Hertme

Status
Hertme is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Borne.

Naam
Oudere schrijfwijzen
Hertme wordt op een topografische kaart uit 1850 ten onrechte als Hattem geschreven.

Ligging
Hertme ligt direct N van Borne, O van Zenderen.

Statistische gegevens
- In 1840 had Hertme 50 huizen met 302 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Hertme ca. 200 huizen met ca. 500 inwoners.

Geschiedenis
Hertme vóór onze jaartelling al bewoond
Bewijzen dat het gebied rond Hertme al enkele eeuwen voor het begin van onze jaartelling werd bewoond, zijn gevonden door leden van de Archeologische Werkgemeenschap Nederland (AWN) afd. Twente. Leden van deze afdeling hebben enkele jaren geleden opgravingen gedaan in nieuwbouwwijk Stroom Esch in het noorden van Borne. Dat gebied behoorde in vroeger dagen tot Hertme. Er zijn aardewerkscherven gevonden, resten van potten en pannen uit de IJzertijd, die voor onze streken duurde van ongeveer 700 voor Christus tot het begin van onze jaartelling. Ook de paalgaten van zogenaamde spiekers, opslagplaatsen voor onder andere graan, werden in de Stroom Esch gevonden, evenals de paalgatsporen van boerderijen uit die tijd. Jammer genoeg kan uit de tekening, die ontstaat na het intekenen van deze paalgaten, niet het grondplan van een complete boerderij worden aangetoond.

Al ver voor die tijd zullen jagers in dit gebied hebben rondgetrokken in de zomertijd. Er zijn namelijk een aantal vuurstenen werktuigen gevonden uit de Steentijd, ruim tienduizend jaar geleden. De meest belangwekkende vondsten werden echter gedaan in 1987, op de grens van de Kruisselbrink en de Brakel in de huidige Stroom Esch, ten zuiden van boerderij Misdorp. Daar gaven vele donkere plekken in de zandgele ondergrond de plaats aan waar de palen van één of meerdere boerderijen hebben gestaan. Die palen zijn vergaan en de vermenging van vergaand hout met ingevallen donkere cultuurgrond geeft dan een ronde, soms hoekige donkere afscheiding. Als deze plekken een bepaalde diepte hebben en op regelmatige afstanden staan, dan weet men dat dit paalgaten zijn. Uit de vondsten van deze paalgaten bleek dat de boerderijen ongeveer twintig meter lang en acht meter breed waren. De scherven die hier gevonden werden maken het waarschijnlijk dat we te doen hebben met een boerderij uit de Karolingische tijd, dus tussen 600 en 800 na Christus. Ook de resten van een bronzen armband wijzen in die richting.

Frankische ruiter
De meest interessante vondst in dit gebied was echter wel het graf van een ruiter uit de Frankische tijd. Van de man zelf is niets overgebleven. In zijn graf vonden leden van de AWN de verroeste delen van twee ruitersporen, een vleugellans en een slagzwaard. Maar ook de resten van een beurs waarin zich zestien munten bevonden. Een unieke vondst. De munten zien er bijzonder fraai uit. Zij zijn door het Rijkspenningenkabinet in Leiden bekeken en blijken te zijn geslagen tijdens de regering van Keizer Karel de Grote tussen 812 en 825. Interessant is dat ze vervaardigd werden in Italië, Frankrijk, Duitsland en Nederland. En ook de steden zijn bekend: voor Nederland was dit Dorestad, nu Wijk bij Duurstede. Dat de laatste munt uit 825 stamt, betekent dus dat de man na dit jaartal gestorven is. Het zou een officier van het Frankische leger geweest kunnen zijn. Niet het leger van Karel de Grote, want die stierf in 814 en één van de munten was uit 825. Wel mogelijk het leger van diens opvolger, Lodewijk de Vrome, of van diens zoon Lotharius. In de tijd van Lodewijk de Vrome en diens opvolgers werd het erg onrustig in het Karolingische Keizerrijk. Hertme behoorde in die jaren ook tot dit rijk. De man kan gestorven zijn tengevolge van een ziekte, een ongeval, of hij kan zijn vermoord of gedood in een gevecht. Het is ook best mogelijk dat de man van zijn paard is gevallen, hetgeen toentertijd nogal eens de doodsoorzaak was. (© Heemkundegroep Hertme)

Havezathen
In de gemeente (destijds kespel en richterambt) Borne waren slechts 2 havezathen; Weleveld (zie bij Musea), NW van Hertme en Grotenhuis, ZW van Hertme. Havezathe Grotenhuis wordt voor het eerst vermeld in 1437. De boerderij die er thans nog van rest, heet in de provincie-atlas Overijssel (1) Groothuis.

Boerderijen
- Geschiedenis van een aantal boerderijen in Hertme.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Hertme, kunt u terecht bij Stichting Heemkundegroep Hertme, waar u op de site al veel over de geschiedenis van het dorp kunt vinden.

Recente ontwikkelingen
Dorpen in het groen
De actie 'Dorpen in het groen' is een voorbeeld van een project dat in korte tijd uitgroeit tot een groot succes. Maarliefst 63 mensen uit Hertme en Zenderen hadden zich in 2008 aangemeld voor dit project van Landschap Overijssel. Met steun van o.a. De Groene Poort kregen de inwoners van Zenderen en Hertme de gelegenheid hun erven aan te passen en in te richten met authentiek streekeigen plantmateriaal. Er zijn 7.565 stuks bosplantsoen geplant, 471 erfbomen, 605 hoogstam fruitbomen en 12.985 stuks haag, dit is ruim 3 kilometer haag van meidoorn, beuk, haagbeuk, liguster en buxus. Verder zijn er 22 Twentse landhekken en 4 landgoedhekken geplaatst. Belangrijk is ook dat naast de geleverde prestaties er een versterkte gemeenschapszin en een sterkere band tussen bewoners en gemeente is ontstaan. Daarnaast hebben bewoners veel meer kennis gekregen over erven en de invloed van hun erf op de leefomgeving. Dit zal ook op langere termijn zijn vruchten afwerpen.

Dorpsplan
In 2009 is een Dorpsplan opgesteld, waarin het dorp aangeeft welke ontwikkelingen zij voor de komende jaren wenselijk vindt.

Bezienswaardigheden
- De neogotische Sint Stephanuskerk van architect Wolter te Riele dateert uit 1903 en kwam in de plaats van een voorganger uit ca. 1720.

Musea
- Op Pleisterplaats Rabo H. Scheele (Hertmerweg 37) bevindt zich ook een museum over het nabijgelegen landgoed Weleveld.

Jaarlijkse evenementen
- Zomerfeesten Hertme (weekend eind mei).
- Bijzonder voor een klein dorp als Hertme is dat het een openluchttheater heeft. De festivals die hier jaarlijks plaatsvinden, zoals Hertme goes Latin (juni), het Afrikafestival (juli) en popfestival Hertme Live (weekend in juli), trekken duizenden bezoekers uit het hele land.
- In 2011 zijn de Passiespelen Hertme weer nieuw leven ingeblazen. In het vervolg vindt dit evenement eens in de 4 jaar plaats.

Natuur en recreatie
- Kuierroute Zenderen-Hertme is ca. 14 km lang. Startpunten van deze route zijn: restaurant Het Seminar in Zenderen en hotel-restaurant Jachtlust in Hertme. De route voert o.a. langs de Bornse Beek, openluchttheater Hertme en het Spookhuis. Kuieren heeft in Overijssel een dubbele betekenis, namelijk wandelen en praten. Met de kuierroutes maakt de wandelaar op een prettige en informatieve manier kennis met het Overijsselse landschap. De routes lopen over de mooiste weggetjes en langs de interessantste plekken in de dorpen. Heldere routebeschrijvingen tussen de teksten en een gedetailleerde topografische kaart wijzen u de weg. De routes zijn niet gemarkeerd. U heeft er dus wel de routebeschrijving bij nodig. Verslag in tekst en beeld van de kuierroute Zenderen-Hertme.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Hertme (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Hertme (online te bestellen).

Links
- In de Gazet van Hertme vindt u maandelijks nieuws over actuele ontwikkelingen in Hertme.

1. 1. Topografische Atlas Overijssel,
   ANWB
   , (2004)