Azelo
Onderdelen
lokatie
Status
- Azelo is een buurtschap in de provincie Overijssel, in de streek Twente, in grotendeels (2/3 deel) de gemeente Hof van Twente. T/m 2000 gemeente Ambt-Delden. Door een grenscorrectie bij de herindelingen van 2001, waarbij de gemeentegrenzen alhier langs de A1 zijn komen te liggen, is in totaal 1/3 deel van Azelo deels in de gemeente Borne (waarbinnen deels kern Borne, deels kern Zenderen) en deels in de gemeente Almelo (kern Bornerbroek) komen te liggen. Het betrof respectievelijk 219 hectare met 34 huizen en 167 inwoners, en 198 hectare met 17 huizen en 50 inwoners.
- Zo ligt bijvoorbeeld het Asielzoekerscentrum Azelo - gevestigd in het voormalige RK jongensinternaat van de fraters Maristen - postaal gezien sinds 2001 "in" Borne (Bornerbroeksestraat 103). Zie bij Recente ontwikkelingen. En ligt Bezinningscentrum De Zwanenhof nu postaal gezien 'in' Zenderen (zie bij Bezienswaardigheden).
- Door de grenscorrectie is Azelo dus onder 3 gemeenten (Hof van Twente, Borne, Almelo) en daarbinnen onder 4 kernen (Azelo dan wel Ambt-Delden, Borne, Zenderen en Bornerbroek) komen te vallen. Dat is topografisch gezien best bijzonder. Temeer als je bedenkt dat door herindelingen kernen vaker vanuit meer gemeenten, onder 1 gemeente komen te vallen dan andersom.*
- Azelo heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, postaal gezien ligt - het grootste deel van - Azelo "in" de postale plaatsnaam Ambt-Delden. TNT Post en de gemeente Hof van Twente zien het buitengebied van Delden namelijk (ook na de herindeling van 2001) nog steeds als "woonplaats" Ambt-Delden. Voor nadere toelichting op deze materie zie bij Ambt-Delden > Status.
- Overigens heeft Azelo wél officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden), wat dan weer wel een erkenning als "woonplaats" inhoudt, zou je denken... Niet erg eendudig dus.
* Extreme voorbeelden hiervan zijn Gemonde en Vinkel, die voorheen onder 4 resp. 5 gemeenten vielen.
Naam
In het Nedersaksisch
Oazel of Oazele.
Oudere schrijfwijzen
Asselo, 1333 Aselo, 1381-1383 to Azele, 1430 Azele, 1537 Azeloe, 1840 Aselo.
Naamsverklaring
Vermoedelijk lo 'bos' van de persoon Aso.(1)
Mais
Naar Azelo is ook een maisras genoemd.
Ligging
Azelo ligt N van Delden, W van Borne, ZO van het Knooppunt Azelo (A1/A35), waar deze plaatsnaam landelijk bekend van is.
Statistische gegevens
- In 1840 had Azelo 41 huizen met 284 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Azelo ca. 100 huizen met ca. 250 inwoners (vermoedelijk betreft dat alleen het gedeelte in de gemeente Hof van Twente en moet je daar eigenlijk de ca. 50 panden die sinds 2001 onder de gemeenten Almelo en Borne vallen, nog bij optellen).
Geschiedenis
Vanaf de late middeleeuwen tot het begin van de 19e eeuw was het drostambt Twente onderverdeeld in richterambten. Aan het hoofd van deze bestuurlijke eenheid stond de richter, die verantwoording schuldig was aan de drost. De Twentse richterambten waren onderverdeeld in marken, met aan het hoofd de markebesturen. De marke Azelo behoorde tot het richterambt Delden.
De marke Azelo
De marke was een aaneengesloten oppervlakte niet in cultuur gebrachte grond, die door de eigenaren of pachters van de volgewaarde erven gemeenschappelijk werd beheerd. Aanvankelijk waren de marken zuiver agrarische organisaties, later kwamen daar taken bij als de zorg voor een goede afwatering. De marke hield jaarlijks een vergadering waarop de gerechtigden allerlei zaken regelden onder voorzitterschap van de markerichter. Het markerichterschap van Azelo was verbonden aan het erve Graas. Na aankoop van dit erve kwam het markerichterschap erfelijk in handen van Twickel.
Opheffing marke Azelo
Vanaf de Franse tijd werd de verdeling van de markegronden op verschillende manieren bevorderd. Zo werd in 1798 de marken het openbaar bestuur ontnomen en werden ze gedegradeerd tot verenigingen. De marke Azelo werd opgeheven in 1845. De gemeenschappelijke gronden werden toegedeeld aan de gerechtigden in de marke.
Ontginningen in Azelo
Aan het einde van de 19e eeuw werd begonnen met grootschalige ontginningen. De introductie van kunstmest, waarvan in 1890 de prijs enorm daalde, en de verbetering van de waterhuishouding namen de hindernissen hiertoe weg. Zo werd in Azelo onder andere de Goormeen aan het begin van de 20e eeuw ontgonnen. De ontginningen hadden een verdichting van de bewoningskrans tot gevolg.
Scholen in Azelo
Uit de doopboeken is bekend dat reeds in 1658 en 1662 Azelo een schoolmeester had. Hij woonde in de Meijerschoppe. Op de markevergadering van 5 januari 1796 wordt gesproken over een school die gedeeltelijk is afgebrand. Pas in 1807 wordt erop teruggekomen. De Heer van Twickel gaat er mee akkoord dat de school tijdelijk onderdak vindt in een kamer van erve Dubbelink. Op de markevergadering van 14 augustus 1810 wordt de rekening van f. 1.514,00 voor de bouw van de school goedgekeurd. De plaats waar de school werd gebouwd was een laaggelegen perceel tussen de boerderijen van B. Bos en Wensink (erve Peper, Graasweg 5). In 1839 wordt er een nieuwe school gebouwd aan de huidige Secretaris Engelbertinkstraat, tegenover de boerderij Imker (nr. 5). De plek waar het gebouw heeft gestaan wordt nu nog gemarkeerd door twee kastanjebomen, enkele eiken en een waterput.
In 1954 werd de huidige school in gebruik genomen. (bron: informatiebord bij het buurtschapcentrum)
- De geschiedenis van boerderij voorheen kasteel Dubbelink te Azelo.
Recente ontwikkelingen
Vitaal Azelo
Het programma Vitaal Azelo beslaat delen van het buitengebied van de gemeenten Borne en Hof van Twente en is door de Provincie Overijssel aangewezen als gebied waar natuur en recreatie de ruimte moeten krijgen. De beëindiging van 5 intensieve varkenshouderijen maakt onderdeel uit van het project. Sommigen hebben te kennen gegeven met hun bedrijf te willen stoppen, terwijl anderen het een meer toeristische bestemming willen geven. Ook is er sprake van de ontwikkeling van een nieuw landgoed en nieuwbouw van woningen. In totaal gaat het om een gebied van 36 hectare. Er komt 10 hectare nieuwe natuur. (mei 2009)
Gebiedsuitwerking Azelerbeek
Het hiervoor genoemde programma Vitaal Azelo maakt deel uit van de Gebiedsuitwerking Azelerbeek, een project dat het gebied rond de Azelerbeek integraal "revitaliseert", rekening houdend met verbetering van de perspectieven voor zowel landbouw, natuur als toerisme en recreatie. Het project dat een gebied van ca. 600 hectare beslaat, duurt enkele jaren en moet in 2012 geheel gereed zijn. Flyer met nadere informatie over de Gebiedsuitwerking Azelerbeek (Word-document).
AZC Azelo
Asielzoekerscentrum (AZC) Azelo sluit begin 2012. Een nieuwe bestemming voor het complex was eind 2011 nog niet bekend.
Bezienswaardigheden
- Bezinningscentrum De Zwanenhof ligt in de buurtschap Azelo maar door een grenscorrectie in 2001 valt het qua postadres onder Zenderen, gem. Borne.
- Replica school Azelo.
- De Noordmolen.
Jaarlijkse evenementen
- Azelo is een van de plaatsen waar men nog de traditie kent van het Paasvuur. Filmpje Paasvuur Azelo 2009.
- Duathlon (augustus).
Links
- Buurtschapcentrum De Hoff met o.a. evenementenagenda.
- Openbare Basisschool Azelo.
- Versieringen op een 18e-eeuwse kaart van Azelo.
Nieuwe reactie inzenden