Buurse

Plaats
Dorp
Haaksbergen
Twente
Overijssel

buurse alsteedseweg 1959 [640x480].jpg

Buurse Alsteedseweg 1959

Buurse Alsteedseweg 1959

Buurse

(De cursieve alinea's zijn van onze lokale sponsoren)

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Buurse.

Terug naar boven

Status

- Buurse is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Haaksbergen.

- Het dorp Buurse heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, voor de postadressen en voor de gemeentelijke basisregistraties (BAG) ligt het daarom 'in' Haaksbergen. In de praktijk is Buurse natuurlijk wel degelijk een dorp dus woonplaats, en veel inwoners gebruiken hun plaatsnaam dan ook terecht in hun adres.

- Buurse is een klein dorp met een omvangrijk buitengebied. Het totale gebied is onderverdeeld in de 'noaberschoppen' Harmollenend, Pinhamershook, de Kom, Siberië, Porik, De Noor, De Mäö, Brook, Eersink’s Höfte, ‘n Oldenhof, De Broam en ‘t Markslag. Kennelijk zijn dit alleen lokaal bekende, informele 'volksmond'-buurtschappen, omdat de meeste niet als plaatsnaam/buurtschap in atlassen of landelijke plaatsenlijsten vermeld staan. Omdat wij vooralsnog niets kunnen vinden over ligging, afbakening en verdere achtergronden van deze kennelijke buurtschappen, kunnen wij er vooralsnog ook geen pagina's voor aanmaken.

Terug naar boven

Naam

Inwoners
Inwoners van dit dorp zijn Buursenaren.

Bijnaam
Parel van Haaksbergen.

Oudere vermeldingen
1188 ingevoegd eind 13e eeuw Burse, 1195 de Bursen, 1220 Burse, 1379-1382 Buerse, 1381-1383 Buoerse, 1412 Buerze, 1700 kopie 1771 Beurse, 1825 / 1846 / 1929 Buurse, 1832 Buurze, 1917 Buursse*.
* Vermoedelijk een misspelling in de ‘Wet tot ontginning van steenzout bij Buursse' want deze spelling komt verder niet voor.

Naamsverklaring
Betekenis onzeker. Misschien een afleiding van een nevenvorm van brus, bors 'kreupelhout'. Vergelijk Brust (B) 825 kopie 941 Bursitia dat is ontstaan uit het Germaanse bursitja-* 'plaats waar moerasrozemarijn groeit'.(1) Aangezien moerasrozemarijn in Nederland niet in het wild voorkomt, neemt men aan dat Burse een gebied was waar veel bors (gagel) groeide.
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Buurse ligt O van Haaksbergen, Z van Enschede en grenst in het O en Z aan Duitsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Buurse 110 huizen met 676 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 500 huizen met ca. 1.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
De eerste bewoning rond het huidige dorp Buurse stamt waarschijnlijk uit de 8e eeuw voor Christus. De hoger gelegen vruchtbare gronden langs de Buurserbeek leenden zich goed voor een nederzetting. Lang was de Buurserbeek de enige vorm van infrastructuur in het verder natte veengebied. Tussen de veengebieden bevonden zich hier en daar ook velden, die door de bewoners werden gebruikt voor de landbouw. Om het gebruik van de gezamenlijke gronden van de buurschap te formaliseren wordt in de 13e eeuw de marke Buurse opgericht. De marke is een van de 6 marken die het richterambt Haaksbergen telt.

Staatsrechtelijke en bestuurlijke ontwikkeling
Lang bleef de situatie in de buurschap ongewijzigd. Dat veranderde echter in de Franse tijd (1795-1814). Niet alleen verloor de marke haar bestuursrechtelijke functie, daarnaast werd na de oprichting van het Koningrijk Holland in 1806 bij wet van 13 april 1807 de nieuwe indeling van het koninkrijk bekend gemaakt. In deze wet werd onder meer bepaald dat de Buurserbeek en Schipbeek de nieuwe grens tussen de departementen Overijssel en Gelderland zouden vormen. Het zuidelijke deel van de buurschap ging vanaf 18 juli 1807 onder het departement Gelderland vallen. Dit deel van Buurse viel sindsdien bestuurlijk onder de Heerlijkheid Borculo en werd bij de instelling van gemeenten in 1811 onderdeel van de gemeente Neede. Nadat Nederland zijn zelfstandigheid had herwonnen maakte Soeverein Vorst Willem bij Besluit van 6 september 1814 de grenswijziging van 1807 ongedaan. Per 19 september 1814 behoorde het zuiden van de buurschap Buurse weer bij Overijssel en werd het onderdeel van de in april 1811 ingestelde gemeente Haaksbergen.

Het dorp
De buurtschap Buurse wordt in 1852 een dorp wanneer op de Buurser Es nabij de buurtschapsschool een (RK) kerk wordt gebouwd. Enkele jaren later, in 1855, krijgen ook de hervormde bewoners van het dorp hun eigen noodkerk, die twee jaar later wordt vervangen door het huidige kerkgebouw aan de Alsteedseweg. Het dorp wordt hierdoor gesplitst in een katholiek en een hervormd deel waar zich in de eerste helft van de 20e eeuw lintbouwing langs de bestaande infrastructuur ontwikkelt. De beide delen werden gescheiden door een es en waren door middel van een zandweg met elkaar verbonden.

Het katholieke deel van het dorp begint zich na de Tweede Wereldoorlog te ontwikkelen. Eind jaren zestig wordt de lintbebouwing doorbroken door de aanleg van de Esstraat, welke in de jaren zeventig wordt voortgezet met plan De Noor. In de laatste twee decennia worden daarna de Wolterinksbree en als laatste het Kleuvert en Gaarden aangelegd. Het hervormde deel van Buurse heeft zich in deze tijd nauwelijks ontwikkeld. Het lint heeft zich in de loop der jaren iets verlengd en is door middel van inbreiding aan met name de noordzijde van de Alsteedseweg vormgegeven. (© Andreas Bartelink)

De Smid
Een belangrijk element in de levendigheid en leefbaarheid van het dorp Buurse is het geslacht Wildenborg, lokaal beter bekend als de Smid. In 1909 bouwt de in Haaksbergen geboren smid Bernard Wildenborg hier op een aangekochte lap grond een woning, winkel, smidse en veeschuur. Hij verkoopt kachels, rijwielen en gereedschappen. Hij is een van de eerste dorpelingen die een een auto bezit. Hij fungeert als taxichauffeur en vervoert bijv. op zondagmorgen ouderen naar de kerk, en men weet hem ook te vinden voor doktersbezoek en bij huwelijken. In 1937 begint hoefsmid Hendrik Wildenborg (de zoon van broer van Bernard Wildenborg; Johan) als knecht bij zijn oom. Omdat Bernard geen opvolger heeft neemt Hendrik in 1955 het bedrijf over.

In 1970 gaat Hendriks zoon Jan aan de slag in de zaak en in 1978 neemt hij het bedrijf over. In 1982 wordt de veeschuur vervangen door een nieuwe werkplaats. In 1988 komt er een postservicepunt in de dorpswinkel. In 1990 komt er een nieuwe loods en wordt ABCTA Buurse onderdeel van het bedrijf. In de jaren erna worden de smederij, dorpswinkel en fietsenwinkel verder verbouwd en uitgebreid. Inmiddels zijn dochters Angelique en Judith en schoonzoon Fons ook actief in het veelzijdige bedrijf. Dit is een samenvatting uit, en nadere informatie vind je in, het artikel 'Dorpswinkel Wildenborg (de Smid)' op de site van Heemkundegroep Arfgood Buurse, dat afsluit met: "De raad van zijn vader: ‘Zorg dat je meer dan twee ijzers in het vuur hebt’, sloeg Jan Wildenborg niet in de wind. De vele ijzers die de Smid tegenwoordig in het vuur heeft, komen de leefbaarheid van het kerkdorp ten goede."

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Heemkundegroep Arfgood Buurse (opgericht in 2007), die zich o.a. bezighoudt met het verzamelen, verwerken en verspreiden van historische gegevens over boerderijen, kerken, veldnamen, scholen, genealogie en archeologie. Om de geschiedenis van het dorp zo goed mogelijk voor het nageslacht vast te kunnen leggen, wordt het aanleveren van historische foto's, documenten, ansichtkaarten, bidprentjes, krantenartikelen etc. op prijs gesteld.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsplan Buurse (2009).

- De gemeente Haaksbergen was voornemens om op het zuidelijke deel van de Buurser Es, in de oksel van de Broekheurnerweg en de Alsteedseweg, het plan Buurse-Zuid te ontwikkelen. Provincie en vervolgens de Raad van State hebben de plannen echter in 2010 resp. dec. 2011 deels afgekeurd. Het ging om de bouw van 44 nieuwe woningen op een waardevolle es aan de rand van het dorp. Daarbij was te weinig rekening gehouden met de ruimtelijke kwaliteit en de gebiedskenmerken zoals die voor dit gebied staan omschreven in de omgevingsverordening. Bovendien toonde het plan onvoldoende aan dat er zwaarwegende sociaaleconomische redenen zijn om juist op de es te bouwen. Uit nadere studies blijkt nu dat het mogelijk is te voorzien in de woningbouwbehoefte van Buurse op een wijze die rekening houdt met de Buurser Es en met respect voor het landschap. Dat kan in de vorm van kleinschalige woningbouw.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Buurse heeft 4 rijksmonumentale boerderijen: 2 aan de Alsteedseweg (nrs. 50 en 60), 1 aan de Haaksbergerweg (nr. 13) en 1 aan het Bommelaspad (nr. 7) en een rijksmonumentale schuur (aan de Zendvelderweg tegenover nr. 7). Voor nadere informatie zie de lijst van rijksmonumenten in de gemeente Haaksbergen.

- De eerste RK kerk H. Maria Praesentatie (Broekheurnerweg 46) is gebouwd in 1854, voldeed in de jaren dertig van de 20e eeuw niet meer aan de eisen des tijds en is daarom in 1940 vervangen door de huidige kerk, een ontwerp van architect Sluijmer. Op de site van parochie St. Franciscus van Assisië, waar de kerk tegenwoordig onder valt, vinden we een mooi verhaal over de totstandkoming van de kerk: "Reeds op eerste kerstdag 1852 werd 's morgens om vijf uur de eerste mis opgedragen in een 'loosze van stroo rond om en van boven digte gebonden, staande aan den Toorrenend waar heden de Kerk staad, door den welEerwaarde Heer pastoor G. Scholten geboortig van Deennekamp uit Twente, en als Kapelaan gestaan in Deurningen en toen in Buurse als pastoor gekomen dewelke ik ondergetekende ook zelven hep helpen ophaallen uit zijn oudershuis', zoals Johannes Hermannus van Mast van het erve Haarmölle optekende in zijn 'Jouwernaal of eenne gedagtenisse voor het nageslagte'.

De eerste stenen kerk kwam gereed op '22 November 1854 op het feest van Maria prissentasie, waar wij zijn ingetrokken en ook dien dag tot onze Pattronesse hebben gekozen'. De grond hiertoe, 'waar pistorij en Kerk op staat en met hof en kerkhof' werd geschonken door Johannes Gerardus Wolterink. Twee jaar later vermaakte hij zijn gehele erf aan de kerk, omdat hij geen nakomelingen had. De ƒ 4.000,- hypotheek, waarmee het erf belast was, moest natuurlijk door de kerk mee overgenomen worden. Het hout voor de kerk verzamelden de boeren 'in of onder Wessum, Wullen, Ahaus, Alstätte, Lunten en Wennewik en dat moeste natuurlijk gehaald worden'. De stenen voor de pastorie kwamen van de Haanne uit Alstätte, maar 'de steennen aan de kerk zijn gemaakt door ons ingezetenen, bij het woonders huis van Haemüle en toen de groene steenne een winter in het schaapsschot van Harmeule gezeten en ‘t zomer op volgede gestookt op het veld even agter de Bramerbrugge dus die het leest kan ook begrijpe dat dit een stuk werk was maar nog waren wij blijde dat wij een Kerk kreegen want voor dien tijt moesten wij allen naar Haaksbergen daar hoorden wij destijds onder de Kerk. De kinderen moesten er naar de Kindeleer en alles moeste daar natuurlijk geschieden om dat dit in pruissische niet mogte geschieden'."

- De voormalige Hervormde kerk (Alsteedseweg 55) en pastorie zijn gebouwd in 1857. Eind 2014 is de kerk, in verband met te hoog wordende onderhoudskosten in relatie tot het teruglopende aantal kerkgangers, aan de eredienst onttrokken. In 2015 is het pand verkocht aan de 'Stichting tot behoud van het religieus en cultureel kerkelijk erfgoed te Buurse'.

- De grensslagboom bij de grensovergang Buurse - Beßlinghook (Alsteedseweg, nabij nr. 64) is in 2010 door vrijwilligers gerestaureerd en herplaatst. De grensslagboom moet niet worden gezien als een scheidingspaal. Het is een herinnering aan de grens die open ging bij de inwerkingtreding van het Verdrag van Schengen. Daarnaast is het een symbool van een grenzenloze samenwerking tussen de cultuurhistorische verenigingen Heemkundegroep Arfgood Buurse en Heimatverein Alstätte.

- In 2013 is een replica gemaakt van de 'Veenpaal' of loaksteen en geplaatst in het Usselerveen. Het was vanouds een grenspaal tussen de marken Buurse en Usselo, sinds 1825 tevens grensscheiding tussen de gemeenten Haaksbergen en Lonneker, sinds 1934 tussen de gemeenten Haaksbergen en Enschede. De paal stond oorspronkelijk in een veengebied. Aan de kant van Haaksbergen was dit het Usselerveen en aan de kant van Enschede het Usselerveen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Windbuul'n. Het jaarlijkse verlichte carnaval in het dorp (op een zaterdagavond) is een enorme stoet wagens en loopgroepen die altijd veel kijkers trekt. Deelnemers komen uit de wijde omgeving, met behalve Buurse, Haaksbergen en Honesch-Langelo met name ook Enschede, Neede en Beltrum. Voor een indruk van hoe dit eruit ziet zie de videoreportage Verlichte carnavalsoptocht Buurse 2017 van TC Tubantia.

- De Technische Unie Bommelasloop is een zeer gewaardeerde loop die 2x per jaar plaatsvindt, nl. op de 3e zondag in mei en de 3e zondag in november. De nadruk ligt op het recreatieve karakter van de loop maar dat wil niet zeggen dat er geen goede prestaties neergezet worden. Je kunt kiezen uit parcoursen van 7,4 / 11,2 / 16,4 en 21,1 km, die lopen door de mooie natuur van het Buurserzand. Wees er op tijd bij met inschrijven want het aantal deelnemers is gelimiteerd tot max. 500. In januari voorafgaand aan de Bommelasloop van mei organiseert Rekreatie Sport Twente meestal een hardloopclinic. Mensen die aan de Enschede Marathon (eind april) willen meedoen, kunnen vanuit de clinics ook daarvoor trainen.

- Buurser Volksfeest (weekend in augustus) met o.a. op zaterdag de Tractorpulling Buurse.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Buurserzand is door de omvang en het natte karakter een uniek natuurgebied waar je heerlijk kunt wandelen en fietsen. Heidevelden met 100 jaar oude jeneverbessen, stukjes bos, graslanden en kleine akkers wisselen elkaar hier af. Hoewel de naam anders doet vermoeden vind je in het Buurserzand ook water. Deze natte natuur trekt allerlei bijzondere planten en dieren aan. Door het Buurserzand lopen verschillende mooie wandel- en fietsroutes. Deze voeren je onder meer langs de historische boerderij De Bommelas. Stap voor een mooi panorama even af bij de uitkijkpunten Rietschot of Steenhaarweg. Een leuke picknickplek is het Buursermeertje aan de Langenbergweg. En vergeet niet een bezoekje te brengen aan het vernieuwde Infocentrum De Wakel aan de Stendermolenweg. Geniet hier van een kopje koffie en het prachtige uitzicht op het terras. - Fotoserie van het Buurserzand met toelichting, door Egbert (tekst) en Bert (beeld) van de Haar.

- Hegebeek.

- De Buurserbeek heeft in 2014 ter hoogte van de Oostendorperwatermolen en de Molenstuw een heel nieuw uiterlijk gekregen. Waterschap Rijn en IJssel heeft hier namelijk de oorspronkelijke loop van de Buurserbeek hersteld. Een bijzondere vispassage zorgt dat niet alleen vissen de Molenstuw kunnen passeren, maar dat de oorspronkelijke loop ook gedeeltelijk bevaarbaar is voor de Buurserpot. Op landgoed Het Lankheet komt bovendien ruimte om water te bergen in tijden met veel neerslag. Zo wordt wateroverlast verder stroomafwaarts beperkt.

- Witte Veen.

- Heemkundegroep Arfgood Buurse heeft een 'Arfgood Fietsroute' (30 km) uitgezet. De bedoeling ervan is dorpsgenoten, toeristen en recreanten de weg te wijzen naar de infoborden die op 13 cultuurhistorische plekken zijn geplaatst. De infoborden, met foto's en beknopte verhalen in het Nederlands en Duits, brengen wetenswaardigheden uit het verleden aan het licht. Start- en eindpunt is het dorpsplein bij eetcafé Winkelman. Op de gelamineerde fietsroutekaart staat duidelijk aangegeven waar de borden zich bevinden. Bezienswaardigheden die tijdens de fietstocht worden gepasseerd, zijn beknopt beschreven. Fietsers die onderweg de ogen extra de kost geven zien dat in het kader van het project Streekeigen Huis en Erf boerderijnaamborden, geveltekens en landhekken zijn geplaatst, erfbeplanting en eikenhouten weideafrasteringen zijn aangebracht en kleine cultuurhistorische elementen in ere zijn hersteld. De Arfgood fietsroutekaart is financieel mogelijk gemaakt door de sponsoren Eetcafé Winkelman, Café Restaurant Captain Jack, Pannenkoekenhuis De Hooge Esch, Ter Huurne Hollandmarkt, Dorpswinkel Wildenborg, Brood- & Banketbakkerij Ter Huurne en Camping De Beek. Zolang de voorraad strekt is de fietsroute op hun adres verkrijgbaar.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Buurse.

- Nieuws: - Actualiteiten m.b.t. Buurse op Facebook.

- Onderwijs: - Basisschool Buurse.

- Muziek: - Muziekvereniging Crescendo is opgericht in 1929 en heeft ca. 130 leden. De vereniging kent de onderdelen Beginnelingenorkest (na 1 jaar les); Jeugdorkest (vanaf diploma A); Groot orkest (vanaf diploma B); Seniorenorkest (Leeftijd 50+); Twentelandkapel (Egerländer); Boerenkapel (Dweilorkest); Drumband (Slagwerkgroep) en Popband. De vereniging verzorgt concerten en serenades en neemt deel aan straatoptredens. Crescendo biedt je de mogelijkheid om een instrument te leren bespelen. De lessen worden verzorgd door muziekschool 't Iemenschoer. De slagwerkcursus voor de drumband is een interne opleiding.

- Sport: - Voetbalvereniging Buurse.

Reactie toevoegen