Esch

Plaats
Dorp
Haaren
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

esch marktplein met dorpsstraat 1969 [640x480].jpg

Esch Marktplein met Dorpsstraat 1969

Esch Marktplein met Dorpsstraat 1969

NB gemeente Esch in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Esch in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Esch in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Esch

Terug naar boven

Status

- Esch is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente Haaren. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1995.

- Wapen van de voormalige gemeente Esch.

- Onder het dorp Esch vallen ook de buurtschappen Hal (grotendeels), Nergena (deels) en Schorvert (grotendeels).

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
773-774 kopie begin 13e eeuw Hesc, 1200-1225 Escho, 1312 kopie 1350 Esche, 1315 kopie 17e eeuw Essche.

Naamsverklaring
De oude vormen suggereren een betekenis 'essenbos' teruggaand op de collectiefvorm van het Germaanse aski*.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Esch ligt Z van Vught, NO van Haaren, NW van Boxtel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Esch 61 huizen met 473 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 30/245 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Overeind 13/97, Kraaijenbroek 7/49, Schutsboom 6/45 en Heikant 5/37. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 900 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Esch, kun je terecht bij:

- Heemkundekring De Kleine Meijerij.

- Verhalen over de geschiedenis van Esch op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De modderpoel van biologische varkenshouderij De Jofrahoeve in Esch voldoet aan alle wetenschappelijke criteria voor een ‘perfecte poel’ en heeft daarom de prijs Mooiste Modderpoel 2010 gewonnen. Terwijl voor veel mensen allang vaststaat dat varkens in de modder horen, wordt het modderbad stelselmatig genegeerd in politiek, landbouw en wetenschap. Slecht 0,1% van de 12 miljoen varkens in Nederland heeft toegang tot een modderpoel. Het rapport 'Zoelen van varkens en implicaties voor dierenwelzijn' van Landbouwuniversiteit Wageningen (2010), concludeert dat een modderbad onmisbaar is voor varkens. Varkens zijn verwant aan nijlpaarden en wilde zwijnen. Zij kunnen niet zweten en hebben modder nodig om oververhitting op warme zomerdagen te voorkomen. Het rapport beschrijft ook de perfecte poel. De poel van familie Van Wagenberg is perfect: deze heeft een ‘bounty’-eiland en zonnedek voor de varkens, is groot genoeg voor alle dieren en ziet eruit als een meer met een modderige rand eromheen. Ook heeft de poel schurkplekken, verschillende dieptes en schoon drinkwater in de buurt. "Ik ben erg trots op m'n prijs. De beker krijgt een mooi plekje in huis. Ik ben ook blij dat er steeds meer aandacht komt voor dierenwelzijn. Ik geniet ervan als mijn varkens de poel veel gebruiken", aldus Frank van Wagenberg van De Jofrahoeve.

Wakker Dier voert campagne om meer varkens naar buiten te krijgen. De goedkope vleesprijzen hebben ertoe geleid dat de modderpoel compleet is verdwenen uit praktijk, regelgeving en wetenschap. Voor de komst van de vee-industrie was een poel standaard onderdeel van de varkenshouderij en werd het belang ervan ook beaamd door wetenschappers, aldus het rapport. Door de intensivering is de modderpoel verdwenen. Deze paste niet in de neerwaartse spiraal om steeds goedkoper en daardoor steeds massaler te produceren. Wakker Dier wil deze spiraal doorbreken: geen kwantiteit, maar kwaliteit; een eerlijke prijs voor de boer en een goed leven voor het dier. Onder de links vind je nadere informatie over waarom een modderpoel goed is voor varkens, en welke nadelen het heeft dat de varkens in de intensieve veehouderij dat niet hebben.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Esch heeft 12 rijksmonumenten.

- Klooster Sancta Monica is in 2012 verbouwd tot een complex met 44 starterswoningen.

- Mariakapel.

- Ooit is iemand op het idee gekomen om als verfraaiing 3 paardenkastanjes te planten bij de driesprong waar Leunisdijk, Haarenseweg en Postelstraat bij elkaar komen. Inmiddels uitgegroeid tot monumentale exemplaren. Tussen de bomen is in 1965 een dorpspomp geplaatst. Dit is niet alleen een waterpomp; 1x per jaar is het ook een bierpomp. Hoe dat zit kun je lezen bij Jaarlijkse evenementen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Sinds 1966 is er in Esch jaarlijks op Hemelvaartsdag het Bierpompfeest. Nieuwe inwoners krijgen een keramieken bierpul en worden uitgenodigd om er bij te zijn als de biertapper het schuimende gerstenat uit de dorpspomp laat stromen. Er zijn kraampjes, waar men kan kennismaken met activiteiten in het dorp en het verenigingsleven. Vendeliers groeten met hun vaandels. En er is muziek en dans. Het raadsbesluit om met de nieuwe inwoners van Esch samen te komen rond de bierpomp is in 1965 genomen. Citaat uit het raadsbesluit: "Ieder jaar wanneer de kastanjebomen bloeien zullen de nieuwe bewoners van Esch door het gemeentebestuur worden uitgenodigd rond de bierpomp samen te komen om een pul bier te drinken in aanwezigheid van de voltallige gemeenteraad, de plaatselijke geestelijkheid, de boerenkapel, het oudste lid en schilddrager van het Willibrordusgilde en afgevaardigden van de besturen van alle verenigingen." Nadere informatie over de geschiedenis van dit unieke fenomeen vind je op de site van Stichting De Essche Bierpomp.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De ca. 10 km lange Essche Stroom is vanaf de industriële revolutie tot eind jaren zestig verontreinigd geraakt met chroom door de textiel- en leerfabrieken in Oisterwijk en Tilburg. De verontreiniging had zich in het slib van de waterbodem opgehoopt en is in 2012 verwijderd. Door het baggeren van het slib is het water nu gereinigd en kan de natuurlijke situatie zich herstellen.

- Waterschap De Dommel heeft in 2017 het project 'Ecologische Verbindingszone Essche Stroom' uitgevoerd. Dat omvatte het inrichten van 3 zogeheten 'ecologische stapstenen' in Esch: de waterontdekplek achter de Willibrordusschool, ’t Haventje bij de Haarensebrug en het Essche Loopje ten noorden van de Runsdijk. En in de buurt van de Essche Stroom zijn verder enkele kleine natte natuurgebiedjes aangelegd, met poelen, houtwallen en loofbosjes.

Naast de grote brug heeft het dorp Esch weer een haventje gekregen. Wat verder van de weg af zijn hooilanden aangelegd met inheemse fruitbomen en centraal in de velden een poel voor de amfibieën. De stapsteen achter de basisschool is een educatieve speelplek, waar water centraal staat en waar kinderen, vanaf een steiger, met schepnetten planten en waterdiertjes kunnen onderzoeken. Tussen de Runsdijk en de Essche Stroom is een deel van het Essche Loopje natuurlijker ingericht. De 'stapsteen' verbindt het Essche Loopje met de Essche Stroom en vormt een belangrijke verbinding met de Halsche Beemden. Het talud van het Essche Loopje is flauwer gemaakt, en er is een robuuste poel en een houtwal aangelegd. (bron: Waterschap De Dommel, 24-4-2017)

Terug naar boven

Beeld

- Diaserie wandeling tussen Esch en Haaren door Loes Westgeest.

- Fotoreportage van Esch door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Esch met o.a. actualiteiten, activiteitenagenda en reportages van Lokale Omroep Esch (Loesch).

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Es.

Reacties

(1)

Ik ben in het bezit van alle genealogische gegevens van Esch en gerelateerden uit de omgeving. Indien u op zoek bent naar gegevens dan kunt u contact met mij opnemen.
Aldus Martien Verreijt. Website: http://home.kpn.nl/mverreijt/index.html

Reactie toevoegen