Rijs

Plaats
Dorp
De Fryske Marren
Fryslân

rijs vredetempel 1905 [640x480].jpg

Rijs Vredetempel 1905

Rijs Vredetempel 1905

Rijs-MSD-20110222-227402.jpg

Riis, Gaasterlân-Sleat

Riis, Gaasterlân-Sleat

Rijs-MSD-20110222-227396.jpg

Riis, Gaasterlân-Sleat

Riis, Gaasterlân-Sleat

rijs_villa_mooi_gaasterland.jpg

Rijs, villa Mooi Gaasterland

Rijs, villa Mooi Gaasterland

rijs_rijsterbosch_1.jpg

Rijs, Rijsterbos

Rijs, Rijsterbos

rijs_rijsterbosch_2.jpg

Rijs, Rijsterbos

Rijs, Rijsterbos

Rijs

Terug naar boven

Status

- Rijs is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente De Fryske Marren. T/m 1983 gemeente Gaasterland. In 1984 over naar gemeente Gaasterlân-Sleat, in 2014 over naar gemeente De Fryske Marren.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Riis.

Oudere vermeldingen
1333 Riis.

Naamsverklaring
De oudste vorm heeft betrekking op een uithof van de abdij Staveren, die in 1495 gesloopt is. Men verbindt het woord met rijshout.(1)

Terug naar boven

Ligging

Rijs ligt NW van Oudemirdum, O van Bakhuizen en grenst (via de Z van het dorp gelegen bossen) in het Z aan het IJsselmeer.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Rijs 16 huizen met 95 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 70 huizen met ca. 180 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Religie
In 830 stichtte Odolf een kapittel in Stavoren. Nadat dit in verval raakte, werd het in 1132 omgezet in een Abdij van Benedictijnen. Deze Abdij had onder andere een uithof in Rijs. Dit was een kapel waarin een beeld van Maria in Friese kledij stond. Hierdoor werd Rijs een soort bedevaartsoord. In 1400 werd de Abdij in Stavoren verwoest. Vijftien jaar later begon men met de herbouw in het zuiden van Stavoren, maar de abt en een deel van de monniken hadden zich in de uithoven in Rijs en Hemelum gevestigd, waar toezicht ontbrak. De Abdij werd zwaar geteisterd door Ige Galama en opnieuw verwoest. In 1495 werd ze verplaatst naar Hemelum.

Steenfabriek en interneringskamp
In het begin van de 20e eeuw was er een steenfabriek bij Rijs. De leemgaten zijn nog in de weilanden aanwezig. In 1916 is hier een honderdtal Belgische gezinnen ondergebracht die waren gevlucht tijden de Eerste Wereldoorlog. Dit kamp had ook een postkantoortje dat stempels gebruikte met de naam 'Interneringsdepot Rijs'.

Van buurtschap naar dorp(je)
Vanouds was Rijs een buurtschapje van Bakhuizen. Door ontginningen in de 19e en 20e eeuw is het tot een dorpje uitgegroeid. De bebouwing groeide rond huize Rijs, dat helaas in 1937 is gesloopt. Rond dit huis verrezen villa's, woningen en een hotel.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Rijs heeft 1 rijksmonument.

- Rijs heeft 3 gemeentelijke monumenten.

- Eén van de bijzondere villa's in Rijs is het in 1912 gebouwde Mooi Gaasterland. Ooit was dat een buitenhuis van een edel geslacht, later werd het een kinderkoloniehuis. Duizenden kinderen kwamen en gingen de afgelopen eeuw in deze deftige villa. 'Bleekneusjes' die bij de zusters kwamen aansterken. De laatste jaren was het, t/m 2010, een Medisch Kindertehuis. Door nieuwe inzichten in de jeugdzorg en een provinciale bezuiniging heeft Jeugdhulp Friesland het internaat eind 2010 gesloten. (weet iemand wat de nieuwe bestemming wordt/is?, red.)

- Naast villa Mooi Gaasterland staat een in 1947 gebouwd kapelletje van de Dochters van Onze Lieve Vrouw van het Heilige Hart.

- In het Rijsterbos staat een Vredestempeltje (Murnserleane 1) uit oorspronkelijk 1814, dat in 1945 en in 1977 is herbouwd.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Openluchttheater Rijs is gebouwd in 1959. In 1991 is om dit theater wandel- en recreatietuin De Teatertún aangelegd. - Teatertún Riis is zeer geschikt voor trouwceremonies en fotoreportages. Ook zijn er regelmatig optredens op het gebied van muziek, theater e.a. evenemeneten. Zie daarvoor de Agenda.

- In een weekend in september vindt op Landgoed Rijs de Speedbooks Frisian Polo Trophy plaats (in 2017 voor de 2e keer). Een publieksevenement dat zijn gelijke niet kent. Een toplocatie, Aki van Andel als aansprekende toernooidirecteur, en vier topteams. Naast de wedstrijden is er ook een Horsefair met volop activiteiten voor jong en ouder. Er zijn veulens, er is een springkussen en een ponyclub. Bezoek naast de polowedstrijden en paardenshows de shops of geniet op een van de terrasjes van de heerlijke gerechten en het entertainment. Neem een kijkje bij de poloshop, laat je inspireren bij de Art Gallery of geniet op een van de terrassen van de ultieme BBQ beleving van Smokey Goodness. Geniet van "wijn & more" en bekijk het vakmanschap van de glasblazer en zadelmaker.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Slottuin in het door It Fryske Gea beheerde Rijsterbos, Z van Rijs, is sinds 2007 stukje bij beetje herschapen in de Engelse tuin van weleer. Met grote vijver, glooiingen, oude fruitbomen en paden. In 2010 is de renovatie gereed gekomen. Opvallend element vormt het stalen hekwerk met hoge deuren langs de weg, ontworpen door kunstenaar Ids Willemsma. Het statige slot op dit terrein van de adellijke familie Van Swinderen is helaas in 1937 gesloopt.

- De Séfonsterpolder bij Rijs verandert de komende jaren van landbouwgrond in natuur. Dit omdat de polder onderdeel uitmaakt van de Ecologische Hoofdstructuur. De Séfonsterpolder is 25 hectare groot en ligt aan de oostkant van het Rijsterbos. In de zone rond het Rijsterbos komen bosranden. Daarmee komt er een minder scherpe overgang tussen bos en het aangrenzende landbouwgebied. Deze bosranden zorgen voor de komst van meer bijen, hommels, vlinders en zangvogels. Verder van het bos af komen natte graslanden die niet bemest worden. Hierdoor ontstaan er meer bloemrijke weilanden met plantensoorten zoals rode klaver en de scherpte boterbloem. Ook moet het gebied meer libellen, kikkers, padden en watersalamanders aantrekken. De herinrichting van dit gebied beoogt in 2018 te worden gerealiseerd. De voorbereiding van e.e.a., zoals het wijzigen van het bestemmingsplan, kost namelijk nog de nodige tijd.

- Rijs is al sinds ca. 1900 een toeristisch aantrekkelijke plaats, voorzien van hotels, restaurants en campings.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Bakhuizen, Mirns en Rijs.

Reactie toevoegen