Krimpen aan den IJssel
lokatie
Status
- Krimpen aan den IJssel is een dorp en gemeente in de provincie Zuid-Holland, in de streek Krimpenerwaard.
- De gemeente Krimpen aan den IJssel is per 11-7-1855 vergroot met de gemeente Stormpolder.
- Krimpen aan den IJssel heeft een jumelage (stedenband) met het Hongaarse Kiskörös (ca. 120 km ZO van Budapest).
- Onder het dorp Krimpen aan den IJssel valt ook de buurtschap Boveneind.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Krimpen aan den IJssel.
Naam
Oudere schrijfwijzen
Crempen, Crempene, Crimpene op de Yssel, Crimpen opte Issel, Krimpen op den IJsel, Krimpen op den IJssel, 1331 Crimpen up die Ysele, 1514 Crimpen upte IJsel, 1870 Krimpen aan den IJssel, 1883 Krimpen aan den IJsel, 1903 Krimpen aan den IJssel. Begin 19e eeuw in de volksmond ook wel Tingenijssel genoemd. Deze naam komt nu nog voor als sportcentrum in de wijk Langeland.
Naamsverklaring
In Krimpen schuilt waarschijnlijk een oude waternaam met de betekenis ‘de kronkelende rivier’. Hier met de toevoeging aan den IJssel, naar de ligging aan de Hollandse IJssel (1).
Het kan ook betekenen: het samentrekken of krimpen van een rivier, oftewel een rivierbocht.
Ook kan het betrekking hebben op het krimpen van het land. Het land wordt naarmate de IJssel en Lek bij elkaar komen, steeds smaller.
Bij- en spotnamen
De inwoners van Krimpen aan den IJssel worden ook Turken genoemd. Vroeger was hier namelijk een koolteerfabriek, en degenen die daar werkten kwamen ’s avonds ‘zo zwart als een Turk’ thuis.
Koolteer werd voor diverse doeleinden gebruikt, met name bij de scheepsbouw en ook bij de boeren, om onder meer de bodem van de kafwagen mee dicht te maken en de zolder van het binnenhuis van een boerderij te teren, dat ook nog goed tegen houtworm hielp. Sommige boeren brachten een laagje koolteer aan op de deel, die later werd bestrooid met ‘scherp zand’, waardoor een mooie egale deel werd verkregen, die gemakkelijk was schoon te vegen. Ook de binnenmuren van de boerenschuur werden aan de onderzijde vaak over een breedte van ongeveer veertig centimeter met koolteer bestreken. Het zaad dat tegen de muur werd opgeworpen, werd dan niet vochtig. Koolteer laat namelijk geen vocht door. (122)
Een tweede optie en mogelijk de meest waarschijnlijke is de volgende:
Bijnamen worden meestal gegeven door “vijandige” buurdorpers, zoals in dit geval Capelle aan den IJssel. In de vlag van Krimpen aan den IJssel staan drie “halve manen”. Een halve maan wordt al snel gelieerd met Turkije, dus het wordt al gauw “die Turken”. Daar komt nog bij dat de bijnaam al ouder is dan de koolteerfabriek in Krimpen werkzaam is.
Ligging
- Krimpen aan den IJssel ligt O van Rotterdam, Z van Capelle aan den IJssel, in het uiterste ZW van de Krimpenerwaard, in de 'oksel' van de t-splitsing van Hollandse IJssel en Nieuwe Maas.
- Een topografisch curiosum is dat er in Krimpen aan den IJssel sprake is van een Lekdijk, wat gezien de ligging eigenlijk Maasdijk zou moeten zijn; de Lek begint immers pas enkele kilometers verder naar het oosten, ter hoogte van de splitsing met de rivier de Noord, bij Krimpen aan de Lek.
Statistische gegevens
- In 1840 had dorp en gemeente Krimpen aan den IJssel 138 huizen met 900 inwoners, op een oppervlakte van 599 hectare.
- Voor grenscorrecties in 1985 zie onderaan bij "Overige kenmerken".
- Tegenwoordig omvat Krimpen aan den IJssel ca. 12.000 huizen met ca. 30.000 inwoners op een oppervlakte van 783 hectare.
Geschiedenis
In 1064 komt de naam Crempene voor in documenten. We moeten echter aannemen dat daar Krimpen aan de Lek (toen Merwede) werd bedoeld. In 1323 is er sprake van twee ‘Krimpens’: Crimpen op die IJsele en Crimpen op de Merwede. Krimpen aan den IJssel is oorspronkelijk een dijkdorp met bebouwing buitendijks en binnendijks (veel boerderijen), zowel langs de IJssel als langs Sliksloot en Lekdijk, met bij het autoveer naar Capelle Keten / Rotterdam (Veerdam) enige bebouwing buitendijks. Tot 1958 is dit het drukste deel van Krimpen en dus het centrum van Krimpen. Ook bij het voetveer naar het dorp Capelle was sprake van twee straatjes: Veerpad en Kokerstraat. Maar de burgemeesterswoning lag bij deze woonkern en dus niet in het ‘centrum’ van Krimpen. De derde opeenhoping van woningen was gesitueerd bij de Breekade (buurtschap Boveneind).
In vergelijking met omliggende gemeenten is Krimpen aan den IJssel lang een klein dorpje gebleven (1630: 50 huizen / 200 inwoners, 1795 538 inwoners). In 1841 wordt Krimpen aan den IJssel zelfs een buurt genoemd die uit de polders Korteland en Langeland bestaat. Er was toen ook nog geen kerk, geen school en geen begraafplaats. Die voorzieningen waren allemaal in het nabijgelegen Ouderkerk aan den IJssel.
Lag de broodwinning voornamelijk in de agrarische sector, toch moest de akkerbouw wijken voor veeteelt en melkveehouderij. De oorzaak hiervan was het inklinken van het veen door de verbeterde waterafvoer na de ontginning van het polderlandschap. Door de economische groei van de omliggende steden (Gouda, Dordrecht en Rotterdam) kwam er een afzetmarkt voor hennep (touw), bouwstenen en transport.
Door aangescherpte eisen voor woningbouwstenen en vervuiling van de IJssel, zijn de steenbakkerijen hier al vóór de Tweede Wereldoorlog verdwenen. Dat was een hele opluchting voor vrouwen en kinderen die daar werkzaam waren, want het werk was zwaar. Ook de touwslagerijen verdwenen (er is er nog een te zien in streekmuseum De Crimpenerhof).
In de 19e eeuw nam ook de scheepsbouw toe. Giessen (nu samen met De Noord) al vanaf 1684, Joh. van Duijvendijk (eerst een werf op Boveneind, nu op de plaats van de vroegere erven De Jongh en Ottozonen) sinds 1881, verhuisd naar de huidige locatie in 1940.
De stormvloed van 1953 heeft welvaart gebracht in deze hoek van de Krimpenerwaard. De Algerabrug werd de brug naar de beschaving. In ras tempo moesten er toen huizen worden gebouwd en mensen worden binnengehaald (gastarbeiders). Zie verder bij de wijk Kortland.
Krimpen aan den IJssel is nu voor een groot deel aangewezen op zijn partners aan de andere kant van de IJssel en is in feite een deel van Rijnmond geworden. Het maakt ook deel uit van het formele samenwerkingsverband Rijnmond.
Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Krimpen aan den IJssel, kunt u terecht bij Historische Kring Krimpen aan den IJssel.
Recente ontwikkelingen
De afgelopen decennia is Krimpen aan den IJssel snel gegroeid. Het is nu een middelgrote forensengemeente. De woonomgeving is aantrekkelijk, met veel groen en waterpartijen. Het winkelcentrum is enkele jaren geleden aan deze groei aangepast, met onder meer een open podium en een grand café op het Raadhuisplein. Winkelcentrum Crimpenhof was oorspronkelijk niet overdekt. Sinds 1990 is de overkapping een feit, zodat u onafhankelijk van het weer lekker rustig kunt shoppen. Het is er schoon, gezellig, ruim en veilig. En de auto kunt u er nog gratis parkeren. Ook het evenwicht in het aanbod wordt goed in de gaten gehouden. Er wordt op gelet of ‘nieuwkomers’ een welkome aanvulling vormen op het bestaande aanbod. Daardoor zijn er meer dan tachtig verschillende zelfstandige winkels, naast de bekende ketens. De gemeente heeft een Integrale Ontwikkelingsvisie opgesteld voor het centrum, dat een plek moet zijn waar bewoners graag wonen en werken, bezoekers graag komen en bedrijven graag investeren.
De gemeente creëert sinds enkele jaren natuurvriendelijke oevers in haar wateren. Na verloop van tijd groeien er allerlei kruiden en grassen door het gaas dat bij het water is aangebracht.
De gemeente Krimpen aan den IJssel is ruim bedeeld met openbaar groen en waterpartijen. Fraai beplante lanen geven niet direct het idee dat je je in een laaggelegen poldergebied bevindt. Het grondgebied van de gemeente Krimpen aan den IJssel zakt echter nog steeds, en wel zo erg dat het iedere 10 tot 15 jaar nodig is de gemeente in fasen op te hogen. Dat heeft onder meer tot gevolg dat vrijwel alle openbaar groen in het desbetreffende werkgebied gerooid en herplant moet worden.
Bezienswaardigheden
- Molen Museumboerderij “Crimpenerhof”.
Musea
- Streekmuseum voor de Krimpenerwaard.
Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Krimpen aan den IJssel (online te boeken).
Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Krimpen aan den IJssel (online te bestellen).
Links
- Officiële site van de gemeente Krimpen aan den IJssel.
- Lokale Omroep Krimpen LOK.
- Pagina over Krimpen aan den IJssel met o.a. geschiedenis en lokale links.
- Krimpen aan den IJssel linkspagina.
Kenmerken (classificatie)
Kenmerken (numeriek)
De gemeente Krimpen aan den IJssel is, afgezien van het nietige Stormpolder in 1855, nooit met andere gemeenten gefuseerd. Wel is sprake geweest van enkele grenscorrecties, te weten:
Per 1 januari 1955: 4,04 (onbewoonde) hectare afgestaan aan de aan de overzijde van de Hollandse IJssel gelegen gemeente Capelle aan den IJssel. Het betrof een gedeelte van Rijksloswal III. Dit is nu voor een deel tennispark De Hooghe Dorpspolder (dat overigens een goed restaurant heeft).
Reden: door de normalisatie/kanalisatie (rechttrekken van voor het scheepvaartverkeer onhandige bochten in de rivier) van de Hollandse IJssel kwamen delen van gemeenten opeens op de andere oever te liggen. Het midden van de IJssel was vanouds de grens tussen gemeenten en na de normalisatie is dat midden opnieuw als grens genomen. (1005)
Per 1 januari 1985: 69 (onbewoonde) hectare overgenomen van de voormalige gemeente Krimpen aan de Lek. Het betrof het gebied N van de Provincialeweg Krimpen aan den IJssel-Schoonhoven, dat nu bekend staat als de nieuwbouwwijk Lansingh Zuid.
Reden: Krimpen aan den IJssel had bouwlocaties nodig en had op eigen grondgebied geen uitbreidingsmogelijkheden meer. De gemeentelijke herindelingen van 1985 zijn aangegrepen om hier op deze wijze een mogelijkheid voor te creëren. De gemeente heeft zelf voorgesteld een grote ‘zuidwesthoekgemeente’ te creëren, maar Gedeputeerde Staten waren hier geen voorstander van, gezien het contrast dat zou ontstaan tussen de stedelijke gemeente Krimpen aan den IJssel en de omliggende overwegend landelijke gemeenten. De grenscorrectie, samen met het benutten van inbreidingsmogelijkheden*2, werd voldoende geacht om in Krimpens uitbreidingsbehoefte te voorzien. (1000, 1011)
Per 1 januari 1985: per saldo 0 hectaren met 0 huizen en 0 inwoners afgestaan aan de (nieuwe) gemeeongeveer 700 ca onbewoond gebied aan de Lekdijk afgestaan aan de nieuwe gemeente Nederlek. Het betrof de volgende drie wijzigingen:
overgenomen van de gemeente Krimpen aan de Lek: de noodsluis in de Lekdijk op de grens met Krimpen aan de Lek en Krimpen aan den IJssel is gesloopt in 1955. De dijk moest toen weer dichtgemaakt worden over ongeveer 2 bij 3 meter. Bij de herindelingen in 1985 kwam men er achter dat een stukje niet goed was geadministreerd. Dit is gelijk met de herindelingen rechtgetrokken;
overgenomen van de gemeente Krimpen aan de Lek: het fietspad vanaf de Lekdijk richting Verbindingsweg ter hoogte van garage Broere is nu geheel op grondgebied van de gemeente Krimpen aan den IJssel komen te liggen (voorheen tevens gedeeltelijk gemeente Krimpen aan de Lek, betrof het gedeelte aan de voet van de dijk).
Reden: kadastrale herziening om de gemeentegrens te laten samenvallen met de grenzen van percelen. Dit is een technische aanpassing die gelijk met de gemeentelijke herindelingen Krimpenerwaard is meegenomen;
afgestaan aan de nieuwe gemeente Nederlek: om dezelfde reden als in de vorige alinea vermeld, is het huis van de familie Broere van garage Broere aan de Lekdijk, dat voorheen zowel onder de gemeente Krimpen aan den IJssel als de gemeente Krimpen aan de Lek viel, geheel onder de gemeente Nederlek komen te vallen. (1010)
Per 1 januari 1985: 8 woningen met 22 inwoners overgenomen van de voormalige gemeente Ouderkerk aan den IJssel. Het betreft het gedeelte aan de IJssel dat thans IJsseldijk Oost wordt genoemd. Dat is een deel van de voormalige buurtschap Boveneind, een naam die in de stukken betreffende de herindelingen wordt genoemd maar vandaag de dag op plattegronden niet meer voorkomt. De nabijgelegen Boveneindselaan in Krimpen aan den IJssel, die vanuit Krimpen richting Boveneind loopt, herinnert er nog aan. De SGP heeft er destijds overigens voor gepleit om dit gedeelte aan de nieuwe gemeente Ouderkerk toe te wijzen. Merkwaardig is dat nu een deel van Loswal III op Krimpens grondgebied is gekomen. De grens tussen de gemeenten Krimpen aan den IJssel en Ouderkerk is gelegd in het midden van de Lekkerkerkse Boezem. Vlak voor deze in de IJssel uitkomt, ter hoogte van de grote Waal*1, maakt de kaarsrechte grens een klein bochtje naar het N (Z langs de watertoren). Dit is gedaan om te voorkomen dat een bouwblok (bouwplan Coroco) op grondgebied van twee gemeenten zou komen te liggen.
Reden: bij de gemeentelijke herindelingen Krimpenerwaard zijn technische ingrepen, met het doel percelen onder één gemeente te laten vallen, gelijk meegenomen. (1010)
*1 Een waal of wiel is een meertje dat is overgebleven na een dijkdoorbraak van een rivier, in dit geval de IJssel.
*2 Inbreiden is een term uit de ruimtelijke ordening. Het staat voor het benutten van bouwmogelijkheden binnen een bebouwde kom.
Nieuwe reactie inzenden