplaren. Tussen de bomen is in 1965 een dorpspomp geplaatst. Dit is niet alleen een waterpomp; 1x per jaar is het ook een bierpomp. Hoe dat zit kun je lezen bij Jaarlijkse evenementen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Sinds 1966 is er in het dorp jaarlijks op Hemelvaartsdag het Bierpompfeest. Nieuwe inwoners krijgen een keramieken bierpul en worden uitgenodigd om er bij te zijn als de biertapper het schuimende gerstenat uit de dorpspomp laat stromen. Er zijn kraampjes, waar men kan kennismaken met activiteiten in het dorp en het verenigingsleven. Vendeliers groeten met hun vaandels. En er is muziek en dans. Het raadsbesluit om met de nieuwe inwoners samen te komen rond de bierpomp is in 1965 genomen. Citaat uit het raadsbesluit: "Ieder jaar wanneer de kastanjebomen bloeien zullen de nieuwe bewoners van Esch door het gemeentebestuur worden uitgenodigd rond de bierpomp samen te komen om een pul bier te drinken in aanwezigheid van de voltallige gemeenteraad, de plaatselijke geestelijkheid, de boerenkapel, het oudste lid en schilddrager van het Willibrordusgilde en afgevaardigden van de besturen van alle verenigingen." Nadere informatie over de geschiedenis van dit unieke fenomeen vind je op de site van Stichting De Essche Bierpomp.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De ca. 10 km lange Essche Stroom is vanaf de industriële revolutie tot eind jaren zestig verontreinigd geraakt met chroom door de textiel- en leerfabrieken in Oisterwijk en Tilburg. De verontreiniging had zich in het slib van de waterbodem opgehoopt en is in 2012 verwijderd. Door het baggeren van het slib is het water nu gereinigd en kan de natuurlijke situatie zich herstellen. Waterschap De Dommel heeft in 2017 het project 'Ecologische Verbindingszone Essche Stroom' uitgevoerd. Dat omvatte het inrichten van 3 zogeheten 'ecologische stapstenen' in Esch: de waterontdekplek achter de Willibrordusschool, ’t Haventje bij de Haarensebrug en het Essche Loopje ten noorden van de Runsdijk. En in de buurt van de Essche Stroom zijn verder enkele kleine natte natuurgebiedjes aangelegd, met poelen, houtwallen en loofbosjes.

Naast de grote brug heeft het dorp Esch weer een haventje gekregen. Wat verder van de weg af zijn hooilanden aangelegd met inheemse fruitbomen en centraal in de velden een poel voor de amfibieën. De stapsteen achter de basisschool is een educatieve speelplek, waar water centraal staat en waar kinderen, vanaf een steiger, met schepnetten planten en waterdiertjes kunnen onderzoeken. Tussen de Runsdijk en de Essche Stroom is een deel van het Essche Loopje natuurlijker ingericht. De 'stapsteen' verbindt het Essche Loopje met de Essche Stroom en vormt een belangrijke verbinding met de Halsche Beemden. Het talud van het Essche Loopje is flauwer gemaakt, en er is een robuuste poel en een houtwal aangelegd. (bron: Waterschap De Dommel, 24-4-2017)

Terug naar boven

Beeld

- Diaserie wandeling tussen Esch en Haaren door Loes Westgeest.

- Fotoreportage van Esch door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over het dorp met o.a. actualiteiten, activiteitenagenda en reportages van Lokale Omroep Esch (Loesch).

- Nieuws: - Nieuws uit Esch van lokale omroep Loesch op Facebook.

- Dorpshuis: - "Dorpshuis de Es is al vele jaren een vaste ontmoetingsplek voor jong en ouder in Esch. Sinds begin jaren tachtig ligt het Dorpshuis aan de Dorpsstraat, tegenover de kerk. Naast de plaatselijke horeca vult Dorpshuis de Es een behoefte in voor onder meer verenigingen. De aangeboden ruimtes binnen het huis zijn geschikt voor wat kleinere gezelschappen en daarnaast is het mogelijk om in de grote zaal een groot gezelschap onder te brengen. Door de grootte is het tevens een vaste plek voor repetities van de fanfare en blaaskapel. Inmiddels kan gezegd worden dat er elke dag en avond (de weekenden uitgezonderd) activiteiten zijn in ons Dorpshuis.

Zoals vele gemeenschapshuizen heeft de "terugtredende overheid" ook gevolgen gehad voor de Es. Gelukkig is door het goede contact met de gemeente Haaren, onze gebruikers (zeg maar gerust "huisgenoten") en een fantastische groep van personeel en vrijwilligers een basis gelegd voor een gezonde toekomst. Dorpshuis de Es geeft verenigingen, waar dit kan, ook graag verantwoordelijkheid, zodat ook zonder actief beheer van de accommodatie gebruik kan worden gemaakt. Hierin ligt de toekomst, waarin Dorpshuis de Es een ontmoetingsplek kan blijven voor iedereen uit Esch en de nabije omgeving. Graag tot ziens in Dorpshuis de Es!"

- Onderwijs: - "Een stabiele leeromgeving is gebaat bij een veilig en pedagogisch klimaat. Alleen kinderen en leerkrachten die zich veilig en gewaardeerd voelen zijn in staat zich te ontwikkelen. Basisschool Willibrordus in Esch investeert daarom veel in de schoolregels én in de sociaal-emotionele methode de Kracht van 8. Deze methode is geïntegreerd in het onderwijsprogramma. Respectvol met jezelf en elkaar omgaan is onze rode draad. Voor ons team is de uitdaging dat het niet bij mooie woorden blijft, maar dat je het in de hele school terugziet. De Kracht van 8 geeft ons handvatten in de vorm van positieve uitgangspunten. Acht krachten, die tot uiting komen in allerlei activiteiten. De herhaling leidt ertoe dat het vanzelfsprekend wordt om meer respectvol met elkaar om te gaan.

De groepen 1 tot en met 8 behandelen door het jaar heen tegelijkertijd een van de acht krachten. Alle leerlingen in de groepen 1 tot en met 8 zijn verdeeld over ‘krachtgroepen’. Jong en oud door elkaar vormen zo een groep. Maandelijks komt elke groep bij elkaar om samen de krachten uit te dragen. Verbondenheid en verantwoordelijkheidsgevoel geven we op deze manier vorm. Krachtig onderwijs maak je samen. De inbreng van onze ouders vinden we waardevol. Aan elke krachtgroep is een ouderpanel gekoppeld, waarmee we in gesprek gaan over relevante onderwerpen binnen het onderwijs. De acht krachten: Ik ben mezelf; Eerlijk zijn; Rekening houden met elkaar; Samenwerken en elkaar helpen; Luisteren naar elkaar; Zeggen wat we graag willen; Laten we opnieuw beginnen; Iedereen hoort erbij." En als variant op de beroemd geworden slogan van oud-president Obama van de USA, 'Yes we can!", hanteert de school de slogan 'Y'Esch we can!'

Reacties

(1)

Ik ben in het bezit van alle genealogische gegevens van Esch en gerelateerden uit de omgeving. Indien u op zoek bent naar gegevens dan kunt u contact met mij opnemen.
Aldus Martien Verreijt. Website: http://home.kpn.nl/mverreijt/index.html

Reactie toevoegen