Buurse

Status
- Buurse is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Haaksbergen.
- Het dorp Buurse heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, voor de postaderssen ligt Buurse daarom 'in' Haaksbergen. Ook voor de gemeentelijke basisregistratie (BAG) is Buurse formeel niet benoemd als ‘woonplaats’. In de praktijk is Buurse wel degelijk een woonplaats, met officiële (blauwe) plaatsnaamborden (komborden), en veel inwoners gebruiken dan ook de plaatsnaam Buurse in hun adres.
- Buurse is een klein dorp met een omvangrijk buitengebied. Het totale gebied is onderverdeeld in de 'noaberschoppen' Harmollenend. Pinhamershook, de Kom, Siberië, Porik, De Noor, De Mäö, Brook, Eersink’s Höfte, ‘n Oldenhof, De Broam en ‘t Markslag. In dat licht bezien is het vreemd dat de Topografische atlas Overijssel alleen expliciet Den Braam en Harmöle als 'plaats' (en daarmee in dit geval buurtschap) heeft benoemd. Vermeld er geen een of vermeld ze allemaal...

Naam
Inwoners
Inwoners van Buurse heten Buursenaren.
Bijnaam
Parel van Haaksbergen.
Oudere vermeldingen
1188 ingevoegd eind 13e eeuw Burse, 1195 de Bursen, 1220 Burse, 1379-1382 Buerse, 1381-1383 Buoerse, 1412 Buerze, 1700 kopie 1771 Beurse, 1795 Buurſe, 1825 Buurse, 1832 Buurze, 1846 Buurse, 1917 Buursse*, 1929 Buurse.
* Vermoedelijk een misspelling in de ‘Wet tot ontginning van steenzout bij Buursse' want deze spelling komt verder niet voor.
Naamsverklaring
Betekenis onzeker. Misschien een afleiding van een nevenvorm van brus, bors 'kreupelhout'. Vergelijk Brust (B) 825 kopie 941 Bursitia dat is ontstaan uit het Germaanse bursitja-* 'plaats waar moerasrozemarijn groeit'.(1) Aangezien moerasrozemarijn in Nederland niet in het wild voorkomt, neemt men aan dat Burse een gebied was waar veel bors (gagel) groeide.
* Gereconstrueerde vorm.

Ligging
Buurse ligt O van Haaksbergen, Z van Enschede en grenst in het O en Z aan Duitsland.

Statistische gegevens
- In 1840 had Buurse 110 huizen met 676 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Buurse ca. 460 huizen met ca. 1.400 inwoners.

Geschiedenis
In den beginne
De eerste bewoning rond het huidige dorp Buurse stamt waarschijnlijk uit de 8e eeuw voor Christus. De hoger gelegen vruchtbare gronden langs de Buurserbeek leenden zich goed voor een nederzetting. Lang was de Buurserbeek de enige vorm van infrastructuur in het verder natte veengebied. Tussen de veengebieden bevonden zich hier en daar ook velden, die door de bewoners werden gebruikt voor de landbouw. Om het gebruik van de gezamenlijke gronden van de buurschap te formaliseren wordt in de 13e eeuw de marke Buurse opgericht. De marke is een van de 6 marken die het richterambt Haaksbergen telt.

Staatsrechtelijke en bestuurlijke ontwikkeling van Buurse
Lang bleef de situatie in de buurschap ongewijzigd. Dat veranderde echter in de Franse tijd (1795-1814). Niet alleen verloor de marke haar bestuursrechtelijke functie, daarnaast werd na de oprichting van het Koningrijk Holland in 1806 bij wet van 13 april 1807 de nieuwe indeling van het koninkrijk bekend gemaakt. In deze wet werd onder meer bepaald dat de Buurserbeek en Schipbeek de nieuwe grens tussen de departementen Overijssel en Gelderland zouden vormen. Het zuidelijke deel van de buurschap ging vanaf 18 juli 1807 onder het departement Gelderland vallen. Dit deel van Buurse viel sindsdien bestuurlijk onder de Heerlijkheid Borculo en werd bij de instelling van gemeenten in 1811 onderdeel van de gemeente Neede. Nadat Nederland zijn zelfstandigheid had herwonnen maakte Soeverein Vorst Willem bij Besluit van 6 september 1814 de grenswijziging van 1807 ongedaan. Per 19 september 1814 behoorde het zuiden van de buurschap Buurse weer bij Overijssel en werd het onderdeel van de in april 1811 ingestelde gemeente Haaksbergen.

Het dorp Buurse
De buurtschap Buurse wordt in 1852 een dorp wanneer op de Buurser Es nabij de buurtschapsschool een (RK) kerk wordt gebouwd. Enkele jaren later, in 1855, krijgen ook de hervormde bewoners van het dorp hun eigen noodkerk, die twee jaar later wordt vervangen door het huidige kerkgebouw aan de Alsteedseweg. Het dorp wordt hierdoor gesplitst in een katholiek en een hervormd deel waar zich in de eerste helft van de 20e eeuw lintbouwing langs de bestaande infrastructuur ontwikkelt. De beide delen werden gescheiden door een es en waren door middel van een zandweg met elkaar verbonden.

Het katholieke deel van het dorp begint zich na de Tweede Wereldoorlog te ontwikkelen. Eind jaren zestig wordt de lintbebouwing doorbroken door de aanleg van de Esstraat, welke in de jaren zeventig wordt voortgezet met plan De Noor. In de laatste twee decennia worden daarna de Wolterinksbree en als laatste het Kleuvert en Gaarden aangelegd. Het hervormde deel van Buurse heeft zich in deze tijd nauwelijks ontwikkeld. Het lint heeft zich in de loop der jaren iets verlengd en is door middel van inbreiding aan met name de noordzijde van de Alsteedseweg vormgegeven. (© Andreas Bartelink)

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Buurse, kunt u terecht bij Heemkundegroep Arfgood Buurse.

Recente ontwikkelingen
- Het Dorpsplan Buurse (pdf) schetst de voor het dorp wenselijke ontwikkelingen voor de komende jaren.
- De gemeente Haaksbergen was voornemens om op het zuidelijke deel van de Buurser Es, in de oksel van de Broekheurnerweg en de Alsteedseweg, het plan Buurse-Zuid te ontwikkelen. Provincie en vervolgens de Raad van State hebben de plannen echter in 2010 resp. dec. 2011 deels afgekeurd. Het ging in Buurse om de bouw van 44 nieuwe woningen op een waardevolle es aan de rand van het dorp. Daarbij was te weinig rekening gehouden met de ruimtelijke kwaliteit en de gebiedskenmerken zoals die voor dit gebied staan omschreven in de omgevingsverordening. Bovendien toonde het plan onvoldoende aan dat er zwaarwegende sociaaleconomische redenen zijn om juist op de es te bouwen. Uit nadere studies blijkt nu dat het mogelijk is te voorzien in de woningbouwbehoefte van Buurse op een wijze die rekening houdt met de Buurser Es en met respect voor het landschap. Dat kan in de vorm van kleinschalige woningbouw.

Bezienswaardigheden
- RK kerk Maria Praesentatie (Broekheurnerweg 46).
- Nederlands Hervormde kerk (Alsteedseweg 55).
- Slagboom grensovergang Buurse/Beßlinghook (Alsteedseweg, nabij nr. 64).
- Buurse heeft 4 rijksmonumentale boerderijen: 2 aan de Alsteedseweg (nrs. 50 en 60), 1 aan de Haaksbergerweg (nr. 13) en 1 aan het Bommelaspad (nr. 7) en een rijksmonumentale schuur (aan de Zendvelderweg tegenover nr. 7). Voor nadere informatie zie de lijst van rijksmonumenten in de gemeente Haaksbergen.

Jaarlijkse evenementen
- Volksfeest Buurse (weekend in augustus).

Natuur en recreatie
- Buurserzand / Buurserveen.
- Hegebeek.
- Buurserbeek (Schipbeek).
- Witte Veen.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Buurse (online te boeken).

Links
- Site over Buurse met o.a. activiteitenagenda en lokale links.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)