Borne

Status
- Borne is een dorp en gemeente in de provincie Overijssel, in de streek Twente.
- Borne werkt met omliggende gemeenten samen in het samenwerkingsverband Netwerkstad Twente.
- De gemeente Borne heeft in 2001 het dorp Bornerbroek afgestaan aan de gemeente Almelo. Sindsdien omvat de gemeente Borne naast de gelijknamige hoofdplaats verder alleen nog de dorpen Hertme en Zenderen.
- Wapen van de gemeente Borne.
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Borne.

Naam
Oudere vermeldingen
1206 kopie begin 15e eeuw Burgunde, 1385 Borghenden, Borgonden, 1447 Borngonde, Borgeden, 1470 Boerne.
Naamsverklaring
Stamt van het Germaanse burgundjô-* en is te vergelijken met het Keltische brigantia 'hoog gelegen plaats'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.
Bijnaam inwoners
Melbuul'n (= meelzakken).

Ligging
Borne ligt NW van Hengelo, ZO van Almelo, N van de splitsing A1/A35.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Borne 461 huizen met 3.323 inwoners, verdeeld in dorp Borne 142/1.219 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Hertme 50/302, Zenderen 170/1.232 en Bornerbroek 99/570.
- Grondgebied van de gemeente Borne vóór de eerste grenscorrectie in 1972, gevisualieerd op een actuele plattegrond (een oude plattegrond uit ca. 1870 vindt u onderaan de homepage).
- Bij de gemeente Borne hebben de volgende grenscorrecties plaatsgevonden (onder de links vindt u plattegronden die een en ander visualiseren):
in 1972 van de gemeente Weerselo: 134 hectare met 90 inwoners;
in 1972 van de gemeente Hengelo: 19 hectare met 9 inwoners;
in 1996 naar de gemeente Hengelo: 28 hectare met 13 huizen en 34 inwoners;
in 1996 van de gemeente Hengelo: 1 hectare zonder inwoners;
in 1997 naar de gemeente Almelo: 84 hectare met 12 huizen en 47 inwoners;
in 2001 van de gemeente Ambt Delden: 219 hectare met 34 huizen en 167 inwoners (= deeel van Azelo, valt nu onder de CBS-buurt 'verspreide huizen Borne-West');
in 2001 naar de gemeente Almelo: 1.622 hectare met 589 huizen en 1.800 inwoners (= Bornerbroek en Tusveld e.o.);
in 2001 naar de gemeente Hof van Twente: 54 hectare met 1 huis en 6 inwoners (voorheen deel van de CBS-buurt 'verspreide huizen Borne-West', nu deel van de CBS-buurt 'verspreide huizen Deldeneresch'). (© van de bewerkte plattegronden: Andreas Bartelink)
- Tegenwoordig heeft de gemeente Borne ca. 8.500 huizen met ca. 21.500 inwoners op een oppervlakte van 2.600 hectare.

Geschiedenis
Halverwege de 19e eeuw was er in Borne naast de landbouw reeds een veelzijdige industrie, bestaande uit drie calicotfabrieken, een katoenenbontweverij, vier spinnerijen met handmolens voor katoenengarens, een fabriek van hennepenbrandspuitslangen en brandemmers, twee cichorijfabrieken, bombazijn- marseille- en bontfabrieken, alsmede drie brouwerijen, waar men zeer goed bier brouwde, dat onder de naam van Bornschbier bekend was.(2)

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Borne, kunt u terecht bij Heemkundevereniging Bussemakerhuis.

Recente ontwikkelingen
- De komende jaren wordt de nieuwe wijk Bornsche Maten gerealiseerd, waar uiteindelijk ca. 2.700 woningen zullen verrijzen.
- Op de site Mijn Borne 2030 vindt u een viertal toekomstscenario's voor Borne, waaronder het in oktober tot favoriet gekozen scenario.

Bezienswaardigheden
- Het centrum van Borne is een beschermd dorpsgezicht. Borne heeft 31 rijksmonumenten.
- Oude Kerk (Oude Kerkstraat 2). Toren en koor van de kerk dateren uit begin 15e eeuw, schip uit eind 15e eeuw. Het schip is merkwaardigerwijs over de volle lengte verdeeld. De kerk maakt evenals de Nieuwe Kerk (Deldensestraat 76) en de kapel van het Dijkhuis ('t Dijkhuis 1) deel uit van de Protestantse Gemeente Borne.
- Mariakapel (Koppelsbrink).
- 17e-eeuwse ‘klopjeshuizen’ aan de Koppelsbrink (‘klopjes’ waren ongehuwde vrome vrouwen).
- De voormalige synagoge uit 1842 (Ennekerdijk 17) is nu een cultureel centrum.
- Beeldentuin Scholtenshof achter het gemeentehuis.

Musea
- Bussemakerhuis.

Evenementen
- Activiteitenkalender 'Uit in Borne'.
- Carnaval. Carnavalsvereniging De Toet’nbloazers.
- Melbuul’ndagen (eind augustus).
- Run-Bike-Run Borne (triathlon) (eind augustus).

Natuur en recreatie
- Het project De Groene Poort heeft tot doel om het buitengebied van Borne te ontwikkelen tot een groene long in het stedelijk netwerk van Netwerkstad Twente en als groene verbinding tussen de waardevolle landschappen van Noordoost Twente en Zuidwest Twente. Het betreft met name de buitengebieden van de dorpen Hertme en Zenderen. De totale omvang van het gebied is ca. 1.500 hectare. Het buitengebied van Zenderen staat ook bekend als Zendersche Esch (ca. 560 hectare). Daarbinnen is een apart plan gemaakt voor de landschappelijke en recreatieve ontwikkeling van het gebied Zendersche Esch Zuid. De Groene Poort gaat de landgoederen van Twickel, Weleveld en Noordoost Twente met elkaar verbinden. Dat vergt nog wel extra infrastructurele inspanningen, om barrières zoals de spoorlijn en snelweg middels bruggen en tunnels passeerbaar te maken.

Overnachten
- Hotels in Borne en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Borne (online te bestellen).

Links
- Officiële site van de gemeente Borne.
- Belangenvereniging Oud Borne.
- Lokale omroep RTV Borghende.
- Het in 2004 gerealiseerde Kulturhus De Bijenkorf is een multifunctioneel ontmoetingscentrum. Een centrum voor educatie, dienstverlening, welzijn, kunst en cultuur, dat zich heeft ontwikkeld tot het kloppende hart binnen de sociale, culturele en maatschappelijke structuur van Borne.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)
   
2. 2. Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden,
   Aa, A.J. van der
   , p.ca. 10.000, (1851)