Bornerbroek

Status
- Bornerbroek is een dorp in de provincie Overijssel, streek Twente, gemeente Almelo. T/m 2000 gemeente Borne. De gemeente Borne is bij de herindeling van 2001 weliswaar blijven bestaan, maar het dorp Bornerbroek is middels een grenscorrectie bij de gemeente Almelo gevoegd (wat was daar de reden voor?, red.).
- Bij de herindeling van 2001 is de nieuwe gemeentegrens ter plekke langs de A1 komen te liggen. Daarom ligt sinds dat jaar een klein stukje van de buurtschap Deldenerbroek postaal gezien 'in' Bornerbroek, nl. het driehoekje tussen Semmekrotsweg en Goordijk, N van de A1, O van Enterbroek en W van Bornerbroek en Twentekanaal. Het gaat slechts om een handvol huizen. Het overige, grootste deel van Deldenerbroek is 'in' Ambt-Delden gebleven en daarmee naar de gemeente Hof van Twente overgegaan.
- Bij de gemeente Almelo valt Bornerbroek bij de 'wijkindeling' onder het stadsdeel Zuidoost, hoewel de plaats bij de beschrijving op de site van de gemeente gelukkig - en terecht natuurlijk, gezien de geografische ligging en de eigen identiteit - nog wel als dorp wordt bestempeld.

Naam
Spelling
De plaatsnaam wordt regelmatig foutief als Bornebroek geschreven.
Oudere schrijfwijzen
De plaats wordt als Bornerbroeck in 1475 voor het eerst vermeld.
Naamsverklaring
Bornerbroek betekent broek 'moerassig land' bij Borne.

Ligging
- Bornerbroek ligt W van Borne, Z van Almelo en ligt in de driehoek van de A1 in het Z, de A35 in het N en de zijtak van het Twentekanaal in het W.
- Bornerbroek is een radiaal dorp. Er zijn 11 wegen die van en naar de dorpskern lopen. De bebouwing s oorspronkelijk langs de toen bestaande wegen gerealiseerd (lintbebouwing).
- Bornerbroek ligt tussen de stad Almelo en het landgoed Twickel. Bornerbroek en omgeving zal steeds meer gaan fungeren als corridor tussen deze twee gebieden. Op korte termijn zullen de Doorbraak (zie bij Natuur en recreatie), fietsroutes en wandelroutes hierop een positief effect hebben.

Statistische gegevens
- In 1748 had Bornerbroek 446 inwoners, verdeeld in 164 mannen en vrouwen, 108 kinderen onder de 10 jaar, 93 kinderen boven de 10 jaar, 60 dienstboden en knechten en 21 inwonenden.
- In 1840 had Bornerbroek 99 huizen met 570 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Bornerbroek ca. 700 huizen met ca. 1.800 inwoners, gelijkelijk verdeeld over dorpskern en buitengebied.

Geschiedenis
Rond het jaar 1000 werden de broeklanden (lager gelegen gronden) bij Borne ontgonnen en voor bewoning geschikt gemaakt. In 1385 wordt in het manuaal van de rentmeester van Twente (bisschop Florentio de Wevelichoven) voor het eerst gesproken over 5 boerenhoeven "bie den Broke". In de 16e eeuw was Bornerbroek een zelfstandige marke binnen het richterambt Borne, naast de andere Bornese marken Zenderen en Hertme. Aan het einde van de 17e en het begin van de 18e eeuw zien we een sterke toename van het aantal inwoners. De erven, de lijftuchthuizen en bijgebouwde wonnershuisjes, evenals schuren en bakhuisjes werden vaak door meerdere gezinnen bewoond. Ook werd clandestien gebouwd. Een hutje of schuurtje mocht echter blijven staan, als het in één dag was neergezet en er ‘s avonds rook uit de schoorsteen kwam. (© Stg. Dorpsbelangen Bornerbroek)

Recente ontwikkelingen
In de loop der jaren zijn helaas veel historische panden in Bornerbroek verdwenen. Door sanering verdwenen de CAVV van de ABTB, de melkfabriek, het Theresiahuis, de bibliotheek, het parochiehuis en de Rabobank. Op de vrijgekomen plekken verschenen een supermarkt, huizen, aanleunwoningen en, niet meer weg te denken, dorpscentrum 't Brookshoes, waar veel activiteiten plaatsvinden.

Wat ook recentelijk verdween zijn circa 45 families. Dit had voor Bornerbroek een grotere impact dan welke gebeurtenis ook in de historie van Bornerbroek. Als in juli 1999 het gerucht de ronde doet over de mogelijke aanleg van grootschalige industrie in Bornerbroek-Noord, springt de Stichting Dorpsbelangen hier strijdlustig op in. Ook deskundige hulp werd ingeschakeld en heel Bornerbroek trok hiervoor grif de portemonnee. Maar helaas, de politiek heeft besloten dat het RBT (Regionaal Bedrijventerrein) Twente toch bij Bornerbroek aangelegd gaat worden. Tegenwoordig kun je amper nog zien waar de boerenbedrijven hebben gestaan van de mensen die weg moesten. Zo betekent elk afscheid de geboorte van een herinnering. (© Stg. Dorpsbelangen Bornerbroek). Het RBT heet tegenwoordig XL Businesspark Twente.

Bornerbroek krijgt een dorpspark
Voor de aanleg van een dorpspark in Bornerbroek is in 2010 subsidie beschikbaar gekomen. Dat betekent dat op korte termijn met de aanleg kan worden gestart. Het park wordt een ontmoetingsplek, die ook kan worden gebruikt voor markten, feesten of concerten. Verder komen er een vlindertuin en een kruidentuin wordt het park aangesloten op het wandelpadennetwerk in en rond Bornerbroek. Het dorpspark wordt aangelegd rond de kerk, in het centrum van Bornerbroek. Daar ligt een groene strook met de parochietuin en restanten van het oorspronkelijke kerkenbos. Het dorpspark beoogt medio 2012 gereed te zijn.

Dorpsplan Plus
Met het Dorpsplan Plus Bornerbroek (pdf) streven de dorpelingen naar behoud van het dorpse karakter van Bornerbroek in een groen landschap en het versterken van de toegevoegde waarde ervan voor de bewoners en haar omgeving. Bornerbroek kiest voor een ontwikkeling die past bij een dorp en het dorpse karakter. Dit betekent dat, in tegenstelling tot grotere plaatsen, gekozen wordt voor een kleinschalige benadering en initiatieven op het gebied van woningbouw, voorzieningen, bedrijven en recreatie.

Karakterisering van het huidige dorp Bornerbroek en haar inwoners
Omdat Bornerbroek door de uitgestrektheid van de leef- en werkgebieden zo lang geïsoleerd is geweest en zich op eigen kracht heeft moeten en kunnen ontwikkelen, is de gemeenschapzin groot. Bornerbroek is wel met de tijd meegegaan, maar weet dat waarden en normen van een kleinschalige woonkern van belang zijn voor de toekomst. Bornerbroekers houden van hun dorp. Ze zijn trots op hun saamhorigheid, op hun gemeenschapszin en op hun sociale beleving. Tegelijkertijd vinden ze het ook belangrijk dat ze zichzelf kunnen zijn. Individuen binnen het geheel. Dat maakt het dorp levendig en kleurrijk.

Het karakter van Bornerbroek blijkt uit de volgende typeringen:
- Een kleine dorpskern en een groot buitengebied.
- Een bepaalde mix van voorzieningen en faciliteiten (school, kerk, sport, middenstand, horeca).
- Een zekere homogeniteit in de bevolkingsamenstelling (weinig import). Veel eigen initiatieven in het regelen en organiseren, sociale controle en vooral noaberschap: sterk sociaal netwerk.
- Een groot gevoel van veiligheid, geborgenheid en saamhorigheid. Dat laatste uit zich onder meer in vrijwilligerswerk, buurtverenigingen, een sterk ontwikkeld verenigingsleven en gezamenlijke organisatie van festiviteiten.

De met name in deze tijd opmerkelijke saamhorigheid en kleinschaligheid maken het dorp uitermate leefbaar. Nieuwe bewoners zullen moeite moeten doen om zich bij de ‘way of life’ in Bornerbroek aan te passen. Maar zullen dan ook zonder problemen in de dorpsgemeenschap worden opgenomen. (© Stg. Dorpsbelangen Bornerbroek)

Bezienswaardigheden
- Sint Stephanuskerk.

Jaarlijkse evenementen
- Carnaval. Carnavalsvereniging De Knoll'ntrekkers.
- Pinksterfeesten Bornerbroek (4 dagen feesten in het pinksterweekend).
- Autocross (op een zondag begin juli).

Natuur en recreatie
- Rond Bornerbroek is de nieuwe 13 km lange beek de Doorbraak in ontwikkeling. Een beek met vallei van 75 meter breed waarin het landelijk water zijn natuurlijke weg kan vinden. In 2015 beoogt het project gereed te zijn. De aanleg van de beek is nodig om het water in Twente meer ruimte te geven, wateroverlast en verdroging te voorkomen en een ecologische verbinding te maken tussen Noordoost Twente en de Sallandse Heuvelrug. Een doorbraak dus, voor waterbeheer, landbouw en natuur.
- Erik en José Dood, eigenaren van de Schapen Grazerij Bornerbroek, begrazen met hun kudde zeldzame Schoonebeker heideschapen (natuur)terreinen in de regio Twente, en dragen zo bij aan het onderhoud, herstel en beheer van deze terreinen. Dat ze op deze wijze tevens het landschap verfraaien en het ook voor toeristen aantrekkelijk is om te zien, is natuurlijk ook mooi meegenomen.

Overnachten
- Natuurvriendenhuis Krikkenhaar (Nivon).
- Vakantiehuizen in de omgeving van Bornerbroek (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Bornerbroek (online te bestellen).

Foto's en ansichten
- Bornerbroek in oude ansichten.

Links
- Site van en over Bornerbroek met o.a. weekblad het Brooksblad en activiteitenkalender.
- Stichting Dorpsbelangen Bornerbroek.
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Bornerbroek.