Krommeniedijk

Plaats
Dorp
Zaanstad
Zaanstreek
Noord-Holland

krommeniedijk_plaatsnaambord.jpg

Vaak zijn plaatsnaamverklaringen lastig, en heel soms zijn ze makkelijk; het dorpje Krommeniedijk is natuurlijk genoemd naar de dijk bij het dorp Krommenie. Het is een klein en relatief onbekend dorp, omdat de plaatsnaam voor de postadressen niet bestaat.

Vaak zijn plaatsnaamverklaringen lastig, en heel soms zijn ze makkelijk; het dorpje Krommeniedijk is natuurlijk genoemd naar de dijk bij het dorp Krommenie. Het is een klein en relatief onbekend dorp, omdat de plaatsnaam voor de postadressen niet bestaat.

krommeniedijk_kaart_ca._1950_kopie.jpg

Dorp Krommeniedijk e.o., kaart uit ca. 1950. Vroeger werd de bebouwing rond het O uiteinde van de Krommeniedijk als aparte buurtschap Krommeniehorn beschouwd. In de jaren vijftig van de 20e eeuw is deze plaatsnaam uit de atlassen verdwenen.

Dorp Krommeniedijk e.o., kaart uit ca. 1950. Vroeger werd de bebouwing rond het O uiteinde van de Krommeniedijk als aparte buurtschap Krommeniehorn beschouwd. In de jaren vijftig van de 20e eeuw is deze plaatsnaam uit de atlassen verdwenen.

krommeniedijk_foto_ca._1908.jpg

Krommeniedijk, foto uit ca. 1908.

Krommeniedijk, foto uit ca. 1908.

krommeniedijk kerk [640x480].jpg

Krommeniedijk, oude ansichtkaart met zicht op de Hervormde kerk vanaf de weilanden.

Krommeniedijk, oude ansichtkaart met zicht op de Hervormde kerk vanaf de weilanden.

krommeniedijk_hervormde_kerk_schaalmodel_in_hout.jpg

Krommeniedijk, houten schaalmodel (1:13) van de Hervormde kerk, vervaardigd door inwoner Pieter Koning t.b.v. de optocht t.g.v. het 700-jarig bestaan van het dorp in 1980. Lees onder het kopje Beeld het mooie verhaal over het ontstaan van dit schaalmodel.

Krommeniedijk, houten schaalmodel (1:13) van de Hervormde kerk, vervaardigd door inwoner Pieter Koning t.b.v. de optocht t.g.v. het 700-jarig bestaan van het dorp in 1980. Lees onder het kopje Beeld het mooie verhaal over het ontstaan van dit schaalmodel.

Krommeniedijk

Terug naar boven

Status

- Krommeniedijk is een lintdorp in de provincie Noord-Holland, in de Zaanstreek, gemeente Zaanstad. T/m 1973 gemeente Krommenie.

- Het dorp Krommeniedijk heeft in 1978 geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt het dorp daarom sindsdien 'in' Krommenie.

- Vroeger werd de bebouwing rond het O uiteinde van de Krommeniedijk als aparte buurtschap Krommeniehorn beschouwd. In de jaren vijftig van de 20e eeuw is deze plaatsnaam uit de atlassen verdwenen.

Terug naar boven

Ligging

Krommeniedijk ligt N van Krommenie.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Krommeniedijk 35 huizen met 194 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 200 huizen met ca. 500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Op Krommeniedijk nr. 152 heeft een Doopsgezinde Vermaning gestaan uit 1847, die op zijn beurt een oudere voorganger verving. In 1920 is deze buiten gebruik gesteld, en later gesloopt om plaats te maken voor woningen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Krommeniedijk heeft 2 rijksmonumenten, zijnde een archeologisch monument; een terrein met sporen van bewoning uit de Romeinse tijd (waar bovengronds naar wij vermoeden niets van te zien is), en de Hervormde kerk op huisnr. 182. Sinds 1989 wordt de kerk beheerd door Stichting Beheer Hervormde Kerk te Krommeniedijk. De huidige kerk is in 1755 gebouwd op de restanten van oudere kerken. De kerkdiensten worden verzorgd door PKN Gemeente Krommenie. De kerk wordt ook gebruikt voor niet-kerkelijke activiteiten, zoals trouwen, rouwen, vergaderen en voor exposities. De begraafplaats achter de kerk wordt beheerd door de gemeente Zaanstad. Iedere 3e zondag van de maand is de kerk open van 13.00 tot 16.00 uur, je bent dan van harte welkom.

- Het Fort bij Krommeniedijk maakt deel uit van de Stelling van Amsterdam. Het fort ligt W van de kerk, in de Uitgeesterbroekpolder, op grondgebied van de gemeente Uitgeest. Na een voorbereiding van 10 jaar, is in april 2016 de restauratie en herbestemming van het fort gestart. Medio 2017 komt dit project gereed. Gedeputeerde Joke Geldhof stelt bij de feestelijke starthandeling: "Dit fort heeft een speciale plek in mijn hart, ook binnen de Stelling van Amsterdam. Het krijgt een bijzondere en waardevolle herbestemming, met een mooie balans tussen zorg, natuur, landschap, economische benutting en cultuur." Fort bij Krommeniedijk heeft zich vele jaren in slechte staat bevonden. Zo kon door het dak bijvoorbeeld het regenwater binnendringen, wat voor verdere achteruitgang van de staat heeft gezorgd. Projectleider Paul Morel over de restauratie: "We passen duurzame technieken toe, zoals zonnecollectoren, hergebruik van regenwater en gebruik van aardwarmte. De restauratie vindt plaats met respect voor het monument, de streekidentiteit en het omliggende landschap."

Landschap Noord-Holland heeft in het Fort bij Krommeniedijk een belevingscentrum oftewel bezoekerscentrum over ‘Natuur en Landschap’ gecreëerd. Voor de inrichting en de promotie van het bezoekerscentrum wordt nauw samengewerkt met het Amsterdam Museum en de provincie Noord-Holland. De weilanden rondom het fort zijn een echte trekpleister niet alleen voor weidevogels maar ook voor vogelliefhebbers. Het bezoekerscentrum is openbaar toegankelijk en voor iedereen te bezoeken. Vanuit dit deel van het fort kan de Vrijwilligersgroep van Landschap Noord-Holland, die zeer goed bezochte Open Dagen organiseert, ook educatieve activiteiten aanbieden.

Het fort is door Stadsherstel Amsterdam gerestaureerd en herbestemd tot woontrainingscentrum van De Heeren van Zorg voor jongvolwassenen met autisme. De bewoners runnen als training het belevingscentrum en de theeschenkerij. De jongvolwassenen gaan ook wonen in het fort. Telly Noutsis van De Heeren van Zorg: "Fort bij Krommeniedijk is voor ons een unieke locatie waar wij begeleiding, behandeling en werk-dagbesteding kunnen bieden onder één dak. Er zijn veel mensen met autisme die niet in staat zijn om direct midden in de maatschappij te wonen. Voor hen is het fort zeer geschikt om te verblijven. Dankzij onder andere de nieuwe theeschenkerij op het fort kunnen wij de maatschappij juist naar binnen halen." (bron: Stadsherstel Amsterdam)

- Een traditionele fortwachterswoning begon zijn bestaan als directiekeet en werd bij de aanleg van een fort meteen gebouwd. De genie-officier, belast met het toezicht, woonde en werkte er. De werkruimte verviel zodra het fort voltooid was en de fortwachter zijn intrek nam. De fortwachterswoning van Fort bij Krommeniedijk is rond 1980 door de toenmalige eigenaar gesloopt. Net als veel andere fortwachterswoningen. Stadsherstel heeft topontwerper Piet Hein Eek ingehuurd om hier een nieuwe fortwachterswoning te bouwen.

Eek: "Ik heb me laten inspireren door de oorspronkelijke fortwachterswoning. Denk aan de maatvoering van de ramen, de bouwstijl en de wijze van bouwen. Ik had toevallig een heleboel balken liggen, die vormden het uitgangspunt. De fortwachterswoning moet gebouwd kunnen worden vanuit het constructieprincipe dat de genie van het leger zo’n huis zou kunnen maken. Het huis bestaat uit grote prefab panelen en een balkenconstructie die van te voren op maat wordt gemaakt. Een bouwpakket waar echt timmerwerk aan te pas komt." En: "Ik vind het grappig dat het ook echt een fortwachterswoning is. De bewoners waken over het Fort bij Krommeniedijk, het is mooi cyclisch. En het fort wordt op een prachtige manier weer in gebruik genomen. De wereld beweegt zich voort en dit komt er uit. Dat vind ik een mooie ontwikkeling." (bron: Stadsherstel Amsterdam)

- Molen De Woudaap (Woudaappad 2, gelegen NO van het dorp Krommeniedijk, op de splitsing van de Nauernase Vaart / Noordervaart met de Durgsloot) is in of kort na 1651 gebouwd voor de bemaling van de polder 't Woud, die in die tijd is aangelegd. Deze polder grensde in het zuiden aan de Krommenieër Polder. In 1948 zijn beide polders samengevoegd tot de huidige Krommenieër Woudpolder. Bekend is dat op 14 maart 1651 een vergunning is verleend voor het omdijken van het veengebied de Woudpolder, toen genoemd "de Wouden". Het gebied de Woudpolder ligt ten noorden van het lintdorp Krommeniedijk, wordt in het oosten begrenst door de Nauernase Vaart en de Markervaart, in het noorden door de Stierop en in het westen door het voormalige Cromme Y, een uitloper van het Y, die uitkwam in het Uitgeestermeer. Op de onbemalen landen liep vooral vee.

Doordat het gebied geen bemaling kende, liepen deze landerijen bij natte perioden onder water, waardoor het vee bij de huizen moest blijven. Na de omdijking van de Wouden en de bouw van Molen De Woudaap NO van Krommeniedijk kon men het overtollige water wegpompen en waren de weilanden beter te gebruiken. Wat veel mensen niet weten is dat midden in de Woudpolder een buurtschap lag met de naam Uitgeesterwoude. Het bestond uit een 10-tal huizen en vermoedelijk een oliemolen. De buurtschap is kort na 1810 geheel verdwenen.

In 1864 is De Woudaap vervijzeld. Tot dan toe werd het water d.m.v. een scheprad de polder uitgeslagen. Met het aanbrengen van een vijzel werd de capaciteit van de molen vergroot. In 1916 was deze houten vijzel op en werd hij vervangen door een ijzeren exemplaar. De Woudaap is tot 2002 beroepsmatig in bedrijf gehouden. Met het overlijden van molenaar Henk Borst in dat jaar kwam dit tot een einde. - Nieuws van Molen De Woudaap te Krommeniedijk op Facebook.

- In 2008 is ten zuiden van Molen De Woudaap een nieuw elektrisch vijzelgemaal gebouwd. Dit gemaal zorgt tegenwoordig voor de waterhuishouding van de Krommenieër Woudpolder. Molen De Woudaap te Krommeniedijk wordt tegenwoordig nog op vrijwillige basis in bedrijf gesteld. De molen is volledig bedrijfsvaardig en draagt wanneer het kan of nodig is een steentje bij in de bemaling.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- In een weekend half maart organiseert Landschap Noord-Holland een speciaal Vogelkijkweekend. Dan is het terrein van Fort bij Krommeniedijk open en kan iedereen vanaf het fort over de natte weilanden kijken. Vogelaars, natuurliefhebbers, gezinnen met kinderen: iedereen is welkom tussen 10 en 16 uur. Vogelbeschermingswacht Zaanstreek is aanwezig met verrekijkers en telescopen en de vrijwilligers van Landschap Noord-Holland ontvangen je graag. De toegang tot het fortterrein bedraagt €2,- (kinderen tot 12 jaar en Beschermers gratis). Honden kunnen helaas niet worden toegelaten. Waarom dit gebied zo bijzonder is en speciaal in deze periode extra de moeite waard is voor vogelliefhebbers, kun je hieronder lezen in het hoofdstuk Landschap etc.

- 2x per jaar (april en november) brengt Toneelvereniging Steeds Voorwaarts een voorstelling op de planken.

- De speeltuinvereniging organiseert jaarlijks in juni de Avondvierdaagse Krommeniedijk.

- Feestweek Krommeniedijk (begin september).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Belevingscentrum Fort K'IJK in het Fort bij Krommeniedijk opent medio oktober 2017 officieel haar deuren. Dan is de restauratie volledig afgerond en kan iedereen van deze mooie plek komen genieten. In belevingscentrum Fort K'IJK komen ‘Natuur & Landschap binnen de Stelling van Amterdam’ tot leven. Kijken wordt zien. Hoe werd een fort gebouwd en geheim gehouden. Ervaar de inundatie. Welke bewegingen zijn er in de natuur, onzichtbare natuur, zeldzame natuur. En wat zijn de toekomstdromen voor de Stelling? Volg de Stellinglijn als bron van alle verhalen en neem deel aan dit verhaal!

- Sinds 2014 is het mogelijk om de weilanden rond het Fort bij Krommeniedijk middels een duiker onder water te zetten. Dit gebeurt jaarlijks in februari en trekt veel vogelsoorten zoals smient, goudplevier, grutto en nog ca. 50 soorten. En natuurlijk trekt dát weer veel vogelliefhebbers. - Landschap Noord-Holland attendeert de vogelliefhebbers op de inundatie-periode bij Fort bij Krommeniedijk (februari tot half maart), zodat men tijdig kan komen kijken. Rond half maart willen ze de weilanden namelijk weer droog hebben, omdat vanaf dan de grutto's, kieviten en tureluurs er hun nesten gaan bouwen.

- Speeltuinvereniging Krommeniedijk beheert uiteraard de speeltuin in het dorp, en organiseert ook nog diverse evenementen en activiteiten door het jaar heen. Voor actualiteiten zie hun Facebookpagina onder de link.

- De Krommenieër Woudpolder bestaat sinds 1948, voortgekomen uit samenvoeging van een aantal polders, en is een van de laatste stukjes veenweidegebied dat - bijna ongeschonden - is overgebleven in het gebied van de vroegere gemeente Krommenie. Na herverkaveling behoort een deel achter Krommeniedijk tot de gemeente Zaanstad en het andere deel hoort bij de gemeente Uitgeest. Het poldergebied wordt omsloten door waterwegen. De meeste daarvan zijn nog de oude waterlopen van voor het inpolderen, dat eeuwen geleden is begonnen.

Permanente bewoning in het gebied rond de polder is ongeveer 1000 jaar geleden begonnen, als vanuit Uitgeest de veengebieden worden ontwaterd. De huidige polder is ontstaan als in de 13e eeuw dijken worden aangelegd om het inklinkende land tegen de zee te beschermen (de Krommeniedijk, de Westdijk, de Indijk). In de Krommenieër Woudpolder zijn sporen gevonden van nederzettingen uit de lJzertijd, de Romeinse tijd, de Middeleeuwen en de Post-Middeleeuwen.

De lintbebouwing vanaf de Vlusch en de Haansloot t/m de Krommeniedijk behoort tot een van de oudste bebouwingen in de Zaanstreek en dateert mogelijk uit de 10e eeuw. Resten van deze oude bewoning zijn nog in de bodem aanwezig. Opgravingen hebben aangetoond dat deze overblijfselen nog in goede staat zijn. De ligging in een vrijwel onaangetast middeleeuws landschap maakt bestudering van het middeleeuwse landschap van dit soort veengebieden mogelijk. Dit maakt de Krommenieër Woudpolder van regionaal belang.

Een veenweidegebied onderscheidt zich door zijn openheid, geen bomen of andere obstakels (zoals bruggen), met de mogelijkheid voor de boeren de waterlopen te gebruiken voor het transport van hun vee, machines en hooi. Sinds de ruilverkavelingen van 1964 en begin jaren tachtig zijn de vaarboeren uit de polder verdwenen. De tegenwoordig aanwezige bruggen en dammen naar de percelen in de polder maken dat het watertransport niet meer nodig is. Er wordt in deze polder dus niet meer door de boeren gevaren, maar de polder is wel nog altijd een agrarisch gebied.

Het blijft daarom zaak om de polder zo goed mogelijk als agrarisch gebied in stand te houden en geen nieuwe bouwwerken of andere voorzieningen (zoals paden) toe te laten. De polder is ook een weidevogelbroedgebied, daarom zijn er restricties voor het betreden van de polder gedurende de broedtijd van de vogels. Maar ook buiten het broedseizoen is deze polder een ideale verblijfplaats voor verschillende soorten in de andere seizoenen. Het land in de polder is in gebruik als weidegebied. De vegetatie is echter eenzijdig vanwege het intensieve agrarische gebruik; er is nu geen bijzondere flora of fauna bekend (buiten het bijzondere als vogelgebied). Vanwege de begrenzing met de waterlopen is de polder nu niet betreedbaar door mensen die daar niets te zoeken hebben. De charme van deze polder bij Krommeniedijk kan het beste van buiten de randen worden bekeken, ongestoord en het hele jaar door.

Bron van het voorgaande betoog: de in 2015 opgerichte Stichting Krommenieër Woudpolder. Reden van de oprichting was het groeiend besef bij omwonenden van de polder - n.a.v. plannen van de gemeente Zaanstad om een deel van de polder op te offeren voor een recreatief fietspad - dat de natuurwaarden in de directe leefomgeving beschermd moet worden. "De Krommenieër Woudpolder: fungeert als groene, natuurlijke long tussen Krommenie - Krommeniedijk en achter Krommeniedijk; is een Zaans historisch landschapsbeeld; trekt met z’n veenweidegebied vele weidevogels (grutto, kievit, tureluur etc.) aan; kent in de agrariërs een onmisbare partner om open en weids te blijven; heeft stille recreatie: kanoën, wandelen, fietsen, schaatsen en vissen; geeft gelegenheid tot actief meewerken in het veld i.s.m. Staatsbosbeheer en de gemeente Zaanstad." Aldus de stichting op haar site.

Terug naar boven

Beeld

- Bij de foto van het schaalmodel van de kerk van Krommeniedijk hoort het volgende mooie verhaal: "Toen bekend werd dat in de zomer van 1980, ter gelegenheid van het 700-jarig bestaan van Krommeniedijk, een optocht zou worden georganiseerd waarbij alle verenigingen van het dorp een praalwagen mochten optuigen, kon handwerkgroep Maria Boogaerdt niet achter blijven. Dus zei Jannie Spaander-Volger tegen Barbara Koning-Oortwijn: ‘Laat jouw man de kerk op een stuk karton tekenen. Dan zetten we dat op de kar en gaan wij er zelf handwerkend om heen zitten.’ Deze suggestie werd doorgegeven. Maar Pieter Koning was er de man niet naar om met fröbelwerk genoegen te nemen. Als er een praalwagen gemaakt ging worden, dan wel een waarmee gepraald kon worden.

Zo kwam het dat hij – in zijn vakantie – van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat een miniatuurkerk bouwde, een perfect schaalmodel van de kerk van Krommeniedijk. Hij maakte de kerk van hout en Jan Janszoon Rol schilderde de dakpannetjes. Heel veel dakpannetjes, waardoor hij na afloop opmerkte: ‘Nou Koning, als je ooit besluit de Sint Bavo na te maken, dan zoek je maar een andere schilder!’ Het resultaat was overigens prachtig en het schaalmodel prijkte tijdens de optocht op de praalwagen van de handwerkgroep." Tegenwoordig is het schaalmodel nog altijd te bewonderen; het staat op het orgelbordes in de kerk. (bron: website van de kerk)

- Onder deze link kun je foto's, video's, schilderijen e.d. van de kerk van Krommeniedijk bekijken.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Krommeniedijk (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Krommeniedijk.

- Nieuws: - Nieuws uit Krommeniedijk op Facebook.

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Horn is het bruisende dorpshart voor iedereen die het dorp Krommeniedijk een warm hart toedraagt. Het bestuur van het dorpshuis draagt er daarom zorg voor dat zowel medewerkers, verenigingen, bezoekers als passanten allemaal gastvrij worden ontvangen en zich hier op hun gemak voelen. - Nieuws van Dorpshuis De Horn op Facebook.

- Onderwijs: - Het kleine dorp Krommeniedijk heeft gelukkkig nog altijd een eigen basisschool, en wel Basisschool De Overhaal, met ca. 100 leerlingen in 4 klassen. Verder zijn er een speelzaal, een modern schoolplein met een zandbak, klimtoestellen, tafeltennistafel en een voetbalkooi, waar kinderen worden uitgenodigd om te bewegen. Basisschool De Overhaal wil een bijdrage leveren aan de optimale individuele ontwikkeling van kinderen tot volwassenen die graag blijven leren en die met zelfvertrouwen en verantwoordelijkheidsbesef in de wereld staan. De weg die zij daarbij bewandelt is die van een lerende organisatie waar zorg wordt besteed aan leerling en medewerker.

In die weg zijn de tradities van de school verankerd en speelt onderwijsvernieuwing een centrale rol. Toekomstgericht onderwijs, gepersonaliseerd leren, duurzaamheid en een gezonde school zijn daarbij speerpunten. Daarbij gaan ze op de Overhaal uit van inclusiviteit en diversiteit. Inclusief wil zeggen dat alle leerlingen welkom zijn en diversiteit wil zeggen dat zij handelen vanuit het feit dat alle leerlingen verschillend zijn. Dit alles binnen een omgeving afgestemd op de behoefte van de (basis)schooljeugd, de ouders en de buurt.

- Sport: - Gediplomeerd yogadocent Yvonne Hageman geeft op woensdagochtend yogales in het Spuithuis in Krommeniedijk, in een fijne ruimte aan het meer de Indijk dichtbij de natuur. "Yoga is er voor iedereen: kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen. Overal op de wereld beoefent men yoga. Waarom? Omdat yoga werkt!", aldus Yvonne. En: "Mijn lessen zijn gevarieerd en laagdrempelig. Iedereen kan meedoen! Wat ik steeds wil meegeven in de les is bewustwording van jouw lichaam en geest. Met behulp van jouw ademhaling steeds meer loslaten en ontspannen. Hoe dieper je ontspant, hoe meer je bij de rust komt in jezelf. Na de les voel je je ruimer in jouw lichaam en geest."

- Overige verenigingen: - Toneelvereniging Steeds Voorwaarts uit Krommeniedijk is een gezellige Zaanse vereniging voor jong en ouder. Iedereen die interesse heeft in amateurtoneel is van harte welkom om mee te doen. Zowel jeugd, jongeren als volwassenen kunnen bij hen terecht.

Reactie toevoegen